leygardagur 16. oktober 1999síða 21

22 2 At tola og bíða Nyggja skaldsøgan eftir Gunnar Hoydal snyr seg um uppvøkstur, tuberklar, deyða og kærleika. Gunnar Hoydal: Dalurin fagri. Skaldsøga. Jogvan Isaksen, bokmenta- frødingur Nve H ) - h i > hø í R en O 8 fvr bók g te æt les Vid liki av bygd fyri degi omu vrkingini hjá tl „Ganga nú á m mini“ er prentað yvir av fyrstu er Skaldsøgutittulin um ørindi, og frå- ima stad og bruk esarin rir ho r } Pápin e skinpassar daman á DrOStsiuk e tað skapar ein s g tip ksa un 1 OYSUN vo At bíða“. Burt 5 erkast kvns C SK t hk Sig 0 kki k S H 9 k k sið karmin, so € Dalurin f i søg 3 ð skiftand søg ett rå frå i 1 y Samstundis er lýsing V KlaustrotobðI og av, at lalurin er deyðans dal- hetta er heimurin hjá dronginum, og hóast hann er vandamikil og demoniskur, so er tað hansara verð. Tað trygga og tað ótrygga gerast eitt, og kenslan av at bera seg skeivt at loðar í heilum uppivið. Ring samvitska sum tú aldrin sleppur undan, er Flugueygu fyrstani flytir frásøgnin CEHEd I associativt stem av steini Einastaðni vil Páll ikki hoyra og stappar snipparnar frá koddanum Inn í oyruni, men so gert sjonin so mikið betri. Tey túsund eyguni á eini flugu koma fram fyri hann, og síðani størsta skinfluga nakr antíð á sjúkrahúsinum „Hon surraði ein dagin í køkin um hjá teimum og rendi seg í rútin við einum rundum bresti hverja ferð. Hon var 1 | sum eim svartur, g upp aftur amyndirnar tykjast mær eitt lur ógreiðar. Hvat er ein rundur ”restur I n Fl vandi torvmoli? in millum flug ur í snúður niðureftir g síðani uppaftur og sjúklingin. sum strevar seg úr seingini yvir í I, er mær ikki sørt tilgjørd il at fata myndirnar, men bara intellektuelt, og sjålvt tå eru tær ikki eydsæddar. Tær leggja heldur einki aftrat fråsøgnini ann- að enn at fáa fluguna upp í tað alfevnandi sjúkuhugtakið - o g so tyngja tær bókina Psykografi? Tad skerst ikki burtur. at ,Dalurin fagri“ er tunglisin. og at tú serliga í fyrstani mást lesa umaftur fyri yvirhøvur at finna út, hvat ið gongur Skaldsøgan „Undir suðurstjórnum“ var heldur ikki lættlisin. men hon hevði ein greiðan bygnad, sum lesarin kundi fylgja. hóast hann kundi tykjast flokjasligur. Her er bygnaðurin viðhvort fær lesarin at høvundurin n but the kitchen verður sagt frá fyr: seg ogreiur, og Varhugan av » MAS M e vanligari realismu. eisini í hesum lýsingum verð- ) stein av steini og farið út eflogartangentum. Aftrat koma surrealistiskar lýs var og hallucinatorisk brot. sun a um ta raplandi skrivingina William S. Burroughs. Spirit star hava eitt tól. ið verður nevnt ein psykografur og sum mátar emyndir í dulvitinum. Undir num av „Dalinum fagra“ spurdi eg fleiri ferð meg sjálvan. im summi brot vóru psykografi? Einaferð á nátt fer Páll upp trappurnar á sjúkrahúsinum., so stillisliga sum til ber, »men kortini brakaði í. Tað var sum ein ketta, ið fekk í oyrað og klóraði eina skeinu í tað, hann føldi, at ein tungur dropi av blóði datt niður á gólvið í gongini, tá ið hann var uppi.