mikudagur 8. september 1999síða 2

Jan Miller Internet: www.sosialurin.fo Eingin fugla- veiðipolitikkur Oddagrein Stutt fyri 1. september, sum er fyrsti dagur loyvt er at skjóta skarv, hevði fuglavinurin Erik Mortensen eina áhugaverða grein um syndarligu stoðuna hjá skarvinum. Fugl- avinurin greiddi við stórum innliti frá, hvussu skarvameingið er minkað eftir fá- um árum, tí veiðan hevur verið uttan fyrilit. Tey, sum ferðaðust við báti ella til gongu fram við strond ella fjøru, kundu til fyri fáum árum síðani gleðast um, hvussu nogv var til, og hvussu spakur skarvurin var. Stovnurin var kanska storri enn hann nakrantíð hevur verið hesa oldina. Eisini fyrstu árini eftir, at bannið at skjota skarv varð sett úr gildi, var nógv til. Men so kom knappliga eitt nýtt veiðimannaættarlið til. Ungir menn. Skjóttgangandi bátar. Og byrsur við fleiri skotum. Hesi fyribrigdi vóru nóg mikið. Tey, sum fást við veiði og bát, vita, at talan er um einar 5-6 bátar í Havn og nakrar fáar bátar afturat. Farið verður 1. september í lýsingini og skjótt er at fara fram við skarvabolum ella tangum, har skarvur heldur til - fram við Botnsíðuni, í Kirkjubohólmi, Velbastaðlandinum, runt Hest og Koltur, síðani undir Sandoynna og at enda runt Skúvoynna fyri síðani at halda norður aftur. A veg til Havnar kanska eitt legg eystan fyri Nólsoynna. 55, 110 ella 165 skarvar fyri at nevna nøkur tel, sum menn vita um. Gamal skarvur sum ungi. A henda hátt er skjótt at skjóta ein skarv- astovn niður, og tað sum ikki liggur við fyrsta skot, sleppur at liggja. Tað, sum sleppur á flog, verður siglt upp aftur við einum skjottgangandi báti. Fuglurin hevur ikki ein møguleika at sleppa undan - og við hesum hvørvur eisini ítróttin at skjóta og umdomið at vera ein góður skynsamur veiðimaður. Sjálvandi skal verða loyvt at skjóta, men sjálvandi skuldi hvor veiðimaður havt eina kvotu og eitt veiðiloyvi ella -prógv, sum øll framkomin lond hava. Harafturat áttu vit at umhugsað at avmarka loyvi til bátar við vanligari ferð, upp í eini 10 míl, eins og í Íslandi. Uttan avmarking í ferð verður veidiøkid nærum alt Føroyar eftir einum degi. Harafturat áttu vit at havt eina nátt- úrufyrisiting, sum fylgdi við og hevði skil á. Um vit tóku nøkur slík stig, kundu vit sagt, at vit høvdu ein veiðipolitikk. At vit ongan hava, er veiðilógin eitt domi um. Hóast tvinnar royndir at broyta hana, hev- ur einki embætisfólk ella politikari torað at tikið hana fram aftur. Og verandi stoða sømir seg ikki eini >mentaðari< tjóð. Sosialurin Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjort S. Hansen Blaðfólk: Aki Bertholdsen, Turið Kjølbro | Dagfinn Olsen | | John Johannessen | Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Hegni Mohr Niclas Johannesen Myndamenn: | Postadr: Postsmoga 76, Jens Kristian Vang 110 Tórshavn Álvur Haraldsen | Telefon: 311820 Utgevari, uppseting: | Telefax. 314720 Sp/f Sosialurin Bústaður: | Argjavegur 26, Argir | e-mail: post 2 sosialurin.fo Lýsingar: lysing € sosialurin fo Prent: Sosialurin Hvitabok slær fast: Javn- aðaruppskotið er gongd leið Nú kom hon umsíðir, frá- greiðingin sum so nógv hava bíða eftir, summi við bivan, summi við spenningi. Men tey, sum væntaðu sær at fáa svar uppá ella bara eina á- bending um, hvort loysing ella fullveldi eigur at vera framt nú, vóru við sviðusoð Fáfongdin Hvorki Hvítabók ella Fylgi- bindini I og 2 innihalda nak að vísundaligt ella bara nok ulunda logiskt ella objektivt argument fyri, at loysing verður Foroya fólki at gagni I hesum er einki logið, men har aftur ímóti bara tann sannleikin, at avgerðin um at lýsa fullveldi ella ei, í veru- leikanum byggir á "smag og behag”. Kortini verður hildið rimmarfast við uppáhaldið um, at alt annað enn fullveldi og tað beinanvegin, er émøg- uligt. Hetta