mikudagur 6. oktober 1999síða 11

Nr. 189 - 6. oktober 1999 Ber ótta fyri rossahandlum - Tíverri fóli eg meg ikki sannfórdan um, at fóroysku politikararnir kunnu lata vera við at royna at ávirka veit- ingarnar av leitingarloyvum - fortíðin gevur undir øllum um-stóðum orsók at verða mistrúgvin hvat politiskum rossahandlum viðvíkir sigur Jóhannus Egholm Hansen, ið eisini heldur vit mugu taka stóðu til alment oljufelag JAN MÚLLER Fyrrverandi løgmaður, Ed- mund Joensen, setti fyri umleið tveimum árum síð- ani eina nevnd, sum fekk til uppgávu at kanna undir hvørjum treytum Føroyar skuldu hava eitt alment før- oyskt oljufelag. Jóhannus Egholm Hansen åsannar út frå hesum, at uppgåvan so- statt ikki var at finna útav, um Føroyar yvirhøvur skulu hava eitt alment føroyskt oljufelag, hóast hesin spurningur ikki hevur verið viðgjørdur av løgtinginum. Jóhannus Egholm Hans- en hevur fyri eini tíð síðani í eini grein í bløðunum við- gjørt júst hendan spurning saman við spurninginum um, hvat tey bæði privatu føroysku oljufeløgini hava at bjóða stóru útlendsku oljufeløgunum, annað enn nakrar føroyskar sersømdir til tann oljubólk tey fara uppí, einans við teirri grundgeving, at talan er um føroyskar luttakarar. Jóhannus Egholm Hans- en ávaraði tá ímóti, at før- oyska Kolvetnislógin verð- ur fyrisitin soleiðis, at olju- bólkar við føroyskum pri- vatum luttakarum, sum á ongan hátt hvør sær upp- fylla treytirnar í Kolvetnis- lógini fyri at fáa leitingar- loyvi, fáa sersømdir, við tað at hetta m.a. kemur at oyði- leggja trúvirði hjá føroysku oljufyrisitingini millum hini oljufeløgini, sum ikki hava føroyskar luttakarar í bólki teirra. -Tiverri føli eg meg ikki sannførdan um, at føroysku politikararnir kunnu lata vera við at royna at ávirka veitingarnar av leitingar- loyvum - fortíðin gevur tíðindablaðið SOS'Ð/UM? undir øllum umstødum or- søk til at verða mistrúgvin hvat politiskum rossahandl- um viðvíkir. Sosialurin hevur skilt, at setti arbeiðsbólkurin antin hevur gjørt sína niðurstøðu, sum latin er avvarandi landsstýrismanninum, ella at hetta hendir skjótt, men enn bíðar almenningurin eftir at fáa at vita, hvat tilmæli frá arbeiðsbólkinum er. Jóhannus Egholm Hans- en sigur, at ein kann verða eitt sindur bangin fyri, at talan í veruleikanum ikki verður um nakað tilmæli, men harafturmímóti at ym- isk sjónarmið fyri og móti verða vidgjørd, men eingin greið nidurstøda. -Sostatt skulu vit fram- vegis bíða eftir, at politik- ararnir taka teirra avgerð uttan at vita, hvat tænastu- menn ella ráðgevar teirra, sum ein má ganga út frá hava eina meira holla fak- liga vitan um spurningin, meta er tað rættasta. Optión Nevnt er, at ein møguleiki kundi verið ikki at seta á stovn alment føroyskt olju- felag í samband við fyrsta útbjóðingarumfar, men í- staðin áseta í leitingarloyv- unum, at Føroyar skulu hava ein rætt til eina hvørja tíð at krevja, at eitt føroyskt alment felag kemur uppí part í hvørjum einstøkum oljubólki, sum hevur fingið leitingarloyvi - ein sonevnd optión. Jóhannus Egholm Hans- en heldur ikki hetta verða nakra veruliga loysn, tí tað er bláoygt at ímynda sær, at oljufeløgini, sum tá ið tey avgera sínar