leygardagur 4. september 1999síða 2

ri: Marknaðardeild: ðindablaðið Jan Møller Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Eirikur Lindenskov Blaðfólk: internet: www.sosialurin.fo i Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Teen Eyðun Klakkstein Høgni Mohr Niclas Johannesen n: Postadr: Postsmoga 76, Myndamen Jens Kristian Vang 110 Tórshavn Álvur Haraldsen Telefon: 311820 ari, uppseting: Telefax. 314720 Sosialurin e-mail: post &sosialurin.fo | Bústaður: Lýsingar: lysing€ sosialurin.fo Argjavegur 26, Argir Prent: Sosialurin Dekkari og skipari - røktari og viðgerðari Oddagrein SJUKRASYSTRAR eru at sammeta við dekkarar á einum fiskifari, meðan lækn- arnir eru at sammeta við skiparan. Hvar í verðini kemur dekkari uppá brúnna og tekur róður í hond og krevur at stýra skútuni saman við skipara og yvirmonn- um!!! Nakað soleiðis málbar ein yvirlækni - skipari - seg í sjónvarpinum hóskvoldið, tá leiðslubygnaðurin á Landssjúkrahús- inum var til umroðu. HENDA margháttliga samanbering kemur í kjalarvørrinum á avgerðini hjá lands- stýriskvinnuni í almanna- og heilsumålum. Hon kunngjørdi mikudagin, hvussu fram- tíðar leiðslubygnaðurin skal vera á lands- ins storsta arbeiðsplássi, Landssjúkra- húsinum. AVGERÐIN hjá Helenu Dam á Neystabo setir í gildi aftur upprunaliga uppskotið til bygnað, har viðgerð og røkt eru síðustillað við einum læknastjóra og einum sjúkra- systrastjóra men við einum sjúkrahús- leiðara í toppinum. HETTA hóvar helst sjúkrasystrunum betri enn læknunum. Formaðurin í felagnum hjá sjúkrahúslæknum hevur tískil longu boðað frá, at teir fara ikki at góðtaka hesa gongdina. Hann hevur gjørt greitt, at landsstýriskvinnan við hesi avgerð bert hevur fingið eitt lítið „pusterúm“ tvs. at tað innan ávísa tíð kann henda, at lækna- parturin rætt og slætt ikki fer at innrætta seg eftir nýggju loysnini. TAÐ er so eitt. Men tá læknaformaðurin kemur við myndini og samanberingini mill- um dekkara og skipara, er hann farin ov langt. Sjálvandi eigur hann at verja sítt fak, men tað tænir ikki framtíðar samstarvi millum fakbólkar og ynskinum um at fáa arbeiðsfrið og eitt vælvirkandi arbeiðsum- hvørvi á LS, at læknar nú alment leggja seg út i stríð við røktina og á ein hátt royna at undirmeta hesa. UTTAN her at skula taka dagar ímillum fakøki og kompetansu, so er tað ein sann- roynd, at eitt vælvirkandi sjúkrahús byggir á viðgerð og røkt. Talan er um eitt sam- spæl, sum kanska onga aðrastaðni er so týdningarmikið í praksis sum júst á einum sjúkrahúsi. Neyvan nakar undirmetir ar- beiðið læknar sum heild gera, men teirra arbeiðið er bert hálvt fylgir røktin tí ikki upp. Tí tænir tað ikki nokrum góðum enda- máli, tá framstandandi yvirlækni á so nið- urgerandi hátt sum í SVF roynir at leggja sjógv millum bæði fakini. Torvur er á júst tí a. . , Í evugt Sosialurin Vårharra, domarin og yvirlæknin Tad sigst, at tad bert eru tveir mans, ið kunnu javn- metast við Várharra her á jørð: Dómaranum í fótbólti og yvirlæknanum á einum sjúkrahúsi. Teirra avgerðir kunnu sjáldan appelerast, og verða tí so at siga aldrin broyttar, meðan vit vita, at Várharra kann veita synd- anna fyrigeving, og ger tað. Havandi hetta í huga var tað áhugavert at síggja og hoyra Jóhan Petur Davidsen føra fram síni sjónarmið í degi og viku 2. september, sum umboð fyri yvirlæknahugs- anina á Landssjúkrahúsi- num, tá tað snýr seg um samstarv og leiðslu við aðr- ar fakbólkar, serliga