« Her verdur flutt frå ti sålarliga til tad itøkiliga, men f samanhang- inum er gongdin ógreið og kåm. Brakið í trappuni klórar á hol, og ein blóðdropi dettur niður á gólv. Ein dreymur ella ein ekspression- istisk lýsing, har umhvervið Bókadeild Foroya Lærarafelags 1999. 309 s. kr. 238 speglar kenslurnar. Seinni elíður Páll í tí hugsaða blóðdropanum Ein tangentur og annar Tad er so javnan, at høvundurin letur hugflogið fara út eftir tan gentinum, men eg eri ikkt so vísur í. hvussu gevandi tað er. Í flestu førum hevur tað lítið við lýsingina av Pálli ella sjúkrahúsinum at skaffa, so spurningurin er, um ikki allir hesir slankar steðga søgu- gongdini og tyngja um leiðina framá? Mangan er tað so. at hóast tað verður sagt frá hendingum, er tað eins og søgan stendur still. Tað er líkasum hon tevir í sama stað Høvundurin hevur ilt við at fanga forvitni hjá lesaranum. tað for vitni, sum skal koyra undir, so vit fara frá kapitli til kapittul at kunn ast um persónar og søgu. I so máta er „Dalurin fagri“ mitt úr slagnum. tí tað er als ikki Ovanligt í for oyskum bókmentum, at skaldsøg ur sakna drive framdrátt. at avmyndingin av einstøkum hendingum er høvudssakin, með an tann episka frásøgnin liggur á láni sakna Ordaspøl Nógv verður spælt vid, hvussu drongurin fatar ymisk orð. Hann verður spurdur, um hann veit. hvat tað er at gera kur? Tað veit hann, ti hann hevur sæð hanar og steggj ar gera tað: „At gera kur, var at bíta í nakkan á teimum veiku og pína tey." Síðani blíva kurarnir á sjúkrahúsinum blandaðir upp í Og tá ið hann hoyrir, at ein av gentunum hevur eftirlíkað. er eitt uppskot. at tað er „at gera seg sum lík“. men høvundurin gevst ikki. meðan leikur er „Hevði hon eftirlíkað á vegnum? Tey tos- aðu um vegin. Beinta var komin upp á vegin. Var hon fyrst farin utaw Hetta er ein vaksin. sum hermir fatanarverdini hjá barninum og heldur á ov leingi. Tí hóast barna hugin kann uppfata vaksnafyri brigdi upp á ein fyri vaksin skem- tiligan hátt, so halda tey sjáldan systematiskt á úr einum hugtaki í annað góður ? 0.s.fr fuberculosis Forlagið hevur i fjølmiðlunum sett fram, at nú verður søgan hjá teim um mongu tuberklasjúku frá fyrru helvt av øldini endiliga søgd. I hesum eri eg ikki samdur. Sorgar- leikirnir hava hug at hvørva i av- myndingini av hesum ella hasum, og tå ið tað kemur til gentuna Sigrid, hvørvur trúvirðið. Hon er ógvuliga sjúk og smittar ivaleyst illa - hon sleppur ikki inn í kókin. tá ið tey halda skúla - men kortini er hon uppi í øllum. Okkurt er dreymur hjá Pálli, men aðrastaðni spælir hon við sum onnur børn, og tað ber illa til. Avmyndingin av teimum tub- erklasjúku verður til dreym og skaldskap, og tann beiski veru- leikin hevur hug at fána burtur. Tann mest hjartanemandi lýsingin í bókini er samrøda millum eina útslitna mammu og hennara ein- asta. deyðasjúka son. Handan tey lítillátnu og gerandisligu orðini varnast ein ómetalig pína, og les arin fangar eitt vet av sorgarleik inum Brotið er óvanligt. tí tað í fittan mun er samrøda, og tí tað snýr seg um tveir hjápersónar. Tað vísir seg eisini at vera lænt úr Smá- skriftum Vardans, har tað eitur „Móðir og sonur. Ein sanatorii- søga”. Høvundur er ikki settur