mikudagur 15. september 1999síða 23

24 tíðindablaðið NR. 174 - 15. SEPTEMBER 1999 Viðmerking: Lestur er arbeiði - Tey, sum hava skrivað seg inn til lestur á Fróðskaparsetrinum hava fingið sær eitt fulltíðararbeiði sum universitetslesandi. Studentarnir hava úr at gera tey næstu árini at lesa tað, sum er skrivað um fakið; og at læra se g arbeiðs- mátarnar hjá fakinum, segði Malan Marnersdøttir, rektari á Fróðskaparsetri Foroya í sambandi við, at lestrarárið byrjaði í farnu viku vember fóru yggir studentar undir at Ósk: par setrihum 8 ÍK 1 Neyst i Førovamålsdeildini halda ey umleið 15, sum fóru ndir grundnám í føroysk um i fjør, fram í ett ár aft taka exam.art. næsta Náttúruvís-inda aðrir stu teir í fjør fara undir árið í stødisutbugv Eru etsini "nn te nm alisfrødi og uppaftur aðrir studentar fara semasta árið í BS unum í livfrødi stødd Lestur er arbeiði Tey. sum hava skrivað seg lestur á I róðskapar- h fingið sær rbeiði sum un- ndi. Undirvís- É versitetum er ødrvisi enn undirvisingin i skúlum, av ti at hon byggir ansking, lærararnir inska í teimum evnum, sum teir undirvísa í. Lest 1 er lagdur til rættis við i huga. at studentarnir | ogna sær vitan og á hægsta stigi um „teir hava valt: mál g bókmentir, søgu og sam- 5 »svidurskifti ella náttúr- u Foroya sett í norðurlend- skt og altjóða perspektiv Tad merkir, at studentarnir hava úr at gera tey næstu árini at sum er skrivað um fakið: og at læra seg arbeiðsmátarnar hjá fakinum Lestrarárið á Fróðskapar- setrinum er í tveimum, fyrra lestrarhálva er frá septem- ber til jóla og seinna lestr- arhálva gongur frá endanum á januar til mai. Studentar- nir fara til próvtekur í des- ember-januar og í mai-juni Undirvísingin á setrinum ter fram frá tíðliga á morgni og út á seinnapartin. Ser- skeiðini í søgu og sam- felagsevnum eru tó seinni seinnapartin av ti at hølis- vidurskiftini å setrinum eru soleiðis, at ikki nóg mikið av undirvisingarhølum eru til taks. AF øroyamålsdeild- ini hava tey lesandi einar 15 tímar um vikuna, teir flestu 10 evnið lesa tað, eru fyrilestrartímar. Á Nátt- uruvisindadeildini er men allir tímatalið størri, eru ikki fyrilestrartimar. Søgu- og samfelagsligu ser- skeiðini eru fyrilestr: ir, og tey. sum hava teknað seg til oll. skulu hava seks fyri- lestrartímar hverja viku í Nevst Høli Um undirvisiningarhølini eru få og trong nu, so verður verri næsta år. Tá er ætlanin bæði at taka nýggjar stud- entar upp til grundnám í før- oyskum og at hava fram- haldslestur til cand.phil. føroyskum. Søgu- og sam- felagsdeildin fer næsta ár at taka nýggjar studentar upp. Og á Náttúruvísindadeildini koma væntandi nýggj BS- nám, og eins og Foroymáls- deildin ætlar Náttúruvísind- adeildin at okja um upptok- una í næstum. Fá verður fult. Fyribils mugu vit dúva uppá tiltakið: har tað er hjartarúmd er eis- ini húsarúmd! Næsta ár noyðast vit ivaleyst út í býin at hava tímar. Samstundis stremba vit eftir at finna eina varandi og góða loysn, sum kann savna virksemið á setrinum á einum stað. Vísindastarvsfólk Tað eru ikki bara nýggir studentar, sum byrja lestr- arár í hesum døgum. Setrið hevur fingið fleiri nýggj vís- indastarvsfólk og onnur starvsfólk. Ruth Johansen, sum var skrivari á Søgu- og samfelagsdeildini er flutt á setursskrivstovuna, og skrivarin á Náttúrvísinda- deildini, Laila Egholm, er flutt oman á Søgu- og sam- felagsdeildina. Randi Dur- huus er nýggj. hon er av- loysari fyri skrivaran á Nátt- úrvísindadeildini