mikudagur 6. oktober 1999síða 8

8 Eingin soga er skrivað um bróstsjúkrahúsið í Hoydølum, sum heyði so stóran tydning fyri so nógv ættarlið í hálva old. Mánadagin kom út skaldsøgan „Dalurin fagri“ eftir Gunnar Hoydal, sum lýsir uppvoksturin hjá dronginum Páll millum tey sjúku á bróst- sjúkrahúsinum tíðindablaðið Nr. 189 - 6. oktober 1999 Gunnar Hoydal er útbúgvin arkitektur, og starvaðist í 25 ár sum býararkitektur í Havn. Sum rithøvundur hevur hann verið virkin á nógvum ymiskum økjum og skrivað stuttsøgur, skaldsøgur, tíðargreinir, yrkingar og sangir, seinast til sangleikin Skevk. Hann eigur eisini meistaraligu týðingarnar an klassikaranum Palla Pumm, sum Bókadeild Førova Lærarafelags hevur givið út. Mynd: Jens Kristian Vang Gunnar givið teim gloymdu og burturtagdu liv og mál grundini var tað høvuds 1 sjálvur. Karsten Hoydal. sum í bókini eitur Páll. sum skuldi havt skriv- að hesa bókina. So varð sonurin Gunnar at tað var ti, at lá afturat tíðini á bróstsjúkrahúsinum Pína. sorg. og ein ófrættadámur, sum hevur sett spor á fleiri ættarlið í Fóroyum. hevur gjørt, at eingin hevur hættað sær undir at skriva um tuberkla- tíðina. Eg ivadist leingi, áðr- enn eg fór í holt við at skriva, og tað var ein ring stóða at koma í. Pápi ætlaði í nógv ár at fara undir at skriva eina bók. men hann g, tí tað kendist so sárt. Hetta sárið hevur gjørt. at eingin sega er skrivað um bróstsjúkra- húsið. og skal søgan skriv- ast er tað í tókum tíma. tí følkini, sum starvaðust har og vóru har sum sjúklingar. fækkast í tali í hvørjum. Hjá mær hevur tað verið umráð- andi at geva teim gloymdu liv og burturtagdu mål, sig- ur Gunnar Hoydal Eingin ivi skal kortini vera um. at „Dalurin fagri“ fyrst og fremst er ein skald sega. Ein skaldsøga, har høvundurin hevur funnið persónuri IKKI, Og IVAst IKKI |, so nog fekk tað ikki i lag. upp á persónar og hending- ar Onkrar persónar havi eg hoyrt um, men ikki kent. Eg brúki navnið Páll, sum pápi sjálvur hevur brúkt í stutt søgunum. hann hevur skriv að grundað á barnaárini. Og Sigrið. gentan í bókini. ið á bróstsjúkrahúsið. hevur pápi einari stuttsøgu kemur eisini I Vánalig útlit Hóast eingin sega er skrivað um bróstsjúkrahúsið. eru nógvar keldur um húsið og tíðina, tá ið tuberklarnir herjaðu landið. Høvundurin hevur fyrst og fremst lurtað eftir frásagnum frá pápan- um. leitað í zoymslum, tos- að við fólk. sum vórðu á sjúkrahúsinum sum sjúk- lingar, lisið løgtingsfrå- greiðingar og ársfrágreið- ingar fyri sjúkrahúsið, og ritgerðina hjá Hanusi Debes Joensen. gamla landslækn- anum. um tuberklarnar. - I eini ársfrágreiðing fyri sjúkrahúsið stendur, at 44 vórðu innløgd eitt árið, 11 doyðu, men eingin varð út- skrivaður frískur. Tað fræg- asta skoðsmálið, nakar kundi fáa, var: tilsyneladen- de rask. greiður Gunnar Hoydal frá. Eingin heilivágur var sum kundi basa tuberklunum í 1924, tá ið søgugongdin í bókini fer fram. Einastu ráðini, læknin hevði til sjúk- lingarnar var, at eta góðan. feitan, danskan