sjúkra- systrarnar. Størri arrugansu skal ein leita leingi eftir. Eg meini, tað var ikki meir enn hann tímdi at svara, og grundgev- ingarnar, í tann mun tað ber til at tosa um tílíkt, vóru einastandandi. Sum grund- geving fyri einstrongdari leiðslu, og ikki einari, ið fevnir um samskipan av økonomiskari, læknaligari og sjúkrargktarliga kompe- tansu, vórðu leiðsluviður- skiftini umborð á skipi nevnd. Mær vitandi eru fáir skiparar so byttir, at teir ikki tryggja sær gott samstarv við teir í maskinuni, fyri ikki um at tala teir, ið hava royndirnar á dekkinum. Um tað so verður til kollektiva leiðslu í einari neydstødu, er ein annar spurningur. Men tað hava vit dómi um á virkjum og innan fyrisit- ing, ið setur demokrati, op- inleika og menning í hásæt- ið. Og tað eru júst tílíkt slag av leiðslu, ið gevur størstu framleiðsluna og bestu tæn- astuna. Annars skal eg gera vart við, at í sáttmálunum hjá akademikarunum, eisini læknum, stendur nakað um samstarvsráð, hóast ongin endalig reglugerð enn er komin, So avgerðin um fel- ags leiðslu, er ikki nakað, ið er heilt fremmant. Og tað stendur eisini í sáttmálu- num hjá sjúkrasystrum, starvsfólkum og øðrum fak- bólkum við. Eg haldi at læknastættin sum so, men serliga yvir- læknarnir, skulu koma nið- ur av soklinum. Tað er ong- in sum er í iva um, at teirra fakliga kompetansa ikki er góð og neyðug. Men vit, sum skulu brúka tænastur- nar, vita, at einsamallur dugir læknin ikki nógv. Og vit kunnu ikki liva við ti hóttan, sum yvirlæknin á Landssjúkrahúsinum ó- beinleiðis kom við, at tað verða sjúklingarnir, ið koma at kenna svidan, verður maktin hjá yvir- læknunum broytt frá eina- veldi til felags leiðslu. Ein málari í Havn segði tað so væl: Teir arbeiddu á Landssjúkrahúsinum, og meðan teir sita og fáa sær kaffi fyrrapartin, kemur ein yvirlækni framvið, moyrur eftir eina langa og drúgva skurðviðger. Tá hann sær málararnar sita og hugna sær, letur í honum: "Ja, tað var málari mann skuldi ver- ið!" "Ja", letur í einum av teimum, "tú kundi bara lisið víðari!" Heri Kragesteen Nógv kjøt - eingin ond Í hesum døgum verður sum vituligt er nógv skrivað og tosað um okkara fortíð, nú- tíð og framtíð, og við hvort minnur hetta okkum um orð Janusar í ávísum vertskapi >nógv kjøt ongin ond<, sum sló menn fyri nevið. Eisini Steinbjørn B. Jac- obsen er farin at trútta inn í fólk, at NATO-stødirnar í Mjørkadali og á Eiði guldu allan blokkin, og at danir koyrdu tað føroyska sam- felagið á heysin. Sancta simplicitas! Heil- aga fávitska! Don Quijote sigur eina- staðni: »Sig mær hvørjum tå kemur saman vid, og eg skal siga tær, hvør tu ert«. Hann kundi skoytt uppi »Sig mær hvat tú lesur, og eg skal siga tær, hví tú tvætlar og møsnar«. Lærarin, skaldið, rithøv- undurin, dramatikarin og fyrrverandi háskúlastjórin skrivar nú um dagarnar: >Hóast bókin um tær (nato- stødirnar, HM) ikki enn er komin, vita vit so nógv nú, at allir fóroyingar mugu á- sanna, at hesar stoðir í rik- iligt mát guldu allan blokk- in. Tað er ikki ríkisfelags- skapurin ella heimastýris- lógin, ið hetta gjørdi… Sum víst er áður, koyrdu danir tað føroyska samfelagið á heysin aftaná at Sovjetrikid datt sundur...