fríggjadagur 22. oktober 1999síða 4

4 tíðindablaðið Nr. 201 - 22. oktober 1999 Staturin i statinum Dan Petersen, løgtinglismur, heldur tað vera vanvirðing av fólkaræðinum, at avgerðir hjá yvirfriðingarneyndini ikki kunnu kærast til dómsvaldið og heldur ikki til løgting ella landsstýri JOHN JOHANNESSEN Eg kann sum tingmaður als ikki góðtaka, at vit í Før oyum hava ein stat i stati ið ikki kann nertast Hetta sigur tingmadurin Dan R. Petersen eftir, at um ráðharrin í ung svaraði 7 fyri- amanni Petersen Felagið hevur at tóma Sstoru i millum Fjarða Hesum hava fólk s mótmælt. Men | Ul utby« id. n« )< og tá nyttar ikki mótmæla. Hetta verður svarinum hjá umhvørvis- málaráðharranum, Eyðuni Elttør. Hann vísir á, at av gerðir hjá lokalu friðingar- nevndunum kunnu kærast til yvirfriðingarneyndina Men samstundis staðfestir hann, at avgerðirnar hjá staðfest í yvirfridingarnevndini eru endaligar, og kunnu ikki skjótast inn fyri dómstólar- nar Einki fólkaræði Dan R. Petersen, ið hevur fingið skirvliga svarið frá umhvorvismálaráðharran- um, er heldur, at tað prógv- ar, at fólkaræðið í Føroyum verður sett til viks Eg ætli mær at spyrja bæði tingfólk og landsstýr- isfólk, um tey veruliga kun- nu góðtaka, at vit i Føroyum hava ein stat í statinum, sig- ur hann og sipar í hesum ført til yvirfriðingarneynd- Harafturat visir Dan R Petersen á, at orkumálaráð- harrin, tá hann fyri mánaða síðani tekk somu spurning- ar, svaraði, at hann einki vald hevur á størstu orku keldu í Føroyum. Hetta heldur hann vera ógvuliga logi. Og ikki minni logi heldur hann tað vera, at um- hvorvismálaráðharrin í ting- inum í gjár svaraði, at hann ikki einki kann gera við eitt byggifelag, ið setir stór sár eftir seg í náttúruni. Hetta er óguliga logi. Og serstakliga logi haldi eg tað vera, yvirfriðingar- nevndin er omanfyri valdið hjá dómstólunum. Stórur áhugi Nú hava bæði orkumálaráð- harrin, Finnbogi Arge, og umhvorvismálaráðharrin, Eyðun Elttør svarað fyri spurningunum viðvíkjandi útbyggingini hjá SEV. Nidurstødan er, at teir einki kunnu gera fyri at forða fyrr, at vatnið verður tømt úr åu- num kring hana, hóast ser- frødingar vísa á, at hetta er vandamikið fyrr náttúruna. So er spurningurin til Dan R. Petersen, hvat hann nú ætlar sær at gera við málið. - Eg ætli mær at reisa spurningin fyri tinginum, um tað kann góðtaka, at fólkaræðið verður sett til viks, og eg rokni við, at tingfólk verða upprørd um hetta mál. Dan R. Petersen vísir á, at tá orkumálaráðharrin fyri mánaða síðani svaraði fyri- spurningunum um sama mál, vóru tingfólk ógvuliga upprørd, og hann væntar, at tinfólk verða uppaftur meira upprørd um málið á hesum sinni. Dan R. Petersen, ið hevur fingið skirvliga svarið frå umhvorvismálaráð- harranum, er heldur, at tað prógvar, at fólkaræðið í Føroyum verður sett til viks Krevja vatnið aftur í Vinstraánna I 50 ár hava bygdafólkini í fjalla-bygdini Skåbu liva vid árinunum eftir vatnorkuútbyggingina av ”Vinstra-ånni ”. Nú vilja tey hava vatnið aftur í ánna Gunnar Tore Larsen, Skábu. Liss Hansen týddi Utbyggingin av Vinstra- ånni var ein av teimum størstu og mest umfatandi vatnorkuútbyggingunum i Noregi beint eftir seinna heimsbardaga. Tiggju fjall- avøtn vórðu ávirkað frå Tyr- in og oman til Vinstra. Ain varð fullkomiliga turrløgd. Í Skábu í Nord-Fron, Nor- eg, varð vatnið Olstappen regulerad, og á tí stóra ferd- avinnumálinum Kam-foss- en varð ikki vatndropin eft- ir. Á staðnum, har tað fyrr var ein stór skúmandi á, eru nú bara stórir grásvartir stemar - Hetta kundi als ikki hent nú á døgum, sigur Leif B. Bjørnstad, seyðabóndin, sum fór úr høvudsstadnum fyri at búseta seg í Skábu fyri fimm árum síðani og er leiðari fyri konsesjonsutval- get. Eftir 50 ár við el-fram- leiðslu av Vinstra-ánni er nú tíðin komin at kanna, um naka skal broytast. Tað stendur í avtaluni. Nú vilja fólkini í Skábu hava