íløgur, hyggja at samlaða gjaldinum til tað landið, sum letur leitingar- loyvini, (Hetta verður ofta nevnt "Government Take”, og umfatar øll sløg av av- gjøldum, skattum, royalty o.s.fr.) vilja velja at meta eina slíka loysn sum ábend- ing um, at einki alment olju- felag kemur. Tvørturim6ti vilja oljufelggini síggja so- leiðis uppá tað, at tey siga, at tá ið Føroyar ynskja eina optión til eitt alment olju- felag, so er tað tí, at Føroyar vilja gera brúk av optiónini so skjótt leitingin er komin somikið áleiðis, at møgu- leikarnir fyri at finna olju eru stórir ella kanska bein- leiðis eru staðfestir. Ein opt- ión vil tí frá oljufelaganna 11 sidu bliva mett sum tad sama, sum at eitt alment oljufelag vid vissu gerst partur i oljusamtakinum -Sostatt vilja oljufeløgini eisini taka fulla hædd fyri teimum fíggjarligu avleið- ingunum av hesum, tá ið tey bjóða uppá teir ymsu teig- arnar, hetta uttan mun til um Føroyar seinni gera brúk av optiónini ella ikki. Millum annað av teirri orsøk áttu føroysku politikararnir tí at tikið greiða støðu til, um eitt alment føroyskt oljufelag skal við í fyrsta útbjóðing- arumfari ella ikki, ístaðin fyri at vit eisini á hesum økinum skulu bíða farið í gongd fyri langari tíð síðani, soleiðis at vit og oljufeløgini framvegis bíða eftir bara nøkunlunda vitan um, hvórjar høvudstreytir føroysku myndugleikarnir vilja áseta í leitiloyvunum. Jóhannus Egholm Hans- en vísir annars á, at tað enn eru mong onnur viðurskifti, sum ikki eru komin uppá pláss. Vit mangla í dag í stóran mun dupultskatta- avtalur, eitt nú við tey lond oljufeløgini koma frá. Onnur øki, sum ikki eru komin uppá pláss, eru: Ut- greining av ógreiðum ella ótíðarhóskandi reglum í før- oysku skattalóggávuni um t.d. — vinnisbytisskatting, skatting í samband við sølu av partabrøvum, MVG-å- byrgd fyri føroysk umbod hjá útlendskum fyritøkum, toll- og skattafrí havnagki, stødutakan til hvussu góðs til oljuvinnuna, sum fer um føroyskan kaikant, áðrenn tað fer til oljuboripallarnar, skal tollvidgerast i Føroy- um. Haraftrat kemur útgrein- ing av ótíðarhóskandi regl- um í vinnuléggåvuni, eitt nú krøvini fyri at fáa loyvis- bræv krøv um bústað hjá nevndarlimum og stjórn í feløgum í Føroyum, hvar partaeigarin er útlendskur osfr. (I skrivandi løtu verður tó arbeitt við at fáa mong av hesum vidurskiftum upp- á pláss, blaðm.) Jóhannus Egholm Hans- en sigur, at man kundi hild- ið áfram við at nevnt dómi uppá manglandi stødutakan til spurningar, sum krevja at blíva svaraðir í góðari tíð, áðrenn oljufeløgini fara at bjóða uppá leiting fyri mill- iardir av krónum á føroyska landgrunninum. -Sjálvur eri eg ikki í iva um, at teir ein- staklingar, sum hava arbeitt við fyrireikingunum av eitt nú løgfrødisliga, jarðfrøð- isliga og umhvørvisliga grundarlagnum fyri oljuleit- ing við Føroyar, hava gjørt alt tað tey kunnu til tess at fremja málið, og at tað so- statt ikki er teirra ábyrgd, at vit framvegis bíða eftir svarinum uppá fleiri avger- andi spurningar, áðrenn oljufeløgini yvirhøvur hava fingið neyðugu fortreytirnar fyri at bjóða uppá oljuleit- ing vid Føroyar. -Abyrgdin er politikar- anna - bæði teimum núver- andi og serliga