týsdagur 23. november 1999síða 12

tíðindablaðið Almanna r ár 2000 NSIONsiOe 1 Hetta varð SKOV NKU! Henda og er FTØroysk (I ISVEI seinast Upphæddir OkKurt "nn, áðrenn NS1IOnsøKinum ja0. Reglur um javning av penst 1 gjald .ø og um Í ud á almennum sum helst eru rd og tydning VIOUFSKITtI, einstaka nevn I í NYggTU i0gini eru * fólkapensión * hægsta fyritidarpension * miðal fyritíðarpensión, og * lægsta fyritidarpensi6n Fólkapensiónin Fólkapensiónin verður ikki so nógv broytt. Tó so, at ongin fær fólkapensión fyrr enn hann ella hon hava fylt 67 ár. Eftir galdandi lóg hava kvinnur, ið eru 62 ár, rætt til fólkapensión, um tær eru giftar við einum pensi- onisti ella eru einsamallar (einkjur, ógiftar). Somuleiðis kunnu fólk við serligum tørvi í dag fáa framskundaða følkæensiøn frá 60 ára aldri, orsakað av heilsuligum trupulleikum, vantandi arbeidsmøguleik- um ella øðrum serligum umstødum, sum gera, at mett verður, at tey varandi hava brúk fyri hjálp til uppi- halds. Hesin møguleiki verður framvegis til staðar nýggju pensiónslógini, tí ægsta Nn ritíðarpensión kann jåttast frá 50 ára aldri, tá umstødurnar varandi eru serliga truplar av omanfyri nevndu orsøkum. Fólkapensiónin verður út- goldin við eini grundupp- hædd og eini viðbót. Grund- upphæddina koma allir fólkapensionistar fáa uttan mun til, hverja aðra inntøku teir hava umframt pensión ina. Viðbótin minkar - eins og pensiónsviðbótin í dag - líðandi, tá årsinntøkan hjá báðum hjunafeløgunum til- samans ter uppum nark Fær smáu vidbøturnar, t e. aldursviðbót (til pension- ist, ið hevur fylt 80 ár) og hjúnabandsviðbót (til pens- tonist, ið er giftur við einum ikki-pensionisti), fella burt- ur í nýggju lógini. Adur (i 1992) varð sonevnda bíði- viðbótin tíkin burtur, men varðveitt fyri pensionistar, ið tá fingu hana. Tey, sum í dag fáa aldurs- ella bíði- viðbót, koma at varðveita hesar framyvir við somu upphædd sum í dag avist Fyritíðarpensiónirnar Treytirnar fyri at fáa fyri- tíðarpensión eru tær somu sum fyri at fáa avlamispen- sion, einkjupensión og framskundaða fólkapensión í galdandi lógum. Tó er ald- ursmarkið fyri møguleika- num at fáa játtað fyritíðar- pension orsakað av “sosial- um” umstødum (fram- skundað fólkapensión i galdandi lóg), lækkað niður í 50 ár mótvegis 60 ár í dag. Aldursmarkið fyri yvirhøv- ur at fáa pensión játtaða er sett upp frá 15 til 18 ár. Harumframt eru tað ikki bara kvinnur, men eisini menn, sum koma í einkju- stóðu, ið kunnu søkja pen- sion eftir nýggju lógini Tey, sum í dag fáa fram- skundaða fólkapensión, fólkapensión til kvinnur millum 62 og 67 ár ella einkjupensión til kvinnur, ið ikki hava børn undir 18 år, koma at verða flutt yvir í lægstu = fyritíðarpensión. Einkjupensionistar, ið hava børn undir 18 år, koma at fáa miðal fyritíðarpensión. Felags fyri allar fyritíð- arpensiOnirnar er grundupp- hæddin. Hon er i upphædd hin sama sum hjá fólkapen- sionistum. Eins og áður minkar grundupphæddin hjá fyritíðarpensionistum, tá årsinntøkan fer uppum åvist mark. Fyritíðarpensionistar koma framyvir at fáa eina viðbót. Men støddin av við- bótini er treytað av, um talan er um hægstu, miðal ella lægstu fyritíðarpensión, har viðbótin til hægstu pensión er størst og