týsdagur 26. oktober 1999síða 9

Nr. 203 - 26. oktober 1999 tíðindablaðið Føroyar í kalda krignum So er hon komin Svartab6k, og fleiri munnu nú hava lis- ið hana. Bókin er sera væl úr hondum greidd, og eg má siga, at ikki væntaði eg, at hon skuldi bergtaka meg so nógv, at eg ikki fekk lagt hana frá mær aftur. Eg minnist alla hesa tíð- ina og tað endaleysa kjakið um NATO-stødina (Loran- stødin á Eiði hoyrdi vid, varð nevnd í einum eyka- setningi). Men nú sær tú alt svart upp á hvítt, tær tørvar ikki endaleysar grundgev- ingar, og taka ímóti ófanta- ligum skilaleysum, skuld setingum og brigsli. Her er alt útgreinað. Føroyar eru ikki longur nakrar neyðars fátæksligar oyggjar, sum liva av náði frá dønum. / 1960 bedømte de amerikanske myndighe- der Færøerne strate giske betydning som værende, på mange områder, på lige fod med Island og samme år blev Færøernes potentielle værdi bedømt som værende lig med Grønlands. Nei, tað finnast ongar beinleiðis rokningar, sum siga í krónum og oyrum, hvussu nógv danir hava fingið fyri hesar neyðars oyggjar. Tað hevði eg held- ur ikki væntað, men sterkar ábendingar. Annars sigur hesin setningur mær alt. Takkað verið Tjóðveldis- flokkinum, serliga leiðari- num Erlendi Paturssyni, sum áhaldandi ger vart við, tað út av lagi vánaligu stóðu fiskimadurin er komin í, vilja amerikumenn hjálpa føroyingum við einum láni til at endurnýggja skipaflot an fyri at stødga Tjóðveld- isflokkinum, og harvið skapa trygg politisk vidur- skiftir fyri teir. Hesum seta danir seg ímóti. Teir vilja ikki. at før- oyingar skulu halda, at tað loysir seg at gera uppreistur (Teir vísa til Klaksvíksstríð- ið). Eisini vilja teir brúka peningin, til at stýra útvikl- inginum. Danir vilja ikki t.d. at Oyggjarvegurin skal vera 5,5m. sum føroyingar vildu. Hann skuldi bara vera 3m. breiður, og heldur íkki vildu teir gera vegin longur enn til sjålva NATO-stød- ina. So smáligir vóru teir altso. I 1958 fær teirra stuð- ulsflokkur eitt rimmar val. Tríggjar løgtingslimir aftur- at, og nú ber til. Formaður Javnaðarfloksins kann koma heim við einum neyð- arsligum válgarabita (í mun til tann góða vålgara), og sum ein annar gandakallur fær hann henda sama bita (fólkapenstónin og 60 mill. kr. grunnurin) at vaksa og glógva. Tað er ikki NATO støðin, ið er gevarin, men heimastýrislógin, sum nú verður umdoypt til Frælsis- brævið Mikla. Danir geva hetta, ti teir eru so bláoy gd- ir, onkur sigur flennandi, býttir. Eisini verður gjørt vart við, at formaður floks- ins er ein sannur meistari at fáa pening úr Danmørk fyri púra einki, og flokkurin kann nú sita tryggur í sæti. Tað er hann, sum skal stýra í Føroyum. Kemur tað til skarpskeringar = hverjum hann skal halda við, flokki- num ella Føroyum. Velur hann flokkin. Somuleiðis um valið stendur millum Føroyar og Danmark. Hann velur Danmørk, tí uttan hana er hann einki. Fullvæl veit eg, at Håkun Djurhuus sigur í tínginum, at tú kann mótmæla. Hann tegir, ið samtykkir USA vildi, at føroyingar skuldu fáa innlit í málið, men danir vildu tað ikki. Og so kundu sambandsflokkarnir brúka tað til egið gagn og kjafta slit. Mangur vid mær man minnast, tå 10 formadur Javnaðarfloksins ferð eftir ferð brigslaði Karsten Hoy dal í tinginum, at hann hevði skálað uppi í Mjørka- dali. Eins ofta mátti so Kar- sten upp at avnokta tað Hetta menti ikki tingarbeiði. Vandi fólk við at í unginum var bara rukkuliv, sum ein tók til. Tað ringasta av ollum var at føroyingar fóru at trúgva. at bara tann rætti maðurin varð sendur til Danmørk so kom hann aftur til Føroyar við einum posa av pengum Einki er so ósatt sum tað Tey sum hildu, at Ríkis umboðið bara var ein pynti- dukka, fær annað at hoyra í Svortubók. I NATO-máli- num er tað Ríkisumboðið, sum hevur alla makt í For- oyum. Svartabók er lítið og sera grunt vidgjørd í miðlunum. Tora tit ikki at viðgera hana, men sjálvandi sigur eisini hon, at vit mugu hava full- veldi í Fóroyum. Steinbjørn B. Jacobsen Sjaålvstyrislogin besta uppskotið “ Eftir at vit føroyingar hava skift orð og tingast um rík- isrættarligu viðurskiftini í Í 1/2 ár, mann og mann ímill- um, í fjølmidlunum og á løgtingi, so er nú við at tekna seg ein mynd burtur úr øllum tí nógva tilfari, sum komið er undan kavi. Fólkið vrakar fullveldið. Fullveldisuppskotið hjá samgonguni = verður í verandi