hósdagur 16. september 1999síða 2

Áby Jan Miller Internet: www.sosialurin.fo Tunlar og vellir Oddagrein SPURNINGURIN um gerð av undirsjóvartunli um Vestmannasund og um leingjan av flog- vellinum í Vágum er aftur frammi í tíðindunum og almenna tjakinum. Fyri tey mongu, sum hava hildið, at hetta vóru mál, sum longu vórðu loyst so ella so, koma helst uttalilsini hjá ávikavist danska ferðslumálaráðharranum og formanni tjóðveldisfloksins dátt við. Eftir ollum at doma eru hvorki spurningurin um tunnil ella leingjan av vølli komin undir land. TAÐ var áhugavert at hoyra formann tjóðveld- isfloksins í útvarpinum í vikuni úttala seg um undirsjónvartunnilin. Hann er so misnøgdur við gongdina í málinum, at hann ivast i, um hann ella flokkurin fara at atkvoða fyri máli- num, nú ein serstok lóg fyri tunnilin verður løgd fyri tingið. Hann er m.a. ónogdur við, at eingin foroysk fyritoka sleppa at bjóða og við hesum sipar hann til landsverkfroðingin. NAKAÐ reyðir og algoystir munnu fólkafloks- menn verða, tá teir hava hoyrt tjóðveldis- formannin úttala seg um eitt av teirra hjarta- málum (tó bert hjá parti av fólkaflokkinum). Men neyvan tora tjóðveldismenn at steðga hesum hjartabarninum hjá ávísum fólkafloks- monnum, tá teir vita, at fólkaflokkurin bara situr í bíðar eftir einum høvi til at leypa av skjóttkoyrandi fullveldistokinum hjá Hogna Hoydal & Co. Vit hava hoyra fólkafloksmenn aftur og aftur ávarað tjóðveldisflokkin um, at gongur flokkurin ímóti hjartamálum teirra, er hann eisini farin at pilka við neyðbremsuna á fullveldistokinum. I hesum sama hopi verður áhugavert at síggja, hvussu flokkarnir báðir fara at tacla Natomálið. Tjóðveldisflokkurin hevur játtað at kanna spurningin um Nato- limaskap, og tá Hvítabók nú leggur upp til hetta, so er Spurningurin, um tað ikki bara er undanforsla, tá Hogni Hoydal í SVF sigur, at teir taka ikki stoðu til hetta fyrr enn eftir, at Foroyar hava fingið fullveldi. Munnu fólka- floksmenn verða nøgdir við hasa útleggingina, og er sannleikin ikki heldur tann, at Hogni Hoydal ikki torir at melda klárt og greitt út, tí hann her veit, at flokkur hansara er í tvín- ingum. M.a. eru tjóðveldistingmenn, sum ganga fult og heilt inn fyri Natolimaskapi. HITT málið er flogvøllurin. Vinnumálaráðharrin má enn einaferð ásanna ein ósigur. Hann trúði, at danir fóru at siga ja til at gjalda fyri útbygging av vellinum, áðrenn hann verður yvirtikin, men nú vísir hetta seg ikki at vera sakin. Danir hava enn ikki nakra greiða stoðu til málið. Tvs. at bæði tunnil og vøllur her hava fingið skot fyri bógvin. Kann tað so hugsast, at tunnilsætlanin dettur niðurfyri, og spurningurin um ein heilt nýggjan flogvøll á Glyvursnesi aftur verður aktuellur? Onkur hevur áður reist spurningin um at brúka av komandi oljupengum til at byggja heilt nýggjan flogvøll fyri. Kann tað hugsast, at tað fer at koma lívi í aftur hesa ætlan, nú leingjan av velli í Vágum og tunnilsgerð eru komin í „miskreditt“? Hvat vit enn halda, so eru hetta stór og álvarlig mál, sum eiga at umroðast alment. . . Sosialurin Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Aki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Høgni Mohr Niclas Johannesen menn: Postadr: Postsmoga 76, 3 Jens Kristian Vang 110 Tórshavn | Álvur Haraldsen Telefon: 311820 | Utgevari, uppseting: Telefax. 314720. | Sp/t Sosialurin e-mail: post & sosialurin.fo Bústaður: Lýsingar: lysing & sosialurin.fo Argjavegur 26, Argir Prent: Sosialurin Vidmerking: Er Javnadarflokkurin å veg inn i fullveldisbåtin? I oddagrein tysdagin skrivar Sostalurin: „Tað var meðan Edmund Joensen var log maður. at málið um framtíð arstødu Førova var á skránni fyrstu ferð. Tjóð veldisflokkurin legði málið fyri tingið. Undir viðgerðini kom eitt broytingaruppskot frá Javnaðarflokkinum um setan av stjórnmálaneynd, sum skuldi greina ríkisrætt arligu viðurskiftini Við hond og fót stríddust sambandsmenn ímóti, tí rík- isrættarligu = vidurskiftini skuldu ikki nertast. Logmað- ur setti samgonguflokkuu- num (Javnaðarflokkurin var ein teirra) stólin fyri hurðina, at var málið nortið varð sam- gonguslit.