leygardagur 20. november 1999síða 20

bókini »Gamli maðurin og havið<. Hóast 102 í amli maðurin í Coiimar Í bygdini Cojimar uttan fyri Havana býr gamli vinmaður og skipari Hemingways, Gregorio Fuentes. Tað er hann, sum er fyrimyndin í på friskur, og minninum bilar einki Kk L o Sa eo, sum Ernest wK Sw OK leIMmseIt n JEg 1 c e K ti 0 S S Or Ureg ) Fuentes eitt g > KK Cc UZ o I ) C S i! KKI € 5 (á ul KUTK € ) 1 8 3, I 3 k S ( e ) SK g KaDIaum DUKS )re ð Hann c K S<k rovk g A HK N SKE kK SK S o in } Sk ( Gregorio | s«. Og in skal av S } ry t fá ) um, Hen g id »regorio og Hemingway. og beint hann situr í, er ein teimum báðum hvor Pilar Heming- um liggur ein bók frá tíðini, tá søgan maðurin og havid« varð í Cojimar ferð inn í heimsbók- Eitt ævintýr og ein i hvort um annað. Her 1 maður, sum allur heim- 1 hevur hoyrt ella lisið um. Tað r eisini gestabókin, sum verður løgd fyri tey vitjandi, um Her hava fólk úr øllum heiminum . og nú er eisini ein heilsa i føroyskum komin í bókina Men ikki visti húsfólkið, hvar Føroyar eru, so har gjørdist ikki enn at skriva positiónina á nakki. 62N - 07V skiparin nikkar skrivað í ge gamli Eg eri Santiago Alt umhvørvid minnir so mikið nógv um bókina hjá Hemingway, i: um, at var til. 5 er tað eisini, greiðir ( Teir báðir. Hemingway. vóru vinmenn og ve ir ner, DOKIN vóru rættiliga nógv saman tey reiðiliga 40 árini, teir kendust Gregorio var skipari, og Heming way átti bát, sum hann fekk vin- mannin at føra Men tað eru ikki bara uppliv- ingar frå tidini umborð á »Pilar«, sum båturin hjå Hemingway æt, sum eru grundarlagið undir bók- int, eins og filminum, sum kom ir, Sigur Gregorio Bókin byggir á eina veruliga ng, sum for fram, tá eg var zorio greiðir okkum frá. at rá Cojmar. Einsa ur við jollu sum hinir menn inir. Men eitt kvøldid kom hann r. og menn fóru at leita nnu skjótt bátin við ungl n í. Hann var fastur í rættiliga stórum marlini. 1 hann ikki fekk bast einsamallur. Og so mikið ur var hann. at hann í Dlankt at gevast og lata fiskin Sleppa Hetta er sera væl lýst í filmin um. sigur Gregorio Við felags hjálp fingu teir lívið iv fiskinum, og søgan um hendan in livdi á mannamunni nógv år eftir, at Hemingway kom til Cuba Sjálvandi hevur hann so lagt aftrat og pyntað upp á søguna Men eg eri fyrimyndin, sigur hann púra avgjørdur Men tað er ikki bara »Gamli maðurin og havið<, sum er vorðin til í hesum umhvørvinum. Eisini »Islands in the Stream«, er sprott- in úr upplivingum umborð á Pilar Amerikanska sjóverjan var heldur »døllalig« undir seinna heimsbardaga, so amerikanarar settu vanlig fólk at halda vakt og siga frá møguligum tyskum kav- båtum i farvatninum. Eisini Hem- ingway og Gregorio vóru vaktar- menn við »Pilar«. Tað var tá, Hemingway fekk kodunavnið »Papa«, sum cubanar enn nevna hann. Gregorio varð nevndur Gregolino. - Tað var spennandi, men vit sóu ongantíð nakran týskan kavbát, sigur Gregorio Fuentes. Eisini drongurin Og Gregorio sigur, at smádrong- urin í søguni, eisini er grundaður á hansara egnu livssøgu. Gregorio Fuentes er føddur á canarisku oynni Lanzarote i 1897. Men livilikindini vóru vánalig har á leið um aldaskiftið, og nógvir spaniólar fluttu til Cuba um tað mundið. Illa man hava staðið