hósdagur 21. oktober 1999síða 9

Nr. 200 - 21. oktober 1999 tíðindablaðið fólk í báðar ættir. Skúli var eisini hildin í hesum húsi, sum Lovisa so meistarliga sigur frá á síðu 211. Tá ið nortið verður við hetta hús, gert tú beinanveg- in góður við hesa lon. Hús- ini hava verið sum í ævin- týrunum. Ikki vuksu pann- ukøkur á tekjuni, men hjálp- irøtur. Røkiskapur hevur verið í ættini, so tað battar, men harmiligt er, at hesi hus hoknadu og onnur vid å Hellunum. Søgan er eitt, men er ikki stein oman å annan, er søgan einans til sjæls í orðum. Soleiðis hev- ur tað verið nógvastaðni kring oyggjarnar, at gomul hús eru avdankað, og tað er stórt spell. Eini hús hava sál. Eins og ein bygd er ein sál Hús, fólk, fæ og fenaður hoyra saman. Men tað er kanska býtt at taka so til orðanna, tí fólk siga, at tað er „útviklingurin,“ sum krevur, at so skal verða, at hús verða rivin niður. Hann náði meg, tað hava vit sæð, hvussu hús máttu lútað aðr- astaðni, ja, gongdin tók heilar býlingar við sær og legði teir undir heilt.. Í mongum fóri var hetta 6- neyðugt. Ættarsega hjá teimum, sum vara av Børnini hjá Johannu og Jó- annesi vóru Jákup Martin, Oliva ( Liva) og Jens Christjan. Faðir tosaði altíð um hvussu væl í tey dugdu, serliga at rokna. Jákup Martin var ein sannur rokn- imeistari. Tað minnast vit, frá tí tíðini hann hevði handil í Fuglafirði. Sum skrivað er í bókini, er Jens Christjan tann fyrsti, ið grivin verður í nýggja kirkj- ugarðin í Fuglafirði.(d. 2. des. 1928 ) einasn 22 ára gamal. Jens Christjan skuldi niður við „Silver Lining“ hjá Jústenes Ejdesgaard úr Oyndarfirði, men gjørdist sjúkur. Hann fekk mesling- arnar og var komin upp- aftur, men legðist aftur við lungnabruna og doyði. Fað- ir fór so við ístaðin. Mynstr- að varð 28. okt 1928. Fjúrtan dagar vardi ferðin frá Fuglafirði til Keyp- mannahavnar. Fólk vóru blivin bangin um teir. Tá ið Silverlinning var komin um Skagen leiðina, preiaði Júst- enes ein útróðrarbát og gav honum nøkur oyru í fikk- una, skrivaði nøkur orð nið- ur, og bað hann senda hetta fjarrit til Føroya. Tað kom væl fram. Silver Lining skuldi skifta motor í Svør- íki. Faðir minstraði av í Keypmannahavn og fór út at sigla. Hann endaði í Suð- ur Íshavinum við einum norskum hvalakókara. Meðan hann er burturstadd- ur doyggja tvey systkin hansara av meslingum eftir einari nátt ( Jógvan - 22 ár og Frida 19 ár d. 30.1. 29 ) tey liggja grivin sum nr. trý og fýra í nýggja kirkjugarð- inum. Eg skal ikki fara út í æsir við hesum. Lat hetta liggja. Hetta rann mær í hugan, tá ið Helena skrivar um húsini hjá Jóannesi. Bókin er ein hent ættar- søga hjá teimum, sum vara av. Søgan er um fólk, trúð- arlív, seyð og neyt, bø (jørð), haga og sjógv. Tú kanst altíð taka hana í hond- ina og fara undir at lesa brotpartar úr henni. Hetta er gott. Tú kundi hugsað tær ein navnalisti var í bókini, um so var at leita varð eftir onkrum navni. Ikki fæst alt í fyrstu syftu. Framman til er jú eitt yvirlit yvir inni- haldið í bókini, so hetta er greitt. Tað kanst tú halda teg til, um róð varð afturáaftur í bókini, og taka uppaftur, tað sum hevur tín áhuga. Góður lesnaður - hjá teim ráðandi og leikum við Tað, sum hevur tann stórsta áhugan, er søgan um eina heila bygd fram til dagin í dag. Hetta er ein søga um eitt lítið samfelag í útjað- arinum, sum hevur ment seg, men eisini, hvussu gingið hevur niður av bakka til dagin í dag. Við hesi bók verður víst á, hvussu tað kann gangast. Verður gongdin tann, at bygdirna fara at kenna eld- sløkking, verða vit tað fá- tækari. Føroyska samfelag- ið er eitt bygdasamfelag, tí mugu vit fyri ein hvønn pris varðveita henda partin av mentan okkara. Fólk áttu at sett seg niður aftur her. Við tí vegasambandi, sum er í dag, tekur tað onga tíð at ferðast frá og til Hellurnar. Hetta er góður lesnaðaur hjá teimum ráðandi og leik- um við. Eitt gott ískoytið til lesna í skúlunum - bæði í hægri og lægri skúlum Myndirnar, sum eru í bókini gera bókina leski- liga. Fleiri av hesum mynd- um hevur Jóhannes Fjall heim tikið. Hann var mynd- amaður. Kona hansara var av Hellunum, dóttir Ola Kristjan og Jóhannu Sofíu. Fleiri myndir bera listaligan dám. Hver tann besta myndin er, skal ikki takast dagar ímillum, men nógv kann lesast úr hesum mynd- um. Myndin av Jóhannu Sofíu (síða 86). vermóðir Jóhannes Fjallheim, er ein sera sterk mynd av einari