mikudagur 15. september 1999síða 20

SE NR. 174 - 15. SEPTEMBER 1999 Viðmerking: Við reim og selum Aðalmálið hjá landsstýri- num er, at livistóðið ikki skal versna i einum sjålv- stødugum Føroyum. Hvita- bók vísir, at tað ber til at røkka hesum måli. Men bókin lýsir "worst case" ringasta føri. Hon lýsir hvussu fer tað at gangast, um tað ikki fer at gangast væl. Alt, sum vit gera betri í framtíðini enn vit gera í dag, ger útlitini bjartari, enn tey eru lýst í Hvítubók Hvítabók slær fast, at við eini rímiligari skiftistíð við Danmark og einum ábyrgd- arfullum búskaparpolitikki er gjørligt at minka ríkis- veitingarnar burtur uttan at fremja beinleiðis skerjingar. Fleiri hava í hesum sam- bandi í fjólmiðlunum eftir- lýst nærri viðgerð av nøkr- um viðurskiftum í Hvítu- bók: 1. Vinnulivsmenning 1. Eykaútreiðslur til fyrisit- ing i einum sjålvstødugum Føroyum. 1. Buskaparligu útlitini hjá ti einstaka, familjuni og virkjum. Undirritaði hevur ábyrgd av arbeiðssetningunum hjá nevndunum, og eg skal tí gera greitt, hvussu hesi við- urskifti eru vidgjørd Vinnulívsmenning Grundhugsanin hjá lands- stýrinum var, at Hvítabók skuldi geva fólki eitt grund- arlag at standa á, tá tey skulu taka støðu til fullveld- isætlanina. Vit royndu at orða ar- beiðssetningarnar soleiðis, at hetta grundarlag gjørdist veruleikakent, trygt og álít- andi. Her skuldi alt á borðið, og her skuldu ongar ljósa- reyðar metingar vera. Tí byggja niðurstøðurnar í Hvítubók í stóran mun á tað, tey nevna "worst case"- útrokningar. Altso, tær byggja á ringasta føri. Við ødrum orðum sigur bókin, hvussu tað fer at gangast okkum, um tað ikki fer at gangast okkum væl Tí er vinnulívsmenning ikki innroknað sum ein for- treyt, tå Buskaparnevndin hevur gjørt sínar nidurstød- ur. Metingarnar byggja enn- tá á, at buskaparvøksturin verður helvtina minni enn hann hevur verið í miðal frá 1962 til í dag og tá eru kreppuárini íroknað. Øll menning av vinnulivi- num innan fiskivinnu, ali- vinnu, kunningartøkni, olju- vinnu, landbúnað, gransk- ing, tónleik ella annað, fer sostatt bert at gera búskap- arligu útlitini bjartari, enn tey eru lýst í Hvítbók. At tryggja hesa menning, er sjálvsagt altavgerandi fyri framtíðar føroyska væl- ferðarsamfelagið. Tí leggur landsstýrið eisini stóran dent á, at karmarnir hjá vinnulívinum skulu bøtast. Hetta verður m.a. gjørt við tí vinnulívspolitikki, sum nú er orðaður og stungin út í kortið, og við álitinum um útbúgving og gransking í einum sjålvstødugum Før- oyum. Hetta álit viðger ser- liga samspælið millum út- búgving, gransking og vinn- ulívsmenning. Alitið er lið- ugt, og verður lagt fram í hesum mánaðinum. Nýggjar inntøkur ikki roknaðar við Buskaparnevndin er heldur ikki biðin um at rokna við inntøkum sum stava frá eitt nú betri handilsviðurskift- um, bíligari innflutningi, og beinleiðis atgongd til aðrar stjórnir um politiskt, vinn- uligt og handilsligt sam- starv. Tílíkt verður ikki tikið við í "worst-case"-útrokn- tíðindablaðið ingar, men tað er ógvuliga sannlíkt, at tað fer at hava við sær lægri útreiðslur og hægri inntøkur, enn tað vit kenna í dag Uppgerðirnar yvir teir bú- skaparligu fyrimunir, sum danskar fyritøkur og vinn- ulív hava havt av, at Fóroyar hava verið heftar í ríkisfel- agsskapinum, eru heldur ikki tiknar við Tann vinningur, Danmark í sambandi við NATO hevur havt av at hava fullveldi í Føroyum, er heldur ikki við Við øðrum orðum: Tá Før- oyar fáa fullveldi verða nógvir møguleikar fyri økt- um inntøkum, sum eru hildnir uttanfyri útrokning- arnar. Vit hava ongan bita kannað okkum, fyrr enn hann er svølgdur sum Lagt er upp fyri nyggjum utreidslum Buskaparnevndin sigur i Hvítubók, at samanløgdu rikisveitingarnar til Føroya eru 1,3 milliard. Og útvarp- ið nevndi í tíðindunum her- fyri, at vit fáa nýggjar út- reiðslur fyri 200 milliónir tá Føroyar gerast sjålvstød- ugar. Hetta tal er fingið við