til, tí kokkurin á einum av skipunum, sum flutti fólk og farm vestur um hav, hevði seks ára gamla sonin við. Og hesin lítli var eingin annar enn Gregorio Fuentes. A ferðini doyði pápin, og skip- arin stóð so eftir við ábyrgdini av hesum lítla og ætlaði, sum vera man, at hava hann við heimaftur. Men ikki talan um. Smádrong- urin noktaði púra at fara við aftur. ira gamal, er henn púra So mikið illa stóð til heima, at hann sum seks ára gamal rýmdi og varð verðandi á Cuba. Har varð hann so í bygdini Cojimar og vaks upp hjá fólki. sum tók sær av honum. Drongurin í søgu okkara byrjaði eisini ungur at flóta. Og soleiðis var lívið, greiðir Gregorio, gamli, frá. Tað var at sleppa við onkrum. sum hevdi hug og tíð at læra teg tað, sum kravdist á floti. Tó hevur Gregorio Fuentes havt samband við familjuna á Lanza- rote. Hann vaks upp á Cuba og byrjaði at vinna pening, sum hann sendi mammuni heim. Og hann hevur vitjað aftur soleiðis av og á Millum annað var hann til jarðar- ferðina hjá mammu síni. Men tað eru longu nógv ár sidan, sigur hann Men kortini hevur hann verið aftur síðan tá. Seinast var fyri bara trimum árum síðan, tá hann var 99 ára gamal - Tað er einki fyri at ferðast nú, flennir hann. Bara sita stillur í einum flogfari nakrar tímar og roykja sigar allan túrin. Hittust í ódnarveðri - Heimurin kann í grundini takka Gregorio Fuentes fyri. at bók- mentir Hemingways yvirhøvur em til. Tí rithøvundurin kundi tað sama verið sjólátin sum ungur - Vit hittust fyrstu ferð í eini caribiskari ódn í 1928, greiðir Gregorio frá. Eg var skipari á einum farmaskipi, og vit vóru á veg norður eftir at lasta timbur. Men ódnin noyddi okkum undir land at kroka. Og undir eini oyggj, nevnd Stóra Skjaldbøkuoyggin, fingu vit eyga á ein stuttleikabát, sum heilt týðiliga var í havsneyð. Vit tóku menninar upp. Ein teirra var ein ungur amerikanari, Ernest Hemingway. Tað var fyrstu ferð, vit hittust, minnist Gregorio Fuen- tes. Hemingway segði, at hann ætl- aði sær til Cuba og lovaði at koma at vitja Gregorio, tá hann kom. Og soleiðis varð. Teir báðir gjørdust vinmenn fyri lívið. Og tá Hem- ingway fekk sær egnan bát, bað hann Gregorio til skipara. Og hesum livdi hann so av í ein mansaldur. Ur havnini í Cojimar hava teir gjørt mangan túrin í Floridasund- ið. Og tað var eisini her, tær fyrstu upptøkurnar til tann gitna filmin um >Gamla mannin og havið< vórðu gjørdar. Gregorio var eisini við til hesar upptøkurnar, tá teir skuldu fáa ein fisk, sum kundi filmast. Gregorio Fuentes var vinmaður við Hemingway. Gregorio er í dag A rábondunum er tað Gregorio, sum tá var 59 ára gamal, ið berjist við fiskin. Men tá klipt varð, varð Spencer Tracy settur inn. Eftir at filmsupptøkurnar vóru lidnar, fór Hemingway ein túr til Peru at stuttleika sær og fiska. Hann fekk tó ikki loyvi til at taka »Pilar« við, men mátti leiga sær ein lokalan bát har niðri. Tó slapp Gregorio við sum skipari. - Og tað gjørdist ein minniligur túrur, greiðir Gregorio Fuentes frá. Teir fingu ein marlin, sum vig- aði heili 1.542 pund, sum var heimsmet. Hetta var í 1956, og metið varð standandi í 40 ár. Ikki fyrr enn í 1996 varð tað tikið frá teimum. Teir vóru eitt sindur harmir um, minnist Gregorio, at teir