týsdagur 28. september 1999síða 4

4 tíðindablaðið . 8 RAMens 9 NR. 183 - 28. SEPTEMBER 1999 Avreidingarprisurin kann hækka 4-5 kronur fyri kilo — Tað ber væl til at fáa nógv meiri burturúr fiskinum, enn vit fáa nú. Ganga vit nýggjar leiðir. ber tað til hækka avreiðingarprísin einar 4-5 krónur fyri kilo. Men tað krevur, at vit fáa fleiri fólk við útbúgvingum. Tí vitan er ein av okkara størstu trotvørum, sigur Egil Olsen, fiskivinnufrødingur AKI BERTHOLDSEN Tað ber væl til at menna tað føroysku fiskivinnuna munandi Men tað krevur sjålv- t vit hava hugsjónir g it tora at bróta upp úr ýggjum Hetta sigur Egil Olsen, stjóri á Sandoy Seafood. Umframt útbúgving sum fiskivinnufrødingur, hevur hann eisim 10 ára drúgvar royndir í foroyskari fiski- vinnu, fyrst sum stjóri á Nordis á Eiði, síðani sum stjóri á Tvøroyrar Flaka- virki og aftaná tað, leiðari hjá Foroya Fiskavirking, áðrenn hann, saman við øðrum, stovnaði Delta Sea- tood á Tveroryri, sum aftur stovnaði Sandoy Seafood Heivtin av fiskinum fyri skeytið Og hann ivast ikki í, at tað eru møguleikar at menna føroysku fiskivinnuni mun- andi Tann fyrsti møguleikin, eg hugsi um, er at fáa stórri nýttu burturúr tí fiskinum, sum er, og sum verður av- reiddur Veruleikin er, at helvtin av fiskinum hevur pura onki virði, tvorturímóti eru tað i virki, sum noyðast at la fyri at sleppa av við Tað, um hann hugsar um er slógvið, livur og aðrar innvølir Hann visir m.a. å, at bædi I ingar og norðmenn fáa rættiliga nógv burturúr slíkari hjáframleiðslu -Íslendingar, eru eitt nú farnir at turka høvd og at gera ymsar saltaðar vørur burturúr Tað er eisini stórt virði í innvølunum. „ -Eitt nú vita vit, at norð- menn fáa rættiliga nógv burturúr at gera hávirkað lýsi og enzym burturúr slógvi — Hetta eru vørur, sum m.a. verða brúkt í matvøru- ídnaðinum og heilivágsídn- aðinum Egil Olsen nevnir, at nýl- iga er eitt virki bygt í norð- urnoregi fyri 70 milliónir, bara til at gagnnýta slógv og tað, sum vit kalla burt- urkast Harumframt eru tað fleiri onnur virki, sum bara virka slógv og annað, sum fyrr sig hevur verið tveitt burtur Egil Olsen sigur, at tað eru stórir møguleikar í slógvinum Afturat slógvinum frá ti „vanliga“ fiskinum, er eisini nógv slógv frá laksi, sum ersini kann brúkast til sama endamál Kann hækka 4-5 krón- ur kilo Egil Olsen sigur, at megna vit at fáa meiri burturúr eini hjáframleiðslu. hevði tað eisini okt munandi um kappingarforið hjá fiski- vinnuni - Og tað kappingarførid kann t.d. brúkast til at fáa fatur á ti fiskinum. sum nú fer óvirkaður av landinum. Hann nevnir dómi úr Nor- egi, at tað fer stóran týdn- ing fyri avreiðingarprísin, um hjáframleiðslan verður gagnnýtt Norðmenn vænta, at verður hjáframleiðslan gagnnýtt, fer tað at merkja, at avreiðingarprísurin kann hækka einar 4-5 krónur, tey næstu átta-tíggju árini sigur hann. --Bróta vit upp um armar, hava vit somu møguleikar í Føroyum, sigur Egil Olsen. — Norðmenn vænta eisini. at virdisøkingin burturúr slíkari