er eyðkent fyri tað tjóðskaparligu fáfongd- ina, sum í besta føri er heim- fødislig, men í ringasta føri er totaliter. Hugsjónin Afturímóti stendur tann pol- itikkurin, sum Javnaðarflokk- urin hevur í umhugsan. Hetta er ein politikkur, sum ikki tekur stødi í undirluta- kenslum, stórleikagði ella øðrum kensluligum fyri- brigdum, men sum tekur stødid í rættinum hjá einstak- linginum at hava ávirkan á sína egnu tilveru í sonnum demokratiskum anda. Javn- aðarflokkurin hevur, sum stevnu, at verja vunnin rætt- indi hjá einstaklingum og samfelagsbólkum. Rættindi, ið hava ført tey veikastu í samfelagnum nærri teimum lívskorum og —treytum, sum hægru samfelagsbólkarnir taka fyri givnar. Javnaðar- flokkurin vil tí undir ongum umstødum vera við til at fremja eina skipan, sum ber í sær, eitt afturstig fyri tey, sum longu framanundan eru fjón- að. Félkaatkvøda, manna- rættur og demokrati Í búskaparálitinum (Fylgi- bind | til Hvítubók) verður møguleikin at spara blokk- stuðulin burturav fíggjarlóg- ini viðgjørdur. Búskaparbólk- urin avvísir ikki at hetta ber til, men í Búskaparálitinum stendur, at henda manna- gongd fer at hava við sær arbeiðsloysi og at fólk flyta av landinum: "Tá ríkisveit- ingarnar minka, verður al- menni sektorurin lutfalsliga minni. { ] Hetta ber í sær arbeiðsloysi, og at fólk flyta í onnur lond." (Síða 117, fjóðra og fimta reglubrot). Við øðrum orðum fer ein skjót loysing at hava við sær álvarsligar avleiðingar fyri nógvar einstaklingar í før oyska samfelagnum. So álv- arsligar, at nógvir føroyingar vera noyddir úr arbeiði og, í ringasta føri, at flyta av land- inum Í demokratinum hevur ein staklingurin rætt til trygd í móti ágangi frá øðrum, so leingi hann ikki sjálvur frem ur ágang mótvegis øðrum Rættindi. sum hetta, neynast grundleggjandi rættindi, og uppí bólkin av slíkum hoyrir m.a. rætturin til lív. Lív skal skiljast sum lív í víðari merk- ing, og rætturin til lív fevnir sostatt eisini um rættin til eina tilveru í samfelag við øðrum menniskjum. Tosa vit um lív í neyvari merking, so er dráp hóttanin ímóti tí grundleggjandi rætt- indinum. Úr einum manna- rættindarsjónarhorni finst eingin verja fyri manndrápi, onnur enn tann, at fordóming ikki verður hildin at vera rím- ulig tá dráp er framt í sjálv- verju, t.e. fyri at verja egið lív, í neyvari merking. Tosa vit um lív í víðari merking, so er hóttanin ímóti eini tilveru í samfelag við onnur menniskju, útstoytan tað verið seg útstoytan úr arbeiðslívinum ella útstoytan úr samfelagslívinum. Úr ein- um mannarættindarsjónar- horni finst ongantíð nøkur verja fyri útstoytan, tí her kann ongantíð vera talan um sjálvverju. Tað er høpisleyst at siga, at ein demokratisk avgerð kann hava sum av- leiðing, at meirilutin fær allan rætt, og at minnilutin verður útstoyttur. Ein slík avgerð hevur einki við demokrati at gera, tí tað er eitt grundleggj- andi demokratiskt prinsipp. at júst minnilutar eisini sleppa at virka. Lat tað enn einaferð vera sligið fast at demokrati snýr seg ikki um rættin hjá einum meiriluta til at avgera lagnuna hjá minnilutanum. Demokrati snýr seg harafturímóti um rættin hjá minnilutum til eisini at virka og vera til. Ein avgerð um at útstoyta ein minniluta er altíð ódem- okratisk. Rætturin til eina til- veru í samfelagi við onnur er ein grundleggjandi manna- rættur, og grundleggjandi mannarættindi eru ómissandi, og kunnu ikka takast frå fólki, heldur ikki tí at meiri- lutin sigur tað. Verður ein út- stoytan framd, er hon í stríð við altjóða mannrættin og í stríð við demokratiið. Tí er ein félkaatkvøda, um at fremja tiltók sum bera í sær útstoyting, ódemokratisk og í stríð við altjóða mannarætt- in. Enn er langt á mál Javnaðartlokkurin kann, sum nevnt, ikki vera við til at fremja eina útstoytan. Javn- aðarflokkurin