fríggjadagur 1. oktober 1999síða 4

4 Sosiologur ávarar: Hetta er tann vissi deyði fyri Suðuroynna-: tíðindablaðið Nr. 186 - 1. oktober 1999 Bara fimm børn fødd allari syðru helvt í Suðuroy í ár Tað stendur illa til í Suðuroynni. Alt ov fá børn verða fødd og fyri fyrstu ferð í yvir 50 ár, er fólkatalið í oynni nú farið niður um 5.000 fólk. Sosio- lologur rópar varskó og sigur, at stóðan má við- gerðast og kannast í stórsta álvara DSEN 3 reydar åvaringarlampur i Suðuroynni at lysa Hans Pauli Strøm, sosio- vildi illa trúgva ti, tå g honum frá gongdini í fólkatalinum í Suðuroynni í ár Stødan er nevniliga tann ndarliga, at higartil í ár eru bara fimm børn fødd í i syðru helvt í Sudur- fáa allar logur ið vit greiddi rbeiðir hani hann m.a »ikateljing fæst nógv við fi Men hagtølimt eru altíð nakrar mánaðir afturút og hann hevur ikki heft seg við smálutir í gongdini í fólka- talinum Hesi seinastu árini eru í- millum 22 og 40 fødd i syðru helvt í Suðuroynni Men eisini síðani kreppa og fráflyting fór at taka seg upp nú í níti árinum, hevur talið verið rættiliga støðugt við tað, at nøkur og tjúgu børn eru fødd í syðru helvt í Suðuroynni um árið. Tað, sum verður roknað upp í syðru helvt eru Sumba, Lopra, Akrar, Vág- ur, Nes, Porkeri og Hov. Í hesum bygdunum búgva útvið 2.300 fólk Bara fimm bern Men í ár er so hend ein Ó- fatilig lækking í barnsburð- artalinum Tí higartil í ár eru bara fimm børn fødd í allari syðru helvt í Suðuroynni Talan er um trý børn i Vági, eitt í Sumba og eitt í Porkeri Hetta er eitt øgiligt fall, tá ið hugsað verður um, at í 1998 vórðu fødd 28 børn í syðru helvt í Suðuroy, í 1997. var talan um 25 børn, í 1996 vóru 26 børn fødd i 1995 var talið 25, og so- leiðis hava tølini ligið stød- Syðra helvt: Barnatal i Suduroy Norðara helvt: 1991: 40 1992: 34 1993: 25 1994: 22 1995: 25 1996: 26 1997: 25 1998: 28 1999: 5 Porkeri og Hov. Syðra helvt er Sumba, 50 37 47 38 41 23 33 32 27 Lopra, Akrar, Vågur, Norðara helvt er Øravik, Fámjin, Tvøroyri, Froðba Hvalba og Sandvik ug tað mesta av nitiårunum Frægari í Norðaru helvt Í norðaru helvt í Suðuroynni stendur eitt sindur frægari til Tí har er barnatalið í ár ikki stórt ørdvisi, enn tað hevur verið seinastu árini. I norðaru helvt, sum er Fámjin, Øravik, Tvøroyri, Frodba, Hvalba og Sandvik, eru 27 børn fødd higartil i år. I hesum bygdunum búgva utvid 2.700 fólk Hesi seinastu árini hevur talið á føddum børnum ligið støðugt omanfyri 30 í norð- aru helvt í Suðuroy, burtur- sæð frá 1996, sum var ring- asta árið, tí tá vóru bara 23 børn fødd í norðaru helvt í Suðuroy. Í 1998 var talið 32, í 1997 var tað 33, í 1995 var tað 41 I 1994 vóru 38 børn fødd í norðaru helvt, i 1993 var talið 47 børn, í 1992 var tað 37 børn og í 1991 var tað heilt uppi á 50 børnum. Verða so barnsburdartøl- ini í allari oynni løgd sam- an, eru sostatt ikki meiri enn 32 børn fødd i allari Suð- uroynni higartil i år. Og tad er ikki meiri enn helvtin av tí, tað plagdi vera. Færri enn 5.000 fólk At talið á føddum børnum lækkar er væl í samsvari við gongdina í fólkatalinum annars. Tí hesi seinastu árini er fólkatalið í Suðuroynni javnt og samt lækkað, og nú í summar er tað farið niður um 5.000 fólk fyri fyrstu ferð í yvir 50 ár. Upplýsingar frá Lands- folkayvirlitinum siga, at nú búgva ikki fleiri enn 4.964 fólk í Suðuroynni og so fá fólk hava ikki búð her í langt yvir 50 ár. Eftir upplýsingum, vit hava, búði 5.518 fólk í Suð- uroynni í 1930 og í 1950 kom fólkatalið í Suðuroynni í hæddina, tí tá búði 6.213 fólk í syðstu oyggini í Før- oyum. — Tað er serliga nú í niti- árunum, at fólkatalið í Suð- uroynni er rapað niðureftir og í ár hevur tað ligið og riðað um 5.000 fólk. Men nú teir stóru fráflyt- ingarmánaðirnir, august og september, eru farnir aftur- um bak, datt fólkatalið í Suðuroynni eisini niður um 5.000 fólk fyri fyrstu ferð í meiri enn tveir mansaldrar, og nú búgva so ikki meiri enn 4.964 fólk í Suður- oynni. Tann vissi deyði | Hans Pauli Strøm, sosiolog