líki vallað viðmælt av Føroya fólki á eini fólka- atkvødu, tó tað bert fær fulla undirtøku frá veljarum Tjóðveldisfloksins - og kanska illa nok tað, tí tað skilst á eldri tjóðveldisfólk- um, at tey kenna seg eisini ótrygg. Veljarar Fólkafloksins og Sjálvstýrisfloksins siga í stóran mun nei. Hetta kanst tú eisini lesa út frá seinastu veljarakanningini. Sambandsflokkurin er størsti vinnarin í atkvødum i løtuni, hóast hann hevur flutt seg munandi í ríkis- rættarmálinum. Og Javnað- arflokkurin er eftir øllum at dóma væl yvireins við sína veljarar, tá hann tvíheldur um sítt >uppskot til sjálv- stýrislóg< og noktar at fara út úr ríkisfelagsskapinum við Danmark her og nú. sum samgongan hevur skot- ið upp. Tað eru helst nakrar greiðar orsøkir til, at Føroya fólk og nú helst eisini okk- ara fólkavaldu politikarar á Løgtingi ásannar, at full- veldisuppskotid hjå sam- gonguni fer at fella við følkaatkvøduna, um tað kom so langt: l.Prísurin fyri fullveldið her og nú kann gerast ov høgur. .Fullveldid er fyrsta og kanska mest avgerandi stigid til loysing, sjålvt um hettar verður kávað út 59) yvir. Meirilutin a fólkinum ynskir íkki loysing, men meira sjálvstýri. 3.Ein fullveldisproklama- tion her og nú - og so afturdeligering til, umsit- ing av og gjaldan frá døn- um er ikki meira greið ábyrgd enn verandi skip- an, og er ikki veruligt fullveldi. 4. Sjålvstyrismålini, vit seta okkum, kunnu heilt ella nærum heilt rókkast uttan at fara úr ríkisfelagsskapi- num. „Ein tilætlað, hóvlig fram- ferð, sum greiðir fyri- treytirnar fram til eitt møguligt fullveldi um 15- 20 ár, um føroyingar tå ynskja at taka fullveldi, tða er tryggari leið at fara. 6.Fólkið ynskir realpolitik - ikki romantiskar prokla- matiónir. Her standa vit so nú I 1/2 ár farið, øll orka nytt til full- veldið og fá ella nærum eingi politisk framstig alla hesa tíð, og so er vandi fyri, at politiska gulleggið hjá samgonguni verður ótrogið. Skal nú ikki alt detta á gólvið, so má ein breið semja gerast á Løgtingi, hvar helst allir flokkar standa aftanfyri. Er hetta gjørligt? Teir tríggir stóru flokkarnir, Fólkaflokkur., Javnaðarflokkur, Sam- bandsflokkur kunna helst hn semjast í hesum máli og eis- ini við teir báðar minnu flokkarnar, men kann Tjóð- veldisflokkurin semjast við nakran annan flokk í hesum máli, sum stødan er nú? Tað vil nærmasta framtíð vísa. Landsstýrismaðurin í sjálvstýrismálum er vorðin fjaðursárur, hann tulkar alt, sum hendir nú, til sín fyri- mun. Hann sigur, tað er fín uppbakking av fullveldi- num, tá 39% eru fyri, 61 ímóti??? Aðrir úr sama flokki siga, at teir flyta seg ikki ein tumma í ríkisrætt- armálinum? So nú má okkurt henda, sum kann loysa upp hesa fastlæstu støðuna. Javnaðarflokkurin á tingi eigur sjálvandi at samráðast við aðrar flokkar um hetta stóra mál, men hann eigur undir ongum umstødum at taka undir vid fullveldispro- klamatiónini. Loysnirnar skulu finnast innan fyri rik- isfelagsskapin. Javnaðarflokkurin hevur tað besta uppskotið, sum liggur ímillum sambands- uppskotið og fullveldisupp- skotið. Javnaðarfólk standa nærum samd aftanfyri floksleiðslu og tingbólk í hesum máli, og alt týðir upp á, at veljaraskarði floksins bakkar upp um hesa støðu Javnaðarfloksins. Ein stórur meiriluti av Foroya fólki úr nærum øllum politiskum flokkum ynskir: meira sjálv innanfyri ríkisfelags- skapin. Og tað var og er politikkur Javnaðarfloksins, sum ikki eigur at verða sleptur. Vil Tjóðveldisflokkurin ikki vera realistiskur og flyta seg, so verður tað heslt neyðugt at greiða semjur uttan tann flokkin, men tá fyriliggur ein onnur stóða. Best var, um allir seks flokkar á tingi nú vístu ábyrgd og virdu fólkaræðið í hesum stóra máli, so ein loysn varð funnin, ið allir flokkar og harvið vónandi alt Føroya fólk kundi tíkið Wrangler-skógvar undir við. Tí hetta er framtíð okkara vónandi alt Føroya fólk kundi tikið undir við Tí hettar er framtíð okkara og ikki minni eftirkomarar okkara, sum verður lagt til rættis, og tað er annað og meira enn ideologisk små- mál, ið tað umræður. Nú skal tað visa seg, um tað, at standa saman, er okk- um givið í heila taki, ella skaldið framvegis hevur rætt Alt ella einki« poli- tikkur er sera vandamikil politikkur Birgir Mohr, Sandi fært tu hjå okkum | Handilskjarnin | N. Finsensgøta 8 + Tlf. 317919 www.handilskjarnin.fo