mat og Nnogvaå SOS Læknin hevði bara kur arnar at dúva uppá. Liggi kurin, fitikurin og aðrar kur ar. Tað råddi um at gerast feitur og stórur, tí so kundi ein standa seg betur ímóti sjukuni, sigur Gunnar Hoy- dal. Vit kunnu leggja afturat, at seinni í bókini gera sjúk- lingarnir uppreistur ímóti danska matinum. Bardagi ímóti teim sjúku Aðrenn heilivågur kom ímóti tuberklunum. vórðu tey sjúku skýggjað og úti- hýst frá umheiminum. Tey frísku ræddust tey sjúku. hesi vórðu hildin til í húsum fyri seg sjálv. og í grundini var tað ein verja hjá sam- felaganum at leggja bróst- sjúkrahúsið í Hoydølum. Langt burturi frá øllum. - Tey sjúku vórðu stíkað inni og avbyrgd, og tað man hava pínt nógv meiri enn sjálv sjúkan. Herup. sum var lækni á bróstsjúkrahús- inum. segði, at ansast mátti eftir, at bardagin ímóti sjúk- uni, ikki gjørdist ein bardagi ímóti teim sjúku. sigur Gunnar Hoydal. Bróstsjúkrahúsið varð bygt í 1908, og var ein ógvuliga snotuligur og vak- ur bygningur við kjallara, tveimum hæddum til sjúk- lingarnar og lofti. Í kjallar anum vaks Karsten Hoydal upp saman við systkjunum. Pápin Dánjal var maskin- maður og umsjónarmaður í húsinum. Tað var hansara uppgåva at føra alla voru til sjúkrahúsið umframt at føra lík úr aftur dalinum. Hann kom á sjúkrahúsið saman við konuni og børnunum sama ár, tað varð tikið í nýtslu. Siga alt Í „Leikapettinum“, ið er stuttsøgusavn eftir Karsten Hoydal, eru søgur um barnaárini í Hoydølum. I vår gav Bókadeild Føroya Lærarafelags út bókina Liv heldur á“ eftir Karsten Hoy- dal, ið er um drongin Páll, sum býr í kjallaranum á bróstsjúkrahúsinum. - Stuttsøgan „Eitt summ- arkvøld við Rock All” í „Leikapettinum“ og yrking- in „Ganga nú á meg minn ni”, siga í grundini alt, so mær hevði ikki nýtst at skriva skaldsøguna, sigur Gunnar Hoydal. Døpur tíð A samkomuni á bróst- sjúkrahúsinum í sambandi við útgávuna av „Dalinum fagra“, greiddi Svenning Tausen frá tí, hann mintist um tuberklasjúku og sjúk- lingar. Familja hansara var hart rakt av sjúkuni. Báðar ommurnar doyðu av tub- erklum frá stórum barna- flokki. - Tey sjúku vóru ikki vælkomin inn alla staðni. Øll vóru bangin fyri at verða smittad, og sjúkan legði ein dapran dám á bygdalívið. Tá ið onkur, ið illgruni var um var sjúkur. fekk at vita. at hann var friskur, vóru tað gleðiboð fyri øll. Tey, sum komu frisk av sjúkrahúsinum. skuldu kannast aftur eina tíð eftir. at tey vóru komin heim. Nógv stóð á teimum, áðrenn tey fóru, og nógv fóru bara ta einu ferðina, minnist Svenning Tausen á. Tuberklasjúkan mundi nema við hvort einasta húski í Fóroyum og setti sín dapra dám á fleiri ættarlid í Fóroyum. Skaldsøgan „Dalurin fagri“ eftir Gunnar Hoydal, sum Bókadeild Føroya Lærarafelags gevur út, er um drongin Páll, ið veksur upp millum tey sjúku á bróstsjúkrahúsinum. Søgan tekur við um várið 1924, tå ið gentan Sigrid kemur i dalin, har sjúkrahúsið stendur, og endar summarið eftir, tá ið hon verður førd úr aftur dalinum. Mynd: Jens Kristian Vang