“ Tað er júst ein mánaður síðani Sosialurin á sama stað brigslaði Sambandsflokki- num at hava lagt veto móti uppskoti Javnaðarfloksins um at seta eina stjórnmála nevnd. Nú kann tað vera, at odd- agreinsskrivarin ikki minn- ist, at í samgonguskjalinum, sum Javnaðarflokkurin und- irskrivaði 10. september 1994 m.a. stendur: ., Broyt- ingar í rikisfelagskapsvidur- skiftunum kunnu bara verða gjørdar í fullari semju mill- um samgonguflokkarnar.“ Javnaðarflokkurin legði und- ir viðgerðini av tjóðveldis- uppskotinum, Framtíðar- støda Føroya, fram uppskot um at seta nevnd sambært 8 27 í Tingskipanini at fyri- reika viðgerð av statsrættar- ligu støðu Foroya. Hetta var gjørt uttan at talað var orð við samstarvsflokkarnar. So- statt var hetta greitt brot á samgonguavtaluna Gamaní stakk Javnaðar- flokkurin halan millum bein- ini i juni 1996 og rýmdi úr samgonguni. Seinast í sep- tember legði Javnaðarflokk- urin sama uppskotið aftur fyri tingið, nú kallað: Fyri- reiking til setan av stjórn- målanevnd. Eitt visti Javn- aðarflokkurin, ið hvussu so er, og tað var, at Sambands- flokkurin fór ikki at taka undir við einum slíkum upp- skoti Tað var eisini ein grov provokation móti Sam- bandsflokkinum at seta slíkt uppskot fram og fáa tað sam- tykt saman við andstødu- flokkunum, meðan Sam- bandsflokkurin sat við leiðsl- uni av landsstýrinum, og tað er upp aftur grovari ferð aft- an á ferð at brigsla Sam- bandsflokkinum, at hann ikki tók undir við einum loysingaruppskoti frå Javn- aðarflokkinum. Tá ið Javnaðarflokkurin fyri einum ári síðani legði fram uppskot fyri løgtingið um at seta eina stjórnarskip- anarnevnd, sum skuldi kanna og viðgera spurning- in um broytingar í ríkisrætt- arligu viðurskiftum F Øroya, tók Sambandsflokkurin und- ir vid uppskotinum av full- um huga, ti tað uppskotið hevði tann fyrimun, at tað læt allar møguligar loysnir standa opnar. Tað var ikki sum hini, har endaúrslitið var givið upp á forhond. Oddagreinin endar við at siga, at Sambandsflokkurin nú er komin við sínum Ný- skipanaruppskoti um dagfor- ing av heimastýrisskipanini, og „Samgongan eigur at leggja sær hetta í geyma - og heldur royna at finna eina breiða semju - sum fær Javn- aðarflokkin, Miðflokkin og kanska enntá Sambands- flokkin við.“ Tann alráðandi politikk- urin hjá samgonguni er at fáa fullveldi. Eftir ollum at dóma er Javnaðarflokkurin altráur eftir at sleppa upp í eina breiða semju saman við sam- gonguni at fremja loysing. Men Javnaðarflokkurin kann vera æviga forvissadur um, at Sambandsflokkurin fer ikki upp í handa bátin, tí Sambandsflokkurin heldur fast við at varðveita ríkisfel- agsskapin og at varðveita vælferðarsamfelagið. Sambandsflokkurin hevði annars væntad, at Javnaðar- flokkurin meinti tað, tá ið hann hevur sagt, at hann ynskir at varðveita ríkisfel- agsskapin, men nú letur til, at tað eru tær beru látir. Eilif Samuelsen Barnaansingin í Nólsoy Leygardagin 11-9-1999 var móttøka fyri almenninginum Nólsoyar kommunuala dagstovni, sum tå heyði virk- að í eina viku. Ein av bygd- aråOslimunum helt eina rødu, har hann gav til kennar, at her vóru oll krøv uppfylt Eg kann ikki siga meg samda í hesum, tí eg seti nógv, nógv stórri krøv til ein stovn, sum skal ansa børn- um frá 0 - 9 ár í 12 tímar um dagin, 5 dagar um vikuna Eg meini, at tey foreldur, sum ofra so nógv á „samfel- agsaltarinum“ hava eina ser- liga góða og munadygga barnaansing fyri neyðini, ið skal verða á einum slíkum stødi, so allir borgarir fola tað trygt at brúka stovnin til síni børn, sum jú er tað dýr- abarasta tey eiga á jørð. Eg meini eisini, at tey starvsfólk, sum har skulu virka, hava tørv á serligum førleika, í og við, at tað snýr seg um mesta partin av barn- sins vakna lívi í 5 dagar um vikuna. Aftan á eina so djúpa de- pressión, sum hesum sam- felag hevur verið fyri, við nógvum misbrúki og van- trivna til fylgju, má roknast við, at forledur