mikudagur 13. oktober 1999síða 2

Áby rgdarblaðstjóri: | Marknaðardeild: Jan Møller Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðstjóri: agbjartS. Han Eirikur Lindenskov Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Hegni Mohr Niclas Johannesen Yngd: Jákup Mork Myndamenn: Postadr: Postsmoga 76, } Jens Kristian Vang 110 Tórshavn | Alvur Haraldsen Telefon: 311820 Utgevari, uppseting: Telefax. 314720 — Sp/f Sosialurin e-mail: post & sosialurin.fo Bústaður: Lýsingar: lysing & sosialurin.fo | Argjavegur 26, Argir Prent: Sosialurin Umhvørvi - fram- tidin og vit sjålvi Oddagrein NU SEV turrleggur mestsum allar åir i Eysturoynni - nu vit frætta, hvussu dålk- ingin frå idnadarlondunum ger seg inn å hval og fisk um okkara leidir, og nu ein heilt nyggj vinna skal i gongd å land- grunninum, er øll orsøk til at seta um- hvorvið í fokus. Eisini utmeldingin á tingi herfyri um, at landsstýrismaðurin í um- hvørvismålum hevur ikki endaliga orðið, tá talan er um umhvørvisspurningar, men at Yvirfriðingarnevndin er suveren í ollum slíkum spurningum eigur eisini at fáa onkr- ar klokkur at ringja. SO logið tað ljóðar, so hava vit i Føroyum ikki átt so mong fólk, ið veruliga hava givið seg við lív og sál fyri umhvorvissakini. Tvey teirra, sum ávikavist hava víst stóran áhuga fyri nátturuni og tí, sum livur í náttúruni um okkara leiðir, eru ikki millum okkum longur. Tórmóður Dahl og John Smith vóru kanska teir persónar, sum í hesi øldini gjørdu mest vart við hesar spurningar í tí almenna tjakinum. Aftur og aftur settu teir krittiskar spurningar, vístu á gongdar leiðir og oystu út av síni vitan og ikki minst - út av sínum alski til hetta land og tess ríkidomi - náttúru og fiska- stovnar. TEIR eru farnir men enn livir tað teir skriv- aðu millum okkum. Tað ræður nú um at halda hesum livandi, tvs. at birta upp- undir tað almenna orðaskiftið um nettupp umhvervið og okkara tilfeingi, antin tað eitur fiskur ella olja. UMHVORVISMÁLARÁÐHARRIN nemur í grein í blaðnum herfyri við, hvussu stóran týdning tað hevur, at vit leggja dent á spurningar sum umhvørvi, trygd og ment- an - ikki minst tá vit skulu til at leggja lunnar undir eina nýggja vinnu - eina vinnu, sum vit vita kann hava álvarsligar avleiðingar fyri umhvorvi, bera vit okkum ikki rætt at longu frá byrjan. Tað kemur fram í hesi samrødu, at vit brúka alt ov lítla orku uppá umhvørvisarbeidi6. Játt- aninar á fíggjarlógini hava verið ov smáar og hóast peningur er settur av á hesi fíggjarlóg, so er hetta bert at meta sum ein dropi í havinum, tá hugsað verður um, hvussu stórt åbyrgdarøkid og uppgáv- urnar hjá teimum fólkum, sum skulu ar- beiða við hesum, eru. Her verður m.a. víst til tann partin av Heilsufroðiligu Starvsstovuni, sum tekur sær av umhvorv- isuppgávum. Nú fíggjarlógaruppskotið kemur til viðgerðar hevur hesin spurning- urin hevur uppiborið stóra umrødu. Settar eru 800.000 kr. av til okið. Latið okkum hækka hesa upphæddina Sosialurin Onkur má hava ringan smakk í munninum Eg havi altíð verið sannførd- ur um, at føroyingar skulu taka fult rædi og åbyrgd av landinum, og havi verið virkin í Tjóðveldisflokkinum í mong ár. Eg haldi meg ikki nakrantíð hava verið hatskur ella spilt nakran politiskan mótstøðumann út. Havi altíð havt virðing fyri politiskum mótstøðufólki, tí eg hugsi, at oll vilja tað besta fyri land og fólk. Eg tosi eisini við nógv fólk úr ymsum flokk- um, sum oll vilja, at nú skulu vit taka