okkurt aftur fyri teir fyrimunirnar, tey í sínari tíð hava givið til stórsamfelagnum. - Vatnorkuútbyggingin tók stóran part av grundar- lagnum fyri framtíðar vinn- umøguleikum í Skábu, sig- ur Bjørstad. - Fiskurin hvarv i Vinstra- ånni og Olstappen, sum i sínari tíð vóru kendar fyri sílini um alt Østlandet. Møguleikarnir fyri at liv- bjarga sær við ferðamanna- vinnu hvurvu, og landbún- aðurin í bygdini varð nógv skerdur. Arinini á náttúru, umhvervi og djóralív eru ógvuslig, men eru ongantíð útgreinað. Leiðarin fyri "konse- sjonsutvalget” heldur, at tíð- in nú er komin til at rætta upp á tær liviumstødur, sum vóru oyðilagdar fyri 50 ár- um síðani. - Eingin í Skábu heldur, at vit kunnu fáa Vinstra- ánna aftur, sum hon var. Ol- stappen verður heldur ong- antíð aftur líka rík uppá fisk, sum hon einaferð var. Vit mugu bara liva við vatnork- uútbyggingini, men vit biðja kortini um at fáa rætt- að upp á nøkur viðurskifti, sum kunnu bóta uppá skað- arnar, sum eru gjørdir, so- leiðis at tey keðiligu árinini minka. Tað er eisini møgu- ligt at gera tað, sigur Bjør- stad. Meiri vatn Fólkini í Skábu biðja um, at tað verður tikið minni vatn úr Olstappen, at eitt minstamark verður sett til vatnmongdina í ovara parti av Vinstra-ánni, endurgjald fyri lendið, sum hvarv or- sakað av útbyggingini, ein vinnulívsgrunn og eina fak- liga og grundleggjandi met- ing av árinunum á náttúruna og umhvørvinum í økinum. - Olstappen, sum liggur mitt i bygdini, verður í løt- uni mestsum turrløgd størsta partin av várinum og fyrru helvt av summrinum. Vatnið stendur sum ein oyð- imørk, og tú sleppur turr- føttur yvirum, ella tú kanst koyra við bili, um tú vilt, sigur Bjørnstad. Leiðarin fyri konsesjonsutvalget vís- ur eisini á veðurlagsbroyt- ingarnar og vansarnar sum koma, eftir at teir fara at taka vatn í fyrst í marsmán- aði. — Tá vatnið verður tikið, verða nakrar stórar ísfannir liggjandi, sum køla alt um- ráðið við fjallavatnið. Urs- litið er, at vakstrartíðin minkar við upp til einum mánaði við teimum fylgj- um, tað fær fyri landbúnað- in. Tá so ísurin bráðnar koma viðhvort beinleiðis sandstormar úr umráðnum, sigur Bjørnstad, sum heldur, at vatnorkuútbyggjararnir eisini eiga at rudda upp eftir sær, nú 50 ár eftir at verkið var liðugtbygt. - Enn liggja trærøtur o. a. eftir á teimum niðurbyrgdu økjunum, og hetta er nakað, sum hevur kostað fiski- monnunum á staðnum rætt- iliga fitt av peningi gjøgn- um árini, tå hugsað verður um mistan reiðskap av yms- um slag. Fleiri av grótbrot- unum liggja eisini enn sum opin sár í umhvørvinum, sigur Bjørnstad. NVE tekur avgerðirnar Sjålvt um loyvini nú skulu endurnýggjast, er tað >Nor- ges Vassdrags- og Energi- verk< (NVE) sum avgera, um tað er neyðugt at revi- dera. Avgerðin hjá NVE fær eisini týdning fyri allar hin- ar utbyggingirnar, sum vórðu gjørdar fyrst í fimti- árunum, eins og við Vinstra-ánni hevur konse- sjónsavtalur, sum geva høvi til endurskoðan av livium- støðunum eftir 50 ár. - Saman við Nord-Fron kommunu hevur konse- sjonsnevndin havt fundir við Glommens og Laagens Bruksejerforening, sum umboðar tey orkufelggini, sum hava áhuga í Vinstra- ánni. Tey høvdu eisini ein kunningarfund í fjør, sigur Bjørnstad. - I desembur i fjør søgdu Glommens og Laagens Bruksejerforening seg vilja umhugsa nøkur av krøvu- num frá fólkunum í Skåbu. Uppskotið hjá brúks-eig- arafelagnum merkir í roynd og veru næstan einki sam- anborið við teir skaðar, sum eru hendir við umhvørvi teirra eftir útbyggingina, sigur Bjørnstad. Leiðarin av loyvisnevnd- ini heldur als ikki, at fólkini í Skábu eru órímilig, tá tey nú biðja um eina ávísa rætt- ing av umstødunum. — Eftir at hava fingið stóra = orkumongd úr Vinstra-ánni í 50 ár, er tað ikki meiri enn rímuligt, at stórsamfelagið eigur at kunna lata nakað, sigur Leif B. Bjørnstad, sum umboðar eitt samt bygdasamfelag í hesi sek.