at leggja saman fleiri smærri tól úr fyrisitingarál- itinum. Lise Lyck, búskap- arfrødingur, nevndi sama tal í samrødu við útvarpið. Fleiri hava skilt hetta so- leiðis, at vit skulu rinda 200 mió. kr. afturat teimum 1,3 mia. kr., sum búskapar- nevndin nevnir og byggir sínar metingar á. Tað er ein álvarsom misskiljing Tá Buskaparnevndin hevur roknað týdningin av ríkis- veitingunum og hvussu tær kunnu minkast burtur, so er lagt upp fyri ollum nýggjum útreiðslum í ríkiligt mát. Nevndin er biðin um at telja alt tað við, sum danir brúka til eitt nú fiskiveidieftirlit. Færgernes Kommando, løgregluna, fólkakirkjuna, tænastumannapensiónir, krígspensiónir o.s.fr. Tað er orsøkin til, at talið er so stórt 1,3 mia. kr Men av hesum eru í minsta lagi 230 mió. kr., sum ikki verða útreiðsla hjá Føroy um. Hetta er eisini nevnt í Hvítubók * PensiOnir fella ikki yvir á Føroyar, tá vit fáa full veldi. Her er talan um meira enn 100 mió. kr * Fiskiveiðieftirlit og tyrl- utænasta hjá dønum í Før- oyum eru roknað at kosta omanfyri 140 mió. kr. ár- liga. Men sambært meting- um hjá fiskimålastyrinum kunnu føroyskir myndug- leikar taka sær av hesum fyri 10 mió. kr. árliga. Her eru sostatt 130 mió. kr. sum ikki fella yvir á Føroyar * Sostatt er meira enn nóg mikið lagt upp fyri til at fíggja eitt nú útbúgvingar- stuðul og eina fult útbygda uttanríkistænastu. Bíligari fyrisiting Heldur ikki í fyrisitingarfrá- greiðingini verður roknað við møguleikunum. Sum tað stendur í frágreiðingini: ”Mint verður á, at tær skip- anir, sum galda i Føroyum i dag, í mongum fórum byggja á danskar, búskap- arligar og fyrisitingarligar fortreytir, sum upprunaliga eru ætlaðar einum donskum tørvi. Tað er greitt, at í ein- um fullveldi verður neyðugt við umskiping, samanlegg- ing og tillaging av stovnum og arbeidsgongdum til før- oysk vidurskifti - bædi hvat viðvíkir fortreytum og tørvi. Hetta eigur at kunna hava vid sær, at umsitingin fer at 21 Høgni Hoydal, landsstyrismadur kosta minni enn tad, sum tølini í hesum frågreiding- um visa.” At skipa eina meira hósk- andi fyrisiting verður ein politisk avbjóðing — og har eru uttan iva stórir pengar at vinna. Hvat kann tann einstaki rokna við? Tað, sum fólk flest sjálvsagt hugsa mest um, er, hvussu útlitini eru fyri tann ein- staka, familjuna ella virkið, tá vit fáa fullveldi. Hetta er eisini tað, sum landsstýrið hugsar mest um. Tað er við hesum aðalmáli fyri eyga, at vit leggja poli- tikkin til rættis: Vinnumøg- uleikarnir, livistødid og al- menna tænastustødid skulu ikki versna. Tað er orsøkin til, at vit fegnast um kann- ingarúrslitini í Hvítubók. Tey vísa púra greitt, at tað ber til at rókka aðalmálinum — og væl tað Nevndirnar hava gingið við bæði reim og selum, tá tær hava gjørt sínar meting- ar. Tær hava lýst "worst Alt, sum vit kunnu gera betri í framtíðini enn vit gera í dag, ger tí útlitini bjartari, enn tey eru í Hvít- ubók. Og tað er í veruleikanum eitt sera gott útgangsstoði fyri einum sjålvstødugum Føroyum Vit kunnu taka vid å- byrgdini av egnum landi, um bert vit vilja Vit kunnu fara undir eitt nytt samstarv vid Danmark, har vit eru javnbjóðis partur, um bert vit vilja. Vit kunnu vera við í heimssamfelagnum og standa uppi sum onnur fólk, um bert vit vilja. case Høgni Hoydal, landsstyrismadur Fridarligt viku- skifti Løgreglustødirnar boða frå einum serstakliga fridarlig- um vikuskifti, har lítið og einki ålvarsligt er komið fyri. Tó so, okkurt ferðslu- óhapp hendi. Tveir bilar rendu saman um mid- dagsleitið fríggjadagin. O- happið hendi, har Fríðriks Petersensgøta og Jóanesar Patursonargøta koma saman í Havn. Sum sæst fingu bil- arnir væl av skaða, men eingin fólkaskaði hendi. Um middagsleitið í gjár hendi eitt ferðsluóhapp í J. Broncksgøtu í Havn, tá ein trailari misti vognin. Hesin trailarin var ikki spentur nóg væl, áðrenn farið varð av bryggjuni við fyrstivørum mánadagin