í eitt ár. Náttúruvísindadeildin hev- ur fingið nytt visindastarv- fólk. Tað er Knud Sim- onsen, dr.scient. í havfrødi. A Søgu- og samfelagsdeild- inmi er Elin Súsanna Jac- obsen, ph.d., sett sum ad- junktur í føroyskari søgu, og Olavur Christiansen, cand. polit. et soc., er settur í eitt starv í båskaparfrødi i eitt ár. Harafturat eru tveir vís- indamenn afturkomnir úr farloyvi. Tað eru Jóan Pauli Joensen, professari á Søgu- og samfelagsdeildini, og Petur Zachariassen, lektari á Náttúrvísindadeildini - hann hevur í ár verið í starvi á setrinum í 25 ár. Tað er heldur íkki bert starvsfólk í umsitingini, sum skifta um arbeiðspláss. Søgu- og samfelagsdeildin fær ein gestaprofessara i heyst. Tað er Jógvan Mørk- øre, adjunktur, sum hevur skift um arbeiðsstað við Barry Bartman, professara á universitetinum Prins Ed- ward Ísland í New Found- landi. Barry Bartman er ikki ókendur í Føroyum. Hann helt fyrilestur um smátjóðir heiminum á ráðstevnuni um smátjóðir í vár. Barry Bartman hevur tikið lut í arbeiðinum við landsstýris- ålitinum Hvítabók, har kapittulin ““Smátjóðir sum fullveldi“ byggir á grein hjá honum. Jóan Pauli Joensen og Barry Bartman stíla fyri ser- skeiðunum á Segu- og samfelagsdeildini í heyst. Undirvísing, gransking og umsiting Vísindaliga starvsliðið á setrinum, lærararnir, hava skyldu til at fyrireika og hava undirvising. Harum- framt skulu teir granska og vera uppi f umsitingini å setrinum - teir eru vid til at stýra setrinum og stíla fyri umsitingini. Granskingin umfatar inn- savning av granskingartil- fari og sjálva kanningina av tí. Harafturat má gransking- in verða almannakunngjørd á onkran hátt. Granskarin má skriva um arbeiðið. Tað kann føra til minni avrik sum greinir, og har kunnu koma bøkur og umfatandi ritgerðir burturúr. Sjey lær- arar á setrinum hava skrivað doktararitgerð (antin tær donsku lic.phil., ph.d. og dr. phil. ella tær norsku dr.art. og dr.scient). Ein hevur lok- ið ph.d. á setrinum, og í løt- uni eru triggir ph.d. -stud- entar innskrivaðir å setri- num. Vísindaliga stigið á setr- inum er á henda hátt á hædd við stigið á universitetunum í grannalondum okkara. Akademi og universitet Setrið var í 1965 stovnað sum eitt akademi og søgan hjá akademi "um gongur aft- ur í forna Grikkaland. Har var eitt akademi ein felags- skapur í Athen, sum Platon grundaði umleið 385 f.Kr. Orðið sipar til ta lundina uttan fyri Athen, har aka- demiid var. Hildið verður at formiliga vóru akademi fel- agsskapir við átrúnaðarlig- um dåmi, og at tey savnad- ust fyri at dyrka musurnar. I midøldini tóku akademiini sær av evnum ella frødi- greinum, sum universitetini ikki kundu hysa. Seinni voru akademi samtak av ar- beidandi granskarum. Fróðskaparsetrið var fyrstu mongu árini eitt aka- demi, sum tók sær av frødi- greinum, sum hini univer- sitetini í ríkinum ikki høvdu á skránni. Landið fíggjaði frå fyrstan tíð setrið, og í akademitidini, 1965-87, stílaði eitt stýri fyri virk- seminum. Tað var mannað við uttansetursfólki: rekt- arin á studentaskúlanum, landsbékavørdurin og trígg- ir limir i Fróðskaparfelag- num. Fróðskaparfelag var tað, sum legði lunnar undir setrið - gjørdi lobby-arbeið- ið upp gjøgnum 1950- og 60'ini. I Evropa komu universi- tetini i midøld, tad elsta sigst vera tad i Salerno i Suduritalia. "Universitet” kemur av latinska orðinum ”universitas”, sum merkir heild - og sum er avleitt av ”universus”, í merkingini altumfatandi. Eitt