ikki fingu ein slíkan jass til filmsupp- tøkurnar. Ongantíð kom Gregorio aftur í námind av slíkum fiski, hóast hann saktans hevði møguleikarn- ar. Hann róði út alt lívið, og 90 ára gamal var hann javnan á floti - Tað er helst tí, eg yvirhøvur eri vorðin so gamal, heldur hann. Hemingway var ein serlingur Um Ernest Hemingway sigur Gregorio Fuentes, at hann var í ávísan mun gðrvísi enn fólk flest. Eitt sindur sjáldsamur, men tú visti altíð, hvar tú hevði hann. Hann duldi einki. - Og vit høvdu virðing hvor fyri øðrum. Tí helt vinalagið so væl, sigur Gregorio. Har varð einki fjalt, greiðir Gregorio frá. Sjálvur visti hann tone 02 åra gamal. tiliga tíðliga av, at Hemingway di fingið staðfest krabbamein í »inum. Og hann visti eisini, ir hann frå, at Hemingway iði at taka lívið av sær. Og tað rdi hann so eisini. regorio Fuentes leggur aftrat, yngsti sonur Hemingways er kallaður eftir sær. Han eitur egory. Ernest Hemingway flutti seinast ti árunum til Cuba, har hann ttíst. Hann hevði verið í ska borgarakrígnum sum skorrespondentur« og hevði nu brúk fyri einum staði, har hann Kundi vera í friði. Hann skuldi i og skriva, sum hann sjálvur Frá ferðum, hann fyrr hevði verið á Cuba, hevði hann lært at Virða tann caribiska lívsháttin, sum ivaleyst passaði honum væl. Fólk fóru ikki so harðliga av stað her, sum tey gjørdu i USA. Og Hemingway helt til å kenda hotellinum Ambos Mundos i gamla Havana. Hiðani er ikki langt til vertshúsini El Floridia longri uppi i Calle Obispo ella tað lítla. meira intima, La Bodegita del Medio, sum liggur beint við ta kendu dómkirkjuna. Seinni keypti hann bóndagarðin Finca Vigía, sum liggur stutt uttan fyri Havana. Har helt hann so hov, og tað segðist ikki at ganga stillisliga fyri seg. Onkur av gestum hansara hevur seinni umrøtt hann sum ein mann >við ávísum perfidum egin- leikum.< Tá Hemingway í 1954 fekk Bókmentavirðislón Nobels, ogn- aði hann cubanska fólkinum med- aljuna, sum fylgdi við. Hóast hann ikki lat politiska lit sín vera ov sjónligan, er greitt, at honum dámdi ikki Batista stýrið. Og tá Batista varð rikin frá valdinum í 1959, skuldi Hemingway siga, at: hvarv ein horuungi<. Hvat Hemingway helt um Fidel Catro og hansara stýri, veit helst eingin. Nú doyði Hemingway rímuliga skjótt eftir, at Castro hevði tikið valdið, so hann fekk kanska ikki tíð at síggja, hvat tað varð til. Men teir hittust tó einaferð, Castro og Hemingway báðir. Tað var til eina fiskikapping í Havana, sum Fidel annars vann. Hinvegin verður sagt, at Fidel Castro dámdi væl Hemingway Og sagt verður, at meðan hann krógvaði seg í fjøllunum undir partisankrígnum móti Batista. plagdi hann hava til dagdvølju at lesa bøkurnar hjá Hemingway. Serliga skuldi honum dáma væl >Gamla mannin og havið<. „har Museo Hemingway I dag er bústaður rithøvundans vorðin til »Museo Hemingway«. Taxabilurin steðgar við portrið nakað væl frá sjálvum húsunum. Ein eldri kvinna kemur og spyr, hvussu nógv vit eru. Førarin sigur henni á sponskum, at her er danskur ferðamaður, sum vil síggja savnið. - Tað verða tríggir dollars, svar- ar onnur kvinnan, sum komin er til bilin. Ein ung, reyðhærd >kan- in< við stórur revolvara í beltin- um. Eg hvøkki við. >Guð viti, hví hatta er neydugt?