hjáframleiðslu fer at verða ein milliard í Noregi um tvey ár Krevur nýhugsan Men fiskivinnufrødingurin sigur, at skal nakað slíkt verða veruleiki í Foroyum, krevst nýhugsan. Tað krevst, at fólk trúgva uppá tað og fáa onn- ur at trúgva uppá tað. Og tað krevur pening. Tað krev- ur samstarv. Men ikki minst krevur tað vitan. — Vit hava bæði råvøruna og fólkið. - Men mangla vit. vitanina, hana Stórir møguleikar í laksi Stjórin á Sandoy Seafood ivast heldur ikki i, at tað eru stórur møguleikar at fáa meiri fyri laksin — Nógv tann størsti part- urin av laksinum, sum vit útflyta er heilur laksur, kanska 70-80%. -Metingar siga, at um få ár fara vit at útflyta eini 50.000 tons av laksi, um alt gongst sum ætlað. Sjálvsagt eru veldugir møguleikar fyri virdisøking ti. Hann vísir á, at tað er stór avlopsorka á virkjunum, sum eru. og hon kundi verið brúkt til at skera laks til flak og annað - Tað eigur at bera til at fáa nyttu burturúr fram- leidsluorkuni, sum er til av- lops á føroysku virkjunum — I Noregi verður alsamt stórri partur av útflutning- inum av alifiski tað sama, sum vanliga verður gjørt við tosk, tvs, fesk fløk og aðrar virkaðar verur. Egil Olsen væntar, at gongdin við laksinum verð- ur tann sama, sum gongdin við kongafiskinum. —I fyrstuni útfluttu vit hann heilan, so fóru vit at útflyta fryst fløk og at enda fesk flok. Gransking og útbúgv- ing Men Egil Olsen sigur, at Skulu vit yvirhøvur gera okkum vónir um at menna okkara fiskivinnu munandi, er tað avgjørt neyðugt at leggja stórri dent á útbúgv- ingar og gransking. --Tað er ótrúligt at hugsa sær, at vit, sum eru ein fiski- vinnutjóð, ikki hava nakað sum eitur matvørugransk- ing í Føroyum. — Nógv verður tosað um vørumenning. Men tað er ongin gransking av nøkrum sum helst slag. — Ongin granskar og kannar, hvørjar vørur, vit skulu leggja dent á Og ongin granskar, hvat vit kunnu gera, fyri at fáa meiri burturúr tí, sum vit hava. — Vit gera nógva havrann- sóknir og fiskirannsøknir. — Og tad skulu vit sjålv- andi. Men tad er yvirhøvur ongin gransking i hinum endanum fyri at finna fram til, hvat vit kunnu fåa burtur ti, vit hava. „ — Bæði í Íslandi og í Noregi eru heilir stovnar, sum onki annað hava at gera, uttan at granska, hvussu teir kunun fáa meiri burturúr råvøruni. — I Føroyum gera vit onki, uttan at gera sum hini. --Men tá eru hini longu komin eitt stig lonri framá. — Tí halta føroyingar alla tíðina aftaná. Hetta heldur Egil Olsen er ein ógvuliga stórur trup- ulleiki Tiverri hava vit alt ov få fólk vid høgum útbúgv- ingum í føroysku fiskivinn- uni. Og tað krevst fyri at koma framá. Tí skulu vit vinna framá, er tað neyðugt at hava hugsjónir um at gera annað enn bara tað, sum vit altíð hava gjørt. - Tað er ilt at siga, hví tað er ein trupulleiki. — Men ein orsøk kann vera, at tey ungu fara av landinum, mest til Dan- markar, at fáa sær eina út- búgving, sum er skræddara- seymað til donsk viður- skifti. — Og tað er ikki vist, at tann útbúgvingin hóskar til føroysk