« og annað mangt úr somu skuffu, sum ikki er vert at endurgeva. Við sínari stóru vitan átti hann eisini at vitað, hvor tað var, sum rætti okkum bróð- urhond, tå Føroyar rendu seg fígtgjarliga fastar og fóru um koll í 1951 við heimastýrisskipanini á fjórða ári, og í 1992 tá kort- húsið raplaði alt sum tað var við blokkskipanini fimm ár á baki. Heldur ikki Føroya- grunnurin (JFK) og 60-mill- i6énagrunnurin í 60-unum eiga at verða gloymdir, tá ið talan er um at rætta bróð- urhond. Og hvaðani kom tann grundtvigski háskúlaandin, sum gloppaði okkara glugg- ar til ta europeisku mentan- ina, (undirritaði hevdi tað privilegium at vera trý ár á einum grundtvigskum há- skúla í Danmark), og hvað- ani hava vit fingið upplýs- ing við hægri útbúgving, sum er mergurin í sømilig- ari samfelagstilveru og heil- ivågur móti heimfødisligum trongskygni? Hetta åtti ein lærari og fyrrverandi háskúlastjóri eisini at vitað nakað um. I 1992 kom stór-bókverk- ið Essays hjá aðalsmann- inum og humanistinum Michel de Montaigne út á donskum, og hendan and- ans kelda gjørdist so statt eisini tilgongilig fyri okkum føroyingum. Kendi danski kritikarin, Poul Borum, skrivadi tå m.a.: »Montaig- nes essays er en fortrolig samtale med læseren over fire århundreder. At læse ham er at få en god ven for livet«. I einum av teimum 107 hugleidingunum skriv- ar Montaigne: »Digteren« siger Platon, »sidder på mu- sernes trefod og lader ekst- atisk alt hvad der falder ham på læben størmme ud som et springvand spyr vand ud, uden at veje eller gruble ov- er sine ord. En ujævn strøm af brogede, modstridende og væsensforskellige ting vælter ud af ham«. 2400 år broyta onga sål. Her er »short passing« trivið í, hvat kend og minni kend hava sagt og skrivað, tað er tí kanska hóskandi at tríva í greinina > Vandi er á hvørjari = vælferð<, sum klóki og virdi háskúlamað- urin Rasmus Rasmussen skrivaði í september 1951: >...Løgtingið hevur tó fingið eitt eiti av lóggávu- valdi, sum heldur innanfyri eitt vist mark og eitt sam- svarandi fíggjarvald, tí stendur eisini í boði at taka meira. Hetta krevur eina væl stórri ábyrgd, enn er, bæði hjá tingmonnum og hjá veljarafjøldini, um ikki alt skal fara fyri bakka. Tað er tí ikki at fata, at vitugir menn og vitugar kvinnur, dagin í dag í tíð og ótíð rópa upp um, at vit ikki hava skuldina, men at tað eru 6- flýggjaligir danir, sum hava alla skuldina. Burtur sæð frá tí, at danir, nærri avmarkað danastjórn, kann og má bera skuldina fyri, at eitt og ann- að er Ogjørt og lagt á láni fyrr í Føroyum, so er tað vitleyst, at vitugir menn, tá høvi gerst, rópa upp um hetta, sum bert fær eitt úrs- lit, at doyva og køva eina vaknandi ábyrgdarkenslu í Føroyafélki. Slíkir menn eru av sonnum skaðadýr, tí teir skaða vitandi ella óav- vitandi ta sók, sum teir í huga sínum helst ynskja at fremja. Vit hava í Føroyamåli eitt gott gamalt orð ið ljóðar so: „Ikki kemur í kór tað, ið sjálvt vil fara í flór<. Hetta góða orðatak hevur bæði rangu og rættu. Sum tað stendur her, vendur rangan út. Rættasíðan sipar til, at tann, sum vil í kór, kemur ikki í flór. Báðar síður sipa til, hvat viljin hjá menniskj- uni er verdur. Viljastyrkin er harri yvir sjálvari lagn- uni. Ein seigur vilji er førur fyri at traðka allar mótburð- ir av vegnum. Ein tjóð, sum vil vera fræls, verður umsíðir fræls, men so er eisini neyðturvil- igt, at tjóðin veit vegirnar til frælsi: Sparsemi, trú- skapur, hugagóðska, á- byrgdarkensla og upplýs- ing. Hetta eru vegirnir. Finnur føroyafélk teir og gongur teir, so er vón fyri bjarging«. Hetta var mergjad tala, men eru ljóðini frá vitugum fólki í dag ødrvisi enn ljóð- ini frá teimum vitugu í 1951? Heri Mohr