eru, ið ikki megna at seta krøv fyri síni børn. Tískil áliggur tað kommununi ein serliga stór ábyrgd at gera eitt dygdar- gott arbeiði her. Tað lítla barnið er samfel- agsins stórsta tilfeingi. Eitt samfelag, sum ikki tekur sær væl av teimum smáu børn- unum fær stórar trupulleikar seinni. Har meini eg við eitt ov høgt tal av óproduktivum borgarum, ið líða undir mis- bruki, initiativloysi og manglandi årædi. Somu- leiðis vånaligt innlit í kensl- um hjá øðrum, sum aftur før- ir kriminalitet og vantrivna við sær Tað eru tey fyrstu 2-3 år- ini, at okkara persónligheit verður grundløgd, eitt grund- arlag, sum byggjast skal á restina av lívinum, tað er 70 - 80 ár fram í tíðina. Tað er eisini í hesum allar fyrstu árunum í lívinum, at menn- ingin av okkara førleika til at taka okkum av okkara børnum verður grundlagdur. Tann umsorgan man ikki fær her, fær ein torført við at geva víðari til næsta ættar- liðið. Fysisku rammurnar um dagstovnin í Nólsoy eru ikki nøktandi. Rúmið er í einum við eini faldihurð. Hetta er konfliktskapandi í sjálvum sær, tí t. d. 2 árs barnið hev- ur heilt onnur áhugamál enn tað 8 ára gamla. Aukustikk- urin er sera ringur (hørð ljóð), liturin á rúminum virk- ar dapur og lítið mennandi, og bert nakrar fáar myndir, ið hingu alt ov ovaliga fyri barnaeygað. Vindeyguni eru so ovarliga, at smærru børn- ini als ikki síggja út. Sera lítið av leikum, eg sá als einkið mennandi til børn yvir 6 ár. Ein stórur talarastólur setur ein álvarsaman dám á rúmið, hoyrir ikki heima á dagstovni, men í heilt øðrum hópi. Bert plastik havastólar at sita á hjá børnunum (í 12 tímar um dagin). Bert eitt lítið sofabord at sita rundan um. Bert eitt annað borð (køksbord), ein lítil. brúkt sofa í brúnum liti, bert ein einkult madrassa ca. 70 x 200 cm at hvíla seg á (í 12 tímar). Eingin góður stólur har starvsfólkið kann sita í longri tíð við einum barni. Alt í alt sera óheimligt og minti mest um sjónvarps- myndir av stovnum úr Eyst- urevropu. Puslirúmið hevði als einkið príðið sum tað lítla eygað kann festa seg á. Heldur einkið bleiv nevnt um tað innihaldsliga (mál- setningin) við stovninum, hvørja menning børnini ætl- ast at fåa, og hvussu arbeid- ast skal vid hesum. Ti må eg óttast fyri, at eingin peda- gogiskur málsetningur er. Hvat við teimum børnunum, sum hava serligan tørv? Hvar flóta tey í hesum sam- anhangi? Sum medmenn- iskja og skattaborgari vil eg fegin vita hetta. Starvsfólk- anormeringin er góð. 4 starvsfólk til 7 børn, harav starvsfólkini eiga tey 3. Eftir í bygdini eru 8 - 9 børn, hvors foreldur hava valt ikki at gera brúk av barnaansing- artilboðnum hjá Nólsoyar Kommunu. Ikki tí tey ikki hava ein tørv. Eingin almenn lysing hev- ur verid i blødunum eftir leidara til stovnin, men bert ein lepi undir „Mikkjals- veggi“ (kommunala kunn- ingartalvan), har minst sann- líkt er at nakar skikkaður pedagogur fær eyga á lýs- ingina. Í mínari verð er neyð- ugt við vælskikkaðum fólki við pedagogiskari útbúgving til ein stovn, sum skal ansa børnum í upp til 12 tímar um dagin í 5 dagar um vikuna. Havast má í huga, at tá í „Ritan“ er farin á morgni eru børnini heilt avskorin frá foreldrunum, um okkurt skuldi borist á. Alt í alt stendur hetta í stórari andsøgn til tann sera góða barnaskúlan, sum kommunan rekur við vist- frødiligum innihaldi á sera høgum stødi. Í ollum hesum søknist eg eftir nøkrum yv- irornadum målum fyri barn- aansing í føroyum við um- hvørvisligum og fakligum innihaldi, tvs. nøkur kriterii, sum tryggja børnunum eitt minstamark av góðsku. Hvønn politikk hevur Landsstýrismaðurin í al- manna- og heilsumálum á barnaansingarøkinum? Føroyar eru ein fåment tjóð, vit hava als ikki ráð at missa ein einasta vælfung- erandi borgara. Jú fleiri, ið koma væl undan tess betri eru vit før fyri at taka okk- um av teimum, ið eru við skerdan lut og tess betri eru vit fór fyri at menna okkara framtidarsamfelag, sum sær út til at fara at seta stór krøv til borgararnar. Nólsoy 15. September Petrica Christiansen