universi- tet er tiskil ein heild, og henda heildin umfatar gransking og undirvising, lærarar (magister) og stud- entar (schola); å latini eitur tað ”universitas magistror- um et scholarium". Uni- versitetini vóru rættiliga sjålvstødugar heildir, eins og restin av virkseminum i samfelagnum var skipað i feløg, sum á donskum kall- ast "laug', á enskum “guild". Umframt snikkara- felagið, skómakarafelagið og kannustoyparafelagið var altso universitetið, sum var lestrar- og granskingar- felagið í býnum. Strangar reglur vóru fyri hvor kundi gerast limur, og eingin ann- ar mátti gera skómakara- arbeiði uttan limirnir í skó- makarafelagnum. Modernaða universitetið stavar úr Tysklandi, har Wilhelm von Humboldt (1767-1835) endurskipaði universitetið í Berlin í 1810. Høvudshugsanin hjå Hum- boldt var, at universitet skulu vera plåss har fridur er til kompromisleysa leitan eftir sannleika! Fri gransk- ing og fri studiir eru høv- udsendamålid. Avbyrgingin frå samfelagnum skuldi tryggja granskingini móti mótarákum og løtuvinning- arhugsan. Wilhelm von Humboldt vildi vera vid, at lyndi og skil hjå mentada Malan Marnersdóttir, rektari á Fróðskaparsetrinum borgaranum verður skapað gjøgnum vísindini. Hóast hesin = hugsanarháttur í summum lutum er avoldað- ur, so er kortini mangt, sum hevur hildið sær. Rannsókn- arfrælsi, at gransking og undirvísing eru eitt, at sam- band er millum øll vísindi og at universitetini eru sjálvstýrandi, eru sjónar- mið, sum enn eru fyrimynd- ir hjá universitetunum i okkara parti av heiminum. Stýrislagið á Setrinum Slíkar fyrimyndir búðu und- ir, tá ið Fróðskaparsetrið gjørdist universitet í 1987. Lesturin og granskingin á setrinum fara fram á meg- indeildum og megindeildir- nar eru Føroyamålsdeildin, Náttúrvísindadeildin = og Søgu- og samfelagsdeildin. Hvor megindeildin hevur eitt ráð við seks limum: 3 fastir lærarar, 2 studentar og Í starvsfólk. Megindeildar- ráðið skal leggja undirvís- ingina á deildini til rættis, tað ger uppskot til fíggjar- ætlan, og megindeildarfor- maðurin hev ur åbyrgdina av at fíggjarjáttanin verður hildin. Megindeildarráðið hevur fund eina ferð um mánaðin, har tað tekur stóðu til mál og ger tilmæli til setursráðið um td. staryssetanir, starvsloysnir, farloyvi, góðskriving av lestri á øðrum universitet- um. Yvirskipaða stýrið á setrinum kallast setursrå0id, sum eisini hevur fund eina ferð um mánaðin. Seturs- ráðið er ovasti myndugleik- in á setrinum og er mannað við rektaranum og for- monnunum í megindeildar- ráðunum. Setursráðið ger uppskot til løgtingsins fíggj - arlóg og býtir figgj arjáttan- ina millum deildirnar. Við rektaranum á odda tekur setursráðið avgerð í málum sum viðvíkja øllum setri- num og í málum, sum hava verið til ummælis á deildu- num. Allir limir í ráðunum verða valdir og val er triðja hvort ár. Humboldt helt, at vísind- ini skapa tilvitskuna hjá borgarunum - í dag noyðast vit ivaleyst at sanna, at fleiri eru um ta uppgávuna. Men vísindini og við teimum universitetini hava kortini týðandi uppgávur í sam- felagnum, sum Fróðskapar- setrið ger sítt ítasta fyri at røkja. Fleiri upplysingar um setrid og nåmini eru at finna å internetinum: www.sleipnir.fo/setur. „ Harafturat verður stílað fyri einum opið hús-tiltaki seinast í hesum mánaði. Fróðskaparsetrið letur dyrn- ar upp fyri almenninginum og hevur fyrilestrar og framsýningar á skránni frá 29. september til 2. oktober. Malan Marnersdóttir