« Og har sær út, sum tað gjørdi, tá Hemingway fór haðani í 1960. Ein herur av miðaldrandi kvinnum syrgir fyri, at eingin, sum ikki vil rinda fimm dollarar fyri hvørja mynd, sleppur at taka myndir inni í húsinum. Uttan fyri ber til at avmynda, sum einum lystir. Men tað er inni, tað er rættiliga áhugavert. Uniformurin, Heming- way hevði í spanska borgara- krígnum, hongur á akslatrænum Skógvarnir standa í beinum rað á gólvinum. Veggirnir eru avtiknir av djårahøvdum, sum hann hevur veitt ymsastaðni á Jørdini. Bóka- hillarnar eru fullar av bókum, og gamla skrivimaskina hansara er eisini at síggja á eini hill. Og á vegginum beint yvir skriviborði hansara hongur eitt stórt búffla- høvd og glødir illsliga at tær. Eg biði um loyvi at taka tvær myndir. Tað er í lagi, men einki blitz. Okay, tað er ljóst inni, so tað fer kanska at eydnast kortini Tá myndirnar eru tiknar. tekur ein av kvinnunum ein tráleysan Storno sendara og sigur eitthvørt, sum verður svarað beinanvegin Eg skilji, tá eg komi aftur til port- vaktirnar, at har er rapporterað. at eg havi tikið tvær myndir, og tær verða so 10 dollarar goldnar fyri til ta reyðhærdu. »Tenga« Men tað er tó eisini spennandi at ferðast í garðinum uttan um húsini. Båturin »Pilar« er settur til framsýningar, hóast ein ikki sleppur umborð. Men opið er. og brúgv gjørd soleiðis, at væl ber til at kaga innar Og við síðuna av svimjihylinum er ein heilur kirkjugarður. har fýra av hundum Hemingways liggja grivnir. Við gravsteini og tí heila Alt er tilgrógvið við pálmum og ymsum tropiskum plantum. Mær rennir í hug søguna um tiltikna skiparan av Tvøroyri, sum var farin uttanlands vid slupp at selja lastina. Ivaleyst hevur hann hildið seg verið langt heiman, og ikki líktust umstødurnar teimum, hann var vanur við í Valinum. So hann sendi soljóðandi fjarrit úr lýkkuni >Her sejler vi under palmer og bananer, men hvad laver I .....huse i Tverå?«. Jú. ikki var sørt, tå hugt varð upp undir kokosnøtirnar í erva, at hugurin leitaði til fjallmenninar har heima, sum nú kanska sótu við naglakulda Undir Rókunum og bíðaðu eftir gonguni úr Oksna- dali her stutt fyri veturnætur. Fall fyri egnari hond Ernest Miller Hemingway varð føddur í Oak Park í Illinois i USA tann 21. juli 1899 Tá hann hevði fingið staðfest krabbamein í blóðinum - leukæmi flutti hann av Cuba aftur t USA. Men skjótt at sjúkan ikki var lekilig ætlaði ikki undir ein harðan uppslítandi bardaga. sum hann ásannaði framman undan helt seg fara at tapa. Hann valdi at falla fyr egnar: hond Í heimi sínum í Ketchur Idaho setti hann 2. juli 1961 ei revolvara fyri pannuna og trýsti á stillipinnin. Honum restaði knappar triggja 6? ara gamal Men í einum lítlum húsum uppi í brekkuni, nidan frá matstovuni La Terraza i Cojimar byr ein gam al maður, sum livir við minnunum um heimsgitna rithøvundin Ernest Hemingway. Gamli bjargingar maðurin. vinmadurin og skiparin, Gregorio Fuentes Hann er madurin, sum var fyri myndin í heimsgitnu skaldsøguni, sum fær heilt nýggja meining. tá tú lesur hana einaferð aftur í tí umhvørvi, hon varð skrivað Tann veruligi >Gamli madurin« Á Hemingway savninum uttan fyri Havana, stendur skrivstovan, sum hon stóð, tå rithøvundurin fór haðani.