teimum frammanundan seinasta val - sum av taktiskum orsøk- um - eftir mini meting skeivt - til tíðir hava valt meira ella minni at stedga fyrireikandi arbeidinum og sum eisini nokk hava undir- mett tørvin å arbeidsmegi i teimum tíðarskeiðum, hvar nógv var at gera fyri tey fáu fólkini, sum hava staðið fyri fyrireikandi = arbeiðinum. Hetta kundi lutvíst verið sloppið undan, um politik- ararnir í stórri mun høvdu valt at gera brúk av út- lendskari sakkønari hjálp innan hetta øki sigur Jó- hannus Egholm Hansen. Politikarar ábyrgd av tørvandi orðaskifti um oljupolitikkin - Tað er merkisvert, hvussu lítið alment orðaskifti hevur verið um spurningin um frálandavinnuna á fóroyskum øki sigur Jó- hannus Egholm Hansen JAN MÚLLER Nú, hvar markið millum Føroyar og Hetland er komið uppá pláss, og á- herðsla aftur er løgd á at fáa fyrireikandi arbeiði til fyrsta útbjóðingarumfar liðugt, sigur Jóhannus Egholm Hansen seg vóna, at før- oysku politikararnir ásanna, at føroyska oljufyrisitingin framvegis er lítil í mun til ta fyrisiting oljufeløgini hava aftanfyri seg, og tí ikki kann megna at loysa allar spurningar á fullgóðan hátt innan fyri ein heilt stuttan tíðarkarm. -Tað er tí at vóna, at før- oysku politikararnir bæði av hesi orsøk og orsakað av, at talan hóast alt er um eitt fyri Føroyar tydningarmikid mål í nógv år fram i tíðina, geva spurninginum um oljulóggávuna stórri gætur enn higartil. Tað er merkis- vert, hvussu lítið alment orðaskifti hevur verið um spurningin um frálanda- vinnuna á føroyskum øki. Ein av orsøkunum til manglandi ordaskifti er utt- an iva, at politikararnir, sum áttu at verið teir, ið settu almenna orðaskiftið í gongd, einki sum helst gera fyri at fáa eitt alment orða- skifti í gongd. Jóhannus Egholm Hans- en sigur, at tað er ein sann- roynd, at um ikki politik- ararnir birta uppundir al- ment orðaskifti, so kemur tað ikki. T.d. sást, at hvort mannsbarn í Føroyum hevði eina hugsan um sonevnda bankamálið og um Den Danske Bank sum tann stóra fíggindan. Hetta hevur uttan iva millum annað ver- ið so orsakað av, at føroysku politikararnir neyvan for- sømdu nakran møguleika fyri at nevna málið - møgu- liga millum annad vid ti endamåli at sleppa undan at hyggja alt ov gjølla eftir teimum feilum, sum gjørdir vórðu í Føroyum, bæði und- an bankakreppuni og í sam- band við royndina at loysa hesa. -Ilt at siga, hví føroysku politikararnir gera so lítið fyri at birta uppundir eitt alment = orðaskifti um frålandavinnuna. Ein møgu- leiki er sjålvandi, at talan er um eitt øki, sum politik- ararnir hava litla fakliga vitan um, og at teir ti Óttast fyri at bliva hildnir fyri gjøldur, um teir koma til at siga nakad, sum er skeivt Ein slíkur ótti heldur før- oyski advokaturin - um hann er orsøkin - er óneyð- ugur, við tað at politikar- arnir ikki nýtast at fyrihalda seg til serfakligar oljuspurn- ingar, men harafturímóti eiga at taka politisku um- røduna av, hvat ein ynskir upp, eitt nú viðvíkjandi spurninginum um foroyskt alment oljufelag, um polit- ikararnir ynskja at ávirka, hvar = oljuútgerðarhavnin ella - havnirnar skulu liggja, um útvunnin olju og/ella gass skal uppskipast í Før- oyum osfr. ag