ur á Hagstovu Føroya, er skelkaður av tølunum fyri, hvussu fá børn eru fødd í Suðuroynni í ár. At bara fimm børn eru fødd í syðru helvt í Suðuroy higartil í ár er eitt so stórt fall, at tað liggur „langt hinumegin alla logiska frá- greiðing“, sum hann tekur til. Hann leggur afturat, at hetta er tað merkiligasta fyribrigdi, hann hevur verið úti fyri alla tað tíðina, hann hevur arbeitt við hagtølum. - At barnsburðartalið fell- ur so nógv, er tann vissi deyði fyri eitt pláss. fødd. Men tað hevur ofta riðið um snarið. Og tað kemst av, at talið av konufólki í burðardygg- um aldri er so lítið. Hann sigur, at stødan er tann sama í øðrum útjaðara- plássum í Føroyum, eitt nú Sandoynni og Vágum. — Men at talið á barns- burðum í syðra parti í Suð- uroynni er fallið so nógv, sum tað her er talan um, má ikki fara aftur við borðinum uttan víðari. — Tí hóast burðartalið hevur verið lágt, hevur Suð- uroyggin altíð ligið í vatn- skorpuni. — Men tey tølini, sum nú — Hetta er tann vissi deyði og tað eigur at fáa allar reydar lampur at lýsa, heldur Hans Pauli Strøm, Sosiologur — Hetta er verri enn alt annað. Tað kann ganga upp og niður á so mongum gkj- um. Men tá ið ongi børn verða fødd, verður heldur onki nýtt ættarlið sett við, og so er lokalsamfelagið fyribeint, tað sigur seg sjálvt. — Gongdin í Suðuroynni hevur verið tann í fleiri ár, at tað er lítil munur á, hvussu nógv fólk doyggja og, hvussu nógv børn verða fyriliggja, eru einki minni enn ein vanlukka fyri oynna. Hann sigur, at tá ið sam- felagið er lítið, eru vidhvørt tilvildarligar broytingar í hagtølunum, sum kunnu tykjast ógvuliga eru merki- ligar. — Tilvildin kann snýta ein, tå ið vit arbeiða við hag- tólum í einum lítlum landi sum í Føroyum, ti grund- arlagið er so lítið. Men Hans Pauli Strøm hevur kortini ilt vid at trúgva, at hetta er av tilbild, av tí at tølini ananrs hava verið so støðug oll tey sein- astu árini. So við tí fyrivarni, at talan er um eina ófatiliga tilvild, haldi eg ikki, at tað ber ikki til, at hetta skal fara aftur við borðinum uttan víðari. --Abyrgdarhavarar í Suð uroynni kunnu ikki skráseta eitt tal sum hetta, uttan at taka tað í fullum álvara og gera okkurt við tað. Sosiologurin sigur, at hann metir støðuna so álv- arsliga, at stødan er búgvin til at halda kreppufund i suduroynni. Hann sigur, at tað må verða fyrst og fremst kommunurnar, sum eiga at taka stig til at kanna málið, tí tað eru kommunurnar, sum hava ábyrgdina av trivnadinum. — Tí hetta er so langt úti, at tað er hinumegin allar vanligar frágreiðingar. — Her skal nakað heilt annað til, tí hetta er rætt og slætt ein vanlukka, sum eig- ur at fáa allar reyðar ávar- ingarlampur at lýsa. Hans Pauli Strøm sigur, at tað tí verður neyðugt at seta kanningar í verk at vita, hvat tað er sum er galið, og sum ger, at so at siga oll konufólk í burðardyggum aldri ísenn, gera av ikki at fáa børn, antin ti at tær ikki vilja, ella ikki tora. Hann mælir til, at fáa all- an serkunnleikan á sostala økinum hjá kommunum upp í málið, tað verið seg heilsusystrar, tey, sum hava við dagrøkt og oll, sum ann- ars hava við sosial viður- skifti og menningini av bygdunum at gera. — Tey eiga at seta seg saman, og so møguliga leita sær serkøna hjálp aðra- staðni frá, tí eitt svar til hesa óhugnaligu gongdina má og skal finnast. Finna tey onki svar, mugu tey fara longur í sínum kanningum. Hans Pauli Strøm sigur, at i fyrstu syftu kundi eitt nú spurnarblød verið send ut at vita, hvi tey ungu huskini ikki vilja hava børn. — Men verður onki svar funnið, eigur at verða farið víðari og eitt nú at heita á Almanna- og heilsumála- stýrið at útvega sær serfrødi til at lýsa málið neyvari. — Tí tað er bráðneyðugt at fáa svar uppá hesar spurningar, heldur Hans Pauli Strøm. Gongdin í fólkatalinum í Suðuroy seinastu 50 árini Ár Hvalbiar komm. 817 Tvøroyar Fåmjins Hovs Porkeris Vågs 226 195 452 Tilsamans 1950 2.104 1980 837 2.157 142 147 337 1.746 31/399 nú 767 1.807 121 122 355 1.408