mikudagur 20. oktober 1999síða 7

Nr. 199 - 20. oktober 1999 tíðindablaðið Frålik handbók i heimi og skúla Fóroya Skúlabókagrunnur og Bóka- deild Fóroya Lærarafelags hava í fel- ag givið út alfróðina Heimsins lond Talan er um eina bók hjá forlagnum Dorling Kind- ersley í føroyskari týðing. Eitt lið av landafrødingum hevur skrivað og lagt bók- ina til rættis, sum hevur upprunaheitið Geography of the World. Magni Joen- sen hevur týtt bókina úr enskum. Henda litfagra bókin er framúr góður leið vísari í ollum frælsum lond um og heimspørtum í dags- ins umskiftiliga heimi. Tú ognar tær skjótt og lætt, týdningarmiklar upplýsing- ar um m.a. fólkatal, mål, átrúnað, stýri og gjaldoyra. Bókin er býtt sundur í heimspartar. Fyrst í hvørj- um parti er eitt kort, ið vísir allan heimspartin og eisini síður, ið lýsa fólkini, har búgva. Hvort landið ella landabólkur hevur so ser- takt kort, sum vísir býir, áir, fjøll, o.a. týdningarmikið. So koma síðurnar um sjálvt landið. Tær eru gjørdar so- leiðis, at tú skalt fáa so nógv sum tl ber at vita um, hvussu er í landinum - fólk, síðir, politikk og búskap. Fyri hvort landið er kassi við umráðandi hagtølum, t. d. vídd, fólkatali, høvuds staði, átrúnaði, stýrislagi og gjaldoyra. Aftast í bókini er ískoyti við upplýsingum um so vorðið, ið er meiri alment Stýrisskipanir, Altjóða fel agsskapir, Atrunadur í heiminum, Heilsa og út búgving, Rík og fátæk, og Heimshandilin. Eisini eru orðalýsingar, navnaskrá og leitorðalisti. Heimsins lond er 304 síð- ur við litmyndum og kostar 280 krónur í bókabúðunum. Hestprent hevur staðið fyri prentgerðini. ><II LANDA ALFRØDI Fimta Søga og stev komin I fimta bindinum verða ellivu tættir viðgjórdir …Søga og stev” nevnist bók- arød, sum Arni Dahl hevur skrivað, og sum Forlagið Fannir gevur út. Í fyrstu bókini er beinagrindin kvæði, ið er yrkt í farnu øld beinleiðis eftir føroyskum sagnum, men her er eisini annað tilfar uppii - bæði eldri og yngri. 2. bók viðger kendastu donsku fólkavís- urnar, 3. bók tekur til við- gerðar kvæði, ið eru yrkt eftir islendingasøgum, og í 4. bók eru kvæði, sum við- gera tvey høvudsevni: Tíð- rík og hansara menn og so åstarsøguna um Hábarð og Signu. Í hesum døgum kemur 5. bók í rødini, og hon greiðir nærri frá kendastu tættum okkara og nøkrum gamans- kvæðum. Tekstirnir, ið eru umrøddir/vidgjørdir, eru ellivu í tali: „„Ananiasar tått- ur“, „Brókartáttur“, „Fugl- akvæðið eldra“, „Fugla- Søgulig skald- soga eftir Sonna Forlagið Ytstifjórðingur hevur givið út bókina „Ur támi tíðarinnar“ eftir Sonna Jacobsen „Ur tåmi tíðarinnar“ er søg- ulig skaldsøga. Umframt at siga åstarsøguna millum tvey tænastufólk á bygd í Føroyum í 1701, verður í bókini roynt at lýsa veruliga umhvørvid og liviumstød- urnar, ið tá vóru. Flestu føroysku søguligu skaldsøgurnar ganga fyri seg fyrst i 1900-årunum og í 1800-árunum, og snúgva seg um rembingarnar, tá ið vit fluttu okkum frá at vera eitt bóndasamfelag til eitt fiskivinnusamfelag. Samfelagið í 1700-áru- num er ikki merkt av hesum og er eisini í mangan annan mun ødrvisi enn tað sama Og so ødrvisi frá okkara tíð, at tað fyri tí kundu verið á aðrari gongustjørnu. Eftir sum møguleikin var til tað, verða oftast verulig fólk og hús í Vágum í 1701 brúkt til kolissu í bókini. „Ur támi tíðarinnar“ er í flestum fórum bygd á søg- uligar keldur, og hava fleiri av tilburðunum í bókini so- statt vérið. „Ur támi tíðarinnar“ er 191 blaðsíður til støddar og kostar 149 krónur í bóka- búðunum, er prentað hjá Dimmalætting. Stuðlað út- gávuni hava Mentunar- grunnur Føroya Løgtings og Fjølrit. kvæðið yngra“, „Fruntatátt- ur“, „Gorplands kvæði“, „Leirvíks Páll“, „Hústrú og bóndi“, „Boaratátturin“, „Falkaríman“ og „Sam- bandsfall“ Bókin er tilsamans 185 síður til støddar og kostar við stívari permu 150 krón- ur. Á permuni er mynd av listaverki, sum Frimod Jo- ensen hevur málað. Arni Dahl Soga og stev Spastikarar krevja Helenu eftir svari Tey rórslutarnaðu mugu og skulu hoyrast nú, sigur Spastikarafelag- ið, ið krevur landsstýriskvinnuna í almanna- og heilsumálum eftir svari uppá nakrar itøkiligar spurn- ingar Vit kenna okkum noydd at halda fram við upplýs- ingum til fjølmiðlarnar. Ti vilja vit hava landsstyris- kvinnuna i almanna- og heilsumålum at svara uppá hesar spurningar | I Fimmaranum í Ut- varpi Føroya tíðliga í vår greiddi landsstýriskvinn- an í almanna-og heilsu- málum frá, at nú var tíðin komin til, at vit „settu nøsina” eitt sindur longur út í heimin, enn eitt nú bara við at senda sjúkl- ingar niður til Danmarkar. Hon greiddi í hesum sam- bandi frá, at um ein yvir- lækni metir. at viðgerð er líka góð/betur enn eitt nú á Ríkissjúkrahúsinum, so varð gingið tilmælinum frå læknanum á móti. A fundi við Spastikar- afelagið og MBF tann 31.08.1999 segði lands- stýriskvinnan hesi somu orð: „hon legði ikki upp- ímillum, um ein yvrilækni velur at senda spastikarar v.m. til Svoríkis“. Hesi somu orð hevur hon seinni sagt fleiri ferðir við felagið í øðrum sambandi. Pál Weihe, læknastjóri, sigur í sínum tilmæli (sitat): „...sjálvur meti eg, at skipanin við Move - Walk eigur at liggja undir heilsuverkinum, og at fakfólk frá heilsuverki- num fylgja við sjúkling- unum fyri at fáa útbúgv- ing. Um vit kunnu tryggja, at viðgerðin held- ur fram i Føroyum, eiga vit at taka av tilbodnum og fíggjað tað...“ Hann leggur afturat, at privatarbeiðandi — tera- peutar eisini eiga at fåa møguleikan at fara til Svørikis at fáa útbúgving. Hvat hendir so, tá aðal- stjórin í almanna- og heilsumálastýrinum av sínum eintingum forðar fyri hesum? Oddmar Færø, yvir- lækni, sígur í sínum til- mæli, at hann mælir eisini til at taka av hesum tilboði við tí endamáli at fáa hendan fakkunnleika til Føroyar. Hóast tilmæli frå bæði læknastjóra og yvirlækna, og hennara egnu orð, so hevur hon júst lagt seg ímillum. Oddmar Færø er sinnaður at senda spast ikarar v.m. til uppvenjing- ar í Svoríki, men fekk ikki loyvi av almanna- og heilsumálastýrinum. Síð- ani royndi hann at senda ein sjúkling - men hetta gekk heldur ikki. Hví sigur landsstýris- kvinnan í almanna- og heilsumálum, at hon fylg- ir tilmæli frá lækna, men ger tað ikki álíkavæl? Hver annar, enn ein lækni, er betur førur fyri at meta um tørvin hjá ein um sjúklingi? Veit lands- stýriskvinnan yvirhevur um hesi tilmæli frá lækn- unum?? (A fundinum 31.08.99 kendist hon ikki við nakað tilmæli, hóast hetta var móttikið og jour- naliserad 06.07.99 í AHS). Vit hava biðið um skrivligt svar - útfrá ein- um læknaligum sjónar- midi - men einki sakligt svar fingið! Í greinini í Sosialurin seinasta friggjadag varð arbeidsbélkurin, sum enn ikki hevur fingið fundar- boð, nevndur!! Nær fer arbeiðsbólkur- in til verka, og nær skal arbeiðið verða liðugt? I Olavsøkurøduni segði løgmadur, at vit eiga at seta fulla orku á betri upp- venjingar hjá rørslu- og menningartarnaðum. Hví so ikki fara til verka beinanvegin? Almanna- og heilsu- málastýrið og heilsuverk- ið hava gjørt av at senda 10 bórn til Skotlands! Tá ið Lillemor Jernquist var á vitjan í Føroyum, varð staðfest. at bert 3 børn eru egnað til viðgerðina í Skotlandi. Hví so ikki byrja við at senda 7 til Svørikis, sum kortini ikki fara til Skotlands? Vit hava ikki slept Skotlandstiltakinum men tey taka bert spastisk børn í aldrinum 0-7 ár -. Hvat so við hesum børn- um sum nú eru í Skot- landi? Hvorji tilboð eru til tey, aftaná. tey eru fyllt 79