kvinnu, sum hevur livað alla ævi sína á Hellunum. Hevdi Picasso málað hesa kvinnu, heyði hann upp- loyst flaturnar og gjørt eina kubistiska frásøgn úr mynd- ini, so hetta bleiv ein ana- lítisk kubisk mynd. Men myndin skal takast, sum hon er. Kvinnan hyggur inn í seg sjálva. Hon letur seg ikki órógvað, um tað er ver- sonurin Fjallheim, ið av- myndar hana. Nei hon hevur kent sína vitjunartíð í hesum jardarlivi og er steinsett av lívsroyndum undir skiftandi korum á Hellunum. Satt at siga ein klassisk mynd. Frálíkt myndatilfar Tann næsta myndin, sum er rættiliga hugfarslig, er av maskinbátinum gamla Karis Heimi á Sandi (í Oyndarfirði søgdu tey inni á Stórasandi). Eg hugsi fyrst um Sandin sjálvan. Móðir, sum var ættað úr Oyndar- firði, tosaði mangan um henda sand, hvussu yndis- ligt var her inni. Summar- kvøldarnar lógu neytini ofta á Stórasandi. Sært tú ikki hesa mynd fyri tær. Friður og sæla, fjørdurin sum ein sveiti og tað stóð við klettin júst sum á hesi mynd? Nú heldur onkur, at hetta er tann reina romantisma - ja, lat tað so vera tað, men ver- uleikin er jú eisini romant isma. Helena er eisini rom- antisk í bókini og hví ikki tað? Er hetta ikki ein deilig mynd á blaðsíðu 244 av hellubørnum, monnum og einum installeringi í dýrd- arveðri? - Á jú, á jú! Myndatilfarið er frálíkt. Fjallheim hevur verið bygd- ini góður og mangt kann lesast úr hesum myndum, sum er sera nógv vert. So romantisk sum tað kann vera, so ósmæðin kann lagnan eisini verða. Hon smílist ikki til øll manna- børn, heldur ikki til tey á Hellunum. Faðir tosaði mangan um Kunoyar- Katr- inu og hennara lagnu. Hon giftist við Lamba Jákupi (bróðir Lamba Símun) og eru tey satta húskið, sum setir seg niður á Hellunum. Eg skal ikki endurtaka hesa søgu, men hon er á blaðsíðu 34 til og við síða 40. Hetta er ein døpur søga um eina lagnu so tunga, sum hjá fá- um. Ikki øll kenna til glas- tridagar í hesum jarðarlívi. Kunoyar- Katrina var ein av teimum, og tað er gott, at hetta er fest á blað. Bókin í tókum tíma Tann næsta sorgarsøgan er 5. húski, sum eg vil draga fram. Tað er Høgni Johan- sen úr Garðshorni. Hann var bróðir langommu í Tarti í móðirættina. Hann giftist Jóhanna Sofía Andreasen, 1870-1957 við Ann-Silju, dóttir Jákup í Innistovu úr Fuglafirði. Tað logaðaði væl upp við tey bæði. Hon arvaði jørd- ina í Skarðhaga og hann arvaði jørðina úr Garðs- horni, sum tey áttu úti á Hellum. Hetta var eitt væla hús. Tey skóru upp í 40 seyðir og høvdu fýra kýr, sigur Helena. Skrivað stendur (blaðsíða 34): Tvey tey fyrstu børn- ini mistu Høgni og Ann- Silja, og bert 32 åra gomul doyr hon, fyra dagar eftir hon hevur ått Johan Cecili- us. Og årsgamal doyr eisini hann. Eftir situr Høgni vid tveimum småbørnum. Niðursetufólkini hava stridst. Vit kundu fari í hesa søgu og tikið onnur dómi um, hvussu hørð lagnan kann verða. Lat hetta liggja. Lesið hesa bók, so faa tit eina fatan av hvussu tungt og torført, tað hevur verið, at komið undan, men eisini fródligar frásagnir um dýrd- Teir føra sand við >Karis<. Tað er logn. Vit sleppa allar við heim á Sand. So kunnu vit skiftast um at spæla í sandinum og at halda posarnar, meðan menninir fylla sand "uppi.Arbeid og spæl hvørt um annad, skrivar Helena Samuelsen til hesa myndina arløtur heima vid hus, å markini, i torvi, sunnudags- túrar, á útróðruð. vid lend- ingina, í forrætningini, í bønhusinum 0. s. fr. Helena hevur i tøkum tíma fingið hesa søgu á prent. Tey, sum nú liva eftir á Hellunum og minnast, eru so få, at spell hevði verið, at henda bók ikki kom út á hesum fagnaðardegi. Lov- isa, lærarinnan hevur verið ein hollur stuðul hjá Hel- enu, tá ið um tilfarið galt. Greinskrivarin hevur gingið í skúla hjá Lovisu og arbeitt saman við henni í Fugla- fjarðar skúla í mong ár. Eitt skilafólk og fróðarfólk. Anna, kona Petur Kristjan, so mild í atferð og hugburði er við i søguni sum heim- ildarfólk. Hon er elsta fólk á Hellunum í dag. Jana, mamma Helenu hevur sagt frá mongum og givið lív til hesa søgu og onnur við Persónliga eri eg sera glaður fyri hesa bók. Her er ættin í faðirættina og ein partur er við í móðirættini Takk fái Helena Samuelsen og øll tey, sum hava havt eina hond við í hesi leski- ligu bók. Málið er leikandi sum tað eigur at vera Tey byggja land, ið liva! Hetta kanst tú sum spjaldur yvir søguna um Hellurnar - ein niðursetu- bygd. lætt, seta