hevur tí, í bók lingi sum flokkurin gav út í vár, skotið upp, at heildarveit- ingin frá danska statinum verður minkað yvir eitt ára- mál, eftir einum lykli soleiðis at samsvar er ímillum vøkst urin í føroysku framleiðsluni og minkingina í heildarveit ingini. Hetta fer at merkja, at vælferðarstoðið í føroyska samfelagnum verður óbroytt tey árini, minkingin av ríkis veitingini stendur við. Ar- beiðsloysið veksur ikki or- saka av minkandi rikisstudl- inum, og tískil verður eingin fólkaflyting úr landinum av teimum ávum. At hetta er ein gongd leið, ásannar búskap- arbólkurin í Hvítubók: "Verður búskaparvokstur- in varðisliga mettur til (...) helvtina av sóguliga vøkstri- num í útflutninginum, skuldi verið óneyðugt hjá tí al- menna at framt beinleiðis niðurskurðir, so hvort sum ríkisútreiðslurnar minkað, um so er, at tær minkað eftir einum longri áramáli, t.d. 15- 20 árum." (Síða 14, triðja- seinasta reglubrot). Endamálið við uppskoti Javnaðarfloksins er, at føroyingar skulu hava fullan sjálvsavgerðarrætt. Javnaðar- flokkurin ásannar, at politiski avgerðarrætturin er treytaður av búskaparligum sjálvsav- gerðarrætti. Búskaparligan sjálvsavgerðarætt fáa føroy- ingar ikki fyrrenn heildarveit- ingin er burtur. Tí skulu út- vegir finnast fyri at fáa ríkis- veitingina burtur úr føroyska búskapinum. Men Javnaðar- flokkurin sær ongan trupul- leika í, at føroyska samfelagi fær tíð til at laga seg til broyttu fortreytirnar. Í Hvítubók verður eisini víst á, at áðrenn fullveldi kann gerast veruleiki er neyð- ugt 1) at føroyska fyrisitingin verður laga betur til føroyskar fortreytir, 2) at tiltøk, sum eru neyðug til tess at tryggja før- oyska búskapin, vera framd, og 3) at mannagongdirnar í føroyskum politikki vera styrktar soleiðis at eitt nú fíggjarlógararbeiðið verður merkt av langtíðarætlanum. Hetta eru alt tillaðingar, sum taka drúgva tíð. Ein onnur avgerandi for- treyt fyri ábyrgdarfullum, men framvegis menniskjans- ligum, fíggjar- og búskapar- politikki er, at polariseringin í føroyskum politikki verður tálmað, og til tess er neyðugt at styrkja og menna hugsjón- arliga stødi undir demokrati- num i Føroyum. Skal hetta eydnast, og vid hesum ætl- = Jóannes N. Dalsgaard anin um einar sjálvstýrandi og fullvaldandi Føroyar, er avgerandi neyðugt, at allir flokkar á Tingið og við teim um allir føroyingar leggja doyðin á, at fáa í lag eina semju um, hvat eru áhugamál Føroya lands og Føroya fólks måtvegis umheiminum. Hetta er eydsæd ikki løtu- verk, og tiskil eiga vit ikki at renna beinini undan okkum i fåfongdari langtan eftir at kunna bringupryda okkum við tómum heitum. Heldur eiga vit, við stødi í Hvítubók, og serstakliga Búskaparáliti- num, at fara undir eitt miðvíst orðskifti, við tí fyri eyga at tryggja, at sjálvstýrið kann fremjast uttan tær álvarsligu búskaparligu, og harvið menniskjansligu, avleiðingar, sum fullveldisætlan Lands- stýrisins ber í sær. Stórar avgerðir krevja drúgva umhugsan Í sinnismuni vera sjálvdan tiknar skilagóðar avgerðir. Tí áttu føroyingar at fingið tíð til at sissa seg, áðrenn teir vera bidnir um at taka støðu til framtíðar lagnu landsins. Tá avgerðin er tíkin vendist ikki aftur. , Oftani verður víst til Ís- lands í 1944, men stødan var ein heilt onnur í Íslandi tá. Íslendingar vóru samdir um loysingina, og høvdu altíð verið tað. So er ikki í Føroy- um í dag, men við miðvísum arbeiði og sakligum orða- skifti kemur ivaleyst tann dagur. Latið okkum tí heldur, í frið og náðum, í felag royna at eina framtíðarleið, sum øll kunnu taka undir við. Tað er soleiðis eitt samfelag verður bygt: Við at savna — ikki við at spjaða! Tað er mín trúgv og vón, at hetta eisini samsvarar við tað, sum Løgtingsins meiri- luti og Landsstýrið veruliga ynskja. 06.09.1999 Jóanes N. Dalsgaard