viðurskifti. — So fáa tey ikki eitt starv í Føroyum, sum hóskar til teirra útbúgving, blíva tey verandi uttanlands. — Ella eisini koma tey heim til Føroyar í eitt al- ment starv. --Og har meini eg, at tey fánað spakuliga burtur, tí tær veruligu avbjóðingarnar eru alt ov fáar. Egil Olsen sigur, at tað átti at verið ein treyt hjá teimum, sum fingu alment starv, at tey eisini skuldu gjørt ávísar uppgávur fyri vinnulívið, ella arbeitt fyri vinnulívið ein part av tíðini. — Hetta hevði givið teim- um nógv stórri avbjóðingar og gjørt, at teirra heilakapa- sitetur verður hildin vidlik- að og mentur Tað er ein trupulleiki, at øll heilaorkan i Føroyum er savnað hjá tí almenna. — Har skulu vit sjálvsagt eisini hava gott fólk. Men tey høvdu gjørt nógv størri samfelagsliga nyttu, um tey arbeiddu meiri fyri at menna vinnulívið. — At vit eiga tey réttu fólkini ivist eg ikki í. Tí tað, tey avrika er á høgum, pro- fessionellum stødi. Tey eru bara skeivt plaserað í sam- felagnum, til at vit fáa fulla nyttu burturúr teimum. — Tað verður eisini neyð- ugt at føroyingar fáa sær útbúgvingar, sum hóska til føroyskt vinnuliv. Sveinabræv å flaka- virki Annars heldur hann, at vit eisini eiga at útbúgva tey fólkini betri, sum arbeiða á fiskavirkjum. — Tað ber væl til at fáa fiskivinnuna at kasta meiri av sær. Men tað krevur, at vit tora at bróta upp úr nýggjum, so at vit ikki altíð bara skulu gera, sum hini, sigur Egil Olsen, fiskivinnufróðingur — Fiskaarbeiði er ótrúliga lágt í metum. Tað er mang- an bara eitt arbeiði, sum fólk taka á seg tá ið tey einki annað fáa. Ella ungdómar fara í fisk eitt ár, áðrenn tey fara at ganga í skúla. — Fólk halda, at tað fiska- arbeiðið hevur onki uppá seg. --Onki er meiri skeivt enn tað, tí gott fólk er ein av- gerandi fortreyt fyri vinn- uni. — Og kemur ikki broyting í her, spyrst aldrin nakað gott úrslit burturúr í longd- ini. Egil Olsen sigur, at hetta er eitt mål, sum partarnir å arbeiðsmarknaðinum áttu at tikið upp. Hann heldur, at tað er neyðugt at skapa virðing fyri fiskaarbeidi. — Tað kundi t.d. verið gjørt vid, at fólk, sum ar- beiða á fiskavirki, byrjaðu sum lærlingar, men blivu faklærd og fingu sveina- bræv, tá ið tey høvdu verið I Sosialinum í morgin: Tað almenna má taka skotlandsrut- una uppaftur eina tíð. --Við sveinabrævinum skal sjálvandi meiri løn fylgja við. — I løtunu fær ein skúla- ungdómur, sum ongantíð hevur sæð fisk fyrr, somu lón, sum ein garvað flaka- kona, sum hevur arbeitt í 20 ár, hóast oll vita, at tað tey kunnu ikki avrikad tað sama. Egil Olsen sigur, at tað undrar hann stórliga, at hetta ikki hevur verið eitt mál, sum er tikið fram í sátt- málasamráðingum ímillum arbeiðsgevarar og fakfeløg- ini. — Fáa vit ikki lyft fiska- arbeiðið upp á eitt hægri stødi, verður arbeiðsmegin alt ov óstøðug til, at nakað veruliga gott kann spyrjast burturúr. Egil Olsen sigur, at ein sveinabræv, sum vísti, at hann ella hon dugir tað og tað, mátti eisini verið eitt gott ummæli at havt við sær.