vid, men kann vera M.A. Jacobsen. sum Gunnar Hoydal hevur nevnt sum eina av sinum keldum. Um somu tíð, sum eg ikki haldi. at Dalurin fagri“ er søgan hjá tuberklunum i Føroyum - ella bara í Hoydølum - so er sjúkan uppi í øllum, sum fer fram í skaldsøguni. Smirta fer sum streymur ígjøgnum alla bókina. Bæði útvortis og inn- vortis. Smittan er í líka stóran mun sálarlig sum kropslig. Hon er mark millum lív og deyða. og kemur hon fólki í nánd. eru tey ikki tey somu aftaná Høvundurin lýsir sjúkuna sum tað holdgjørda stríð ímillum livs- ins og deyðans maktir í sinninum. I endanum doyr Sigrid, og Páll fylgir kistuni úr dalinum og út í heimin. Kærleikin vinnur á deyð- anum. Fullveldi Tann seinasti triðingurin ger meira burtur úr teimum tuberklasjúku enn bókin annars - tey koma longri fram á pallin - og tá kemur eisini eitt sindur av futti í. Tann danski læknin stýrir sjúkrahús- inum við harðari hond, og tilveran hjá kvinnum og monnum gerst meiri og meiri avmarkað. Tey mugu ikki vitja hvort annað, og maturin er bara tungar danskar steikir við brúnari sós, men nú vilja sjúklingarnir ikki longur finna seg í tí. Teir gera uppreistur, ósa læknan, so hann rýmir oman i býin og taka síðani yvir. Nú gera tey í nakrar tímar, sum tey vilja. Mala inni hjá hvørjum ødrum, spýta har tey hava hug, og fáa føroyskan mat og ikki rýsk- ar klumpar og franska sós. Aftur við syngja tey fødilandssangir um at ráða sær sjálvum Hendingagongdin er rættiliga rósureyð, og í hesum fullveldis tíðum fær lesarin varhugan av. læknin umboðar Danmark og sjúklingarnir Føroyar. So leingi læknin avger, hvat og hvussu. er alt dapurt, men tá ið sjúklingarnir sjálvir sleppa at gera av, hvat ið teir skulu ella ikki, tá valdar tann bjarta vónin Páll hugsar við sær sjálvum, at kanska hevur onkur bara funnið upp á smittuna, og at hon er horvin saman við læknanum. Alt er betri uttan tann danska læknan, og sjúklingarnir eru ikki longur bara sjúklingar: „Páll sá tað: Tey vóru fólk“. Her manglar bara eitt framman fyri fólk, so er tann pol- itiska hugsjónin fullsøgd. Og nú fer ein av sjúklingunum á stovu gongd: „Tað stóð sum ein glæma aftan fyri Gudmund, kám inni við, ljósari útfrá“. Jú, men er hetta ikki tann føroyski Jesus? Og hann dug ir at tosa við fólk - og síðani geva Páll og Sigrið teimum turran fisk!!! Antin er hetta eitt fullveldis liknilsi, ella er tað eg sum sígg! trøll á alljósum degi. Og nú vit tosa um trøll, so er tað nettupp „Skrímslið“, sum verður kveðið, tá ið læknin út á kveldið kemur aftur við trimum politistum. Lyrikarin, ið skrivar prosa Tað eru meira enn so góðar lýs ingar í „Dalinum fagra“, men høv undurin tykist at hava viljað ov nógv. Hann hevur um somu tíð viljað sagt søguna hjá Pálli og hana hjá tuberklunum, bæði upp á kropp og sál, men ein heild kem- ur ikki burturúr, tí tað verða gjørd so nógv burturvik. Spurningurin er, um Gunnar Hoydal ikki er lyr- ikarin, id skrivar prosa og tí er sterkastur í tí stóku myndini, með- an tann episki streymurin hevur hug at hvørva. „Dalurin fagri“ er ein merkisverd roynd, sum ong- antíð rættiliga fer á flog.