hósdagur 21. oktober 1999síða 8

8 tíðindablaðið Nr. 200 - 21. oktober 1999 Tankar kring bókina Hell- urnar - ein niðursetubygd ut tøtan á nes adardegi eisini for av tein Solskin hevði verið í fleiri a funa og for at regna. Isligt var um morg- unin, men ikki fall fólkið í fátt. sum stílaðu fyri hátíð- arhaldinum. Tey høvdu ver- ið seint uppi kveldið fyri, og henda fagnaðardag vóru tey snimma á fótum. Eitt sindur av vindi var, og tað vætti úr honum Kl. 14:00 skuldi hátíðar- haldið byrjað. Lukkutíð sá sólin. Skjótt er Harranum um. Løtan framman fyri bønhusid gjørdist ein fagn- aðarløta av teimum bestu. Hornorkestrið spældi, rød- ur vóru hildnar og sangir sungnir Tá ið farið verður undir Seinastu skulabørnini hjá Lovisu á Hellunum. Dreingirnir f. v. Jens Petur, Atli, Hans Jakku. Genturnar f. v. Jenny, Mina, Kristina, Dagny, Johanna Thomina og Maria so stórt tiltak, eru nógvir endar, sum skulu røkka og nógvir leysir endar, ið skulu knýtast. Alt skal passa sam- an og vituligt er: Einki kem- ur av sær sjálvum. Sega um niðursetubygd Tað var hugaligt at síggja, hvussu fólk gingu upp í hetta. Kvoldið fyri sótu allar kvinnurnar, sum vóru barn- vaksnar á Hellunum og smurdu breyð á Bonhúsloft- inum. Eg hugsi, at her var mikil skaldskapur í hesi løtu. Her sótu tær og prát- aðu um farna tíð og farnar dagar, um heimbygdina, um skyldskap, vinskap, um gledisløtur, sorgardagar, ljóðkátt ungdómslív, hús og lonir, húsfólk, ættfedrar, niðursetufólk o. s. fr. Hans- ina, skyldkonan segði: „Frits, vil tú ikki hava ein duss, áðrenn tú fert yvir aft- ur.“ „Á jú, takk, jú, takk.“ Setti meg millum hetta væla lið av skyldfólki og eftirkomarum frá niðurset- ufólkunum. Og hugsa tær, at liðin vóru einans 150 ár síðan fyrsta grevið varð sett í fløttin á Hellunum. Summi av okkum, ið sótu her, vóru einans í fjórða lið. Tað er so lítið í mun til so mangt annað, tá ið roknað verður fleiri hundrað ár aftur í tíð- ina. Men hóast tað, so er hetta søga -. søgan um eina niðursetubygd. Alt, sum havt varð á munni hetta kvold, var tær opinberað í bókini sum kom út. Helena Samuelsen, dóttir Janu og Ansgar Jen- sen - ættað av Hellunum, Vit? hevur skrivað bókina. Hel- ena er í fjórða liðið og fimta liðið. Lamba Símun er lang- abbi hennara í móðirættina og Janus er oldurabbin í faðirættina, so hon ber nið- ursetufólkini við sær í báðar ættir. Ein leskilig bók Hetta er ein forvitnislig bók. Martin Holm, sáli, segði al- tíð við okkum, meðan vit gingu á Føroya Lærara- skula, tå 10 hann fekk eina væl úr hondum greidda bók í hendi, at bókin var leskilig. Soleiðis kanst tú málbera teg um hesa bók, at hon er leskilig. Kápumyndina hevur Hedin Kambsdal gjørt. Hann er í fjórða lið. Hann er langabbasonur Lamba Símun. Hann er 6førur at mála ljós. Eg hugsi at myndin er væl vald. Sólin hvørvur í novembur á Hell- unum og sæst ikki aftur fyrr enn í februar. Veturljós er í myndini. Kanska hevur ljósið ment seg so mikið, at tað er kom- ið út í februar. Fannirnar á Sandfelli aftan til eru eitt sindur dékkar, og mjørkin, ið hongur um tindin, er ikki enn árligur. Hann er heldur dimmur á at líta. Men vetr- arljósið spælir í tekjum og skjøldrum í bygdini og kast ar sitt skin yvir grýti, Í bø og ong, hamrar. hevur kínt og strokið hvort mansbarnið á hesum kargu klettum við yndi og kær- leika. Hóast frá natúrinnar- hond mangt var karlagið, tykist mær, meðan lisið verður, hevur hetta verið eitt gott samfelag at búð í. Tað ber bókin boð um. Vóru eitt við natúrina Hetta er ein søga um eina bygd, sum verður reist úr ongum. Soleiðis verður sagt um allar bygdir i Føroyum, men fæstu kunnu visa å fólkini, sum festu búgv - um teirra strid ímóti veðri og vindi. Stríðið stendur um at yvirliva. Mundu ikki fólk úr Fuglafirði og úr Oyndarfirði eygleiða hesi fólk og standa spyrjandi: Fara tey nú at koma undan, fara tey at klára tað? Grannabygdirnar hava fylgt við og undrast yvir hesi treisku fólk, sum fóru heimanífrá og settu seg niður í oyðuna, veltu upp úr nýggjum, søktu sjógvin, og vóru eitt við natúrina frá ungum árum av til ellisår. Hugsast kann, at eygleiðar- nir onkuntíð hava hugt við skeivum eygum eftir hesum fólkum. Seta seg undir Rættarhamar, har sum Guldbrandshellið var og Rustafjall holvdi yvir bygd, fæ og folk - at tey høvdu so gott mót og vágaðu so nógv! Hetta vóru einabúg netir einbýlið ar, og ein hått hava verid frælsari enn tey, sum hava eygleitt. H6- ast tey fæstu fingu ognar- rætt til ta dyrkaðu jørðina, var hetta teirra. Indianarin segði: Hvussu kann eg eiga jørðina, tá ið eg ikki eigi luftina, sum eg andi í meg? Her haldi eg hellumenn vístu stórsinni, at teir ikki fóru í rættin við sínum hevdsrætti til jørðina, sum teir høvdu dyrkað og brúkt. Tankin er jú at koma væl undan uttan at hava notið nakran ágóða frá ognar- monnunum, nei, tá ið gerð- ini eru innløgd og dyrkað, kemur tann smáttskornið ognarmaðurin og krevur sítt Soleiðis hevur tað altíð ver- ið, og soleiðis blívur tað við at verða. Eg skal ikki fara út í æsir í hesum, tí boð- skapurin um hetta stendur jú í bókini. Men eg má venda aftur til indiånan og hellumenn. Teir høvdu tað gott, sum var. Teir áttu ikki jørðina, men fingu tað, sum jørðin gav, og tað var gott. Teir komu undan. Kennist sum endurskin Sumt í hesi bók kennist tú við, og er hetta sum eitt endurskin av tí, tú hevur fingið at vita heimanífrá. Faðir segði mær, at hann gekk fyrsta skúlaárið á Hell unum. Hann búði hjá Jóann est. Kona Jóannes, Johanna var fastir pápa og Jóannes var sonur Lamba Jákup, so