fríggjadagur 15. oktober 1999síða 20

20 tíðindablaðið Nr. 196 - 15. OKTOBER 1999 Traditionellur heilivágur í Bolivia Ein náttúrligur partur av gerandisdegnum - ferdafråsøgn frá ferð í Bolivia, Flestallir boltvar kenna 20 v beiggja Pizzaro í 1530 3 t g brúka unum tóku tað, sum í dag kanska c 5-10 sjálv er Bolivia. Og teir kundu c Cc svøvn kki annad enn at hyggja at, N ) 5 ð sp menn føru SAKS > o SIÍM k >, g R e kils 5 ) fr Pot Í SI | { z 3 - » Ki kokablødum Bolivia. eitt samfelag sum k S; k qua-rnir ikki fingu lu u a að var í teirra lanc Sé spurningar og við Í dag er Ikki nógv eftir av erking nar til comet € fortíðar risastóra rikidømi í inet.uni2.dk e tú fært Potosi. Námini eru holur í »einletøis úr Be jørdini og útvinningin av tí stivurinum, sum kanska er Mitt i heimsseguni og eftir. krevur nógv sliti kortini uttanfyri At meðan jallqua-rnir Oarinnar upphav hava sæd rikidømid í landi INK kið SIEppa sær av hond æ« g um, liva teir sitt kravlitla liv skt q ( upp: millum fjøllini í sunn Ein ferð til landið hjá jallqua-unum í Bolivia Fylg við hvønn dag frá 24. september 1999 aksin og eitt barn fóru tann 24. september nsóknarterð til landið hjá jallqua-unum í sunn- av Bolivia eiðslu Erik Jørs, lækna og formanni í tey at vitja ein jallqua-ættbólk i lands- parunum Chuquisaca Erik Jørs hevur í 15 ár strembað eftir at seta saman vesturlendska læknakunnleika sín og fyrndar gamla DOliviansKa nåtturulæknafrødi. Danida stuðlar hesum verkæti n, og tær eru royndir at veita menningar- londum hjálp á ein hátt. sum virðir fortreytirnar hjá nóttakarunum og forðar fyri at talað verður niður yvir tey á betrivitandi hátt n n BOLIVIK IA Os BES ALVA RA PIG OPAGION uti av Bolivia. Men hóast hørðu lagnuna hava tey varðveitt eina ríka ment- an, sum í høvudsdråttum er teirra egna. Tað er eitt slag av Asterix-samfelag, sum stavar heilt frå teirri tiØini, tå ið evropearar enn ikki råddu i heiminum Jallqua-rnir eru ein etn iskur bólkur, sum breiðir seg út báðumegin markið Íspartarnar Chayanta (Potosi Departe mentos) og Oropeza (Chuq ursaca Departementos). Si kort Fólkatalið er nærum 26.000. og tey búgva í teim- um lægru pørtunum av há- slættanum, í dalarmunnum og dølum, har tey velta epli, veiti, havra, majs, ertrar. bønir, squash og hava nøkur frå frukttrø. Tey hava eitt sindur av kríatúrum, seyð og geit. oksar og åsin. Land »unadurin í landspartinum astar lítið av sær. av tí at jørðin er I ) burtur. Lívið gerst ikki lættari av, at vegir, »ryr, flutningstól og vatn velungar mangla. Aðrir mátar vinna til lívsins uppihald enn jarðarbrúk eru ikki til. Hetta ger tað sera torført at varðveita eina lág- marksinntøku. Jallqua-rnir búgva meira enn 2000 m oman fyri sjóv- armálan, og tey kavakløddu skrivað og lagt til rættis hevur Heini Hestoy Andesfjøllini heyja seg upp omanfyri tey. Uttan fyri Bolivia eru jallqua-rnir bara kendir fyri sermerkta tóvirki sítt, sum á undrunarverdan hátt lýsir ein heim uttan ljós. Jallqua-rnir royna at lýsa ein heim inni í jørøini. har tann gudur býr, sum gevur teimum íblástur til mynstr ini. Upp ímóti djúpum tón um av grónum, bláum og vinreydum lýsa appelsin- gult, pink og reytt sum glampan av snarljósi. Tað er ein fløktur heimur av æv igari skapan av veruligum og íspunnum verum. Dygd- in í hesum tóvirki, vakur- leikin í motivum og skapum og dirvid, sum lýsingin av fløktu viðurskiftunum er progv um, ger tað eina- standandi. Tóvirkið eigur at verða kallað nútíðarlist, sum samstundis er tað list, sum sigur frá aldargamlari innlendskari mytologi Smálutur á jallqua-klæði á etnografiskum tóvirkis museum í Casa Capallanica í Sucre, Bolivia Einaferð var vitan um læknaurtir almannaogn Sama vitanin er at finna all- astaðni á jørdini eisini um okkara leiðir. Einføld ráð. sum hjálpa móti sjúkum, tá ið læknin er langt burtur ella I 1992 setti Unecso hesar báðar bygningarnar, sum standa í býnum Sucre, á listan yvir by gningar, sum eru verdir at varðveita