fult ræði á landinum og vit mugu líta tvørturum floksmørk. Utspillingar Eg havi kent tey mongu pol- itisku stridsmålini, sum hava leikað síðani kriggid, og eg havi kent teir gomlu tjóð- veldispolitikararnar. Erlend- ur Patursson, Hanus við Høgadalså, Andrea Arting, Frederik Hansen, Karsten Hoydal og oll hini vóru oll hampafólk, ið ongantíð fullu til skitnan politikk og per- sónlig ålop, men arbeiddu fyri at skapa eitt rættvíst samfelag á egnum beinum. Tey høvdu sínar veiku og sterku síður, eins og vit oll. Men eg havi noyðst at góðtikið, at hesi fólk og oll vit tjóðveldisfólk hava verið skírd kommunistar, dansk- arahatarar, romantikarar, at vit hava misteinkiliggjørt NATO-spurningin, at vit hava logið uppá onnur, at vit hava viljað offra vælferð og mangt, mangt annað. Ríkisfelagsskapurin - ein táta Nú kemur so ein hernaðar- frágreiðing á borðið sum staðfestir, at alt tað, sum tjóðveldispolitikararnir vístu á í síni tíð, var so púra snór- abeint. Frágreiðingin prógvar, at alt hetta tosið um, at Dan- mark tryggjaði okkara væl- ferð í einum rikistelagsskapi, vóru bert føgur orð. Tað vóru amerikanarar, sum trýstu donsku stjórnina at senda pening til Føroya, tí teir ótt- aðust fyir at einar sjålvstød- ugar Føroyar fóru uppí part vid Sovjettsamveldid. Hesar påstandir um, at tjóðveldis- menn vóru villir kommun- istar, sum vildu lima okkum inn í sovjett, høvdu teir fing- ið frá ríkisumboðnum og før- oyskum embætismonnum politikarum. Danmark vildi varðveita ræðið á Føroyum, tí hetta var saman við Grøn- landi teirra besta altjóða kort og eitt limagjald til NATO. Enntá fóru løgmenn til Danmarkar at biðja um pengar við tí grundgeving, at tað var fyri at halda tjóð- veldisflokkinum niðri, so Føroyar vórðu verandi und- ir donskum ræði. Erlendur baktalaður Tær utspillingar, sum vórðu lagdar omanyvir serliga Er- lend Patursson, vóru so grovar, at sumt kann ikki prentast, verður sagt í frá- greiðingini. Tá ein amerik- anskur offiserur kemur til Føroya at kunna seg um tjóð- veldisflokkin, gerst hann bilsin, tí Erlendur tosar um at byggja eitt føroyskt rætt- víst samfelag upp á egnum beinum, og hann er als ikki tann vandamikli maðurin, sum offiserurin hevur fingið at vita frá sínum keldum í Føroyum. Eg må vidganga, at eg fåi ilt fyri hjartað, ringan smakk í munnin og havi hug at tára, tá eg lesi hesa frágreiðing. Hvat er hetta, sum hevur gingið fyri seg? Vit mugu leggja hetta afturum Eg havi eisini hug at gerast illur og skilji kanska væl, at onkur er longu lopin fram- av. Men vit mugu leggja hetta afturum okkum. Vit mugu hugsa um, at hetta er stødan, tá tú ikki hevur ræðið í egnum landi. Vit mugu vakna, so vit sleppa undan nakrantíð aftur at uppliva eina so niðurbrótandi stóðu fyri eina tjóð. Sannleikin má koma fram Eg eri so sera vónsvikin av. at nærum ongin tekur hetta uppá tunguna í fjølmidlun- um. Hví hevur onki tíð-inda- fólk vidgjørt avdúkingarnar í hesi frágreiðing og spurt føroysku flokkarnar og danska politikarar um, hvat teir siga um hetta? Atti fam- iljan hjá Erlendi og øðrum ikki at fingið eina umbering fyri njósning og útspilling? Attu politikararnir, sum aftur nú spilla fullveldisætlanina og tjóðveldispolitikarar út, ikki at svara uppá, um teir ætla at endurtaka søguna? Er nakar veruligur munur á tí sum er hent framman- undan og tí, sum hendir í dag? Tað nyttar onki at lasta hvørjum øðrum í dag. Men eg vóni inniliga, at vit oll uttan mun til partapolitiskan lit kunnu læra av søguni. Tørbjørn Jacobsen, Kaldbak Fullveldið er ein hóttan ímóti Vágum, Suðuroy, eins og øllum Føroyum Neyðugt er at gera eina lítla viðmerking til grein hjá Her- geir Nielsen, løgtingsmanni, seinasta leygardag. Tað er sera syrgiligt at síggja slíka niðurbrótandi skriving Lat tað verða púra greitt: Vestmannasunds 6 tunnilin skal gerast NU: Tunnilsgerðin um Vest- mannasund steðgaði í 1988- 89. Vit hava nú í mong ár skula liva undir ótolandi ferdaumstødum, orsaka av at hetta arbeiði ikki er gjørt lið- ugt. Vit í Vågum/Føroyum góðtaka als ikki. at hetta mál verður útsett longur. Tað skal ígongd nú. Tað standa vit í Vágum sum ein maður/ kvinna saman um. Tað skal ongin nakrantíð ivast eina løtu i. Tað er skeivt av Her- geir Nielsen at tvinna eitt Suduroyarskip saman vid tunnili - tí bæði skulu gerast. Hergeir svav - ímeðan Sambandsflokkurin mælti til at gera eitt nýtt Suður- ovyarskip. Tá ið fíggjarlógin fyri 1999 var til viðgerðar mælti Sambandsflokkurin, har Lisbeth L Petersen og Flemming Mikkelsen vóru umboð floksins í fíggjar- nevndini, at settar vórðu av 40 milliónir krónur av í 1999 og tilsamans 190 milliónir eftir trimum árum, til eitt nýtt Suðuroyarskip. Hetta uppskot varð tíverri ikki samtykt av fullveldissam- gonguni hjá Hergeiri Niel- sen. Tjóðveldisflokkurin og fíggjarpolitikkur: Allir føroyingar vita, at ser- liga Tjóðveldisflokkurin, ið umsat Fíggjarmál frá 1984 88. við serligum meist- arligum fíggjarligum ó- hegni megnaði at renna Før- oyar á húsagang. Tå ið landskassinbn reelt var tómur, reypaði Tjóðveldi av, at tað fleyt ivir. Tad er ein óreingiligur søguligur sann- leiki. Vit kunnu siga, at Tjóð- veldisflokkurin hevur stóra skuld í, at Føroyar eru silgd- ar afturút í mong ár. Hetta orsaka av vánaligar fíggjar- stýring og ábyrgd hjá polit- iskum valdi í Føroyum í 80- unum At hesir nú skulu loysa Føroyar år Ríkisfelagsskap inum, gevur mongum føroy- ingi ein ótryggan náttar- svøvn eins og manga vøku- nátt. Tað er væl skiljandi eis- ini. Her er stórur vandi fyri, at øll tjóðin verður løgd í oyði! Suðurovarskip: Men skulu Suduroyingar hava eitt nýtt suðuroyarskip vælsignaðir suðuroy- ingar- biðið Hergeir um at taka undir við ætlan Sam- bandsfloksins um hesi við- urskiftir (Flemming Mikkel- sen kann upplýsa suðuroy- ingum um okkara uppskot seinasta år — ið hevði tryggja Suðuroyingum eitt nýtt skip). Seinast vildi Hergeir held- ur hava eitt nýtt Vaktarskip enn nýtt Suðuroyarskip. Vil hann í ár heldur hava eitt nýtt Tinghús heldur enn eitt nýtt Suðuroyarskip?. Suðuroyingar ansi eftir Hergeir Nielsen, fullveldis- manni. Helst er hann førur fyri at skaða Suðuroynna líka nógv, sum hann nú ætlar at skaða Vágoynna. Men hesa oyggj skal hann ikki sleppa at skaða. Eitt skulu tit vita. Sam- bandsflokkurin, eins og und- irritaði vilja í verki gera nak- að munagott soleiðis at Suð- uroyingar fáa eitt gott ferða- samband uttan at onnur útjaðaragkir skulu fáa eitt verri ferðasamband. Hergeir fer stórliga skeiv- ur um hann vil ofra eitt út- jadaraøki fyri at annað skal farast væl. Urslitid av hesum hugsunarhátti = verður, at allur útjaðarin ferst. Og tað má ikki henda Miilum annað av hesi orsøk er neyðugt at slakta fullveld- ið — og blaka tað burtur. Tað er íkki bert ónýtiligt. Tað er beinleiðis = skaðiligt fyri hvønn einasta føroying, ung- an sum gamlan eins og hvønn blett av Føroyum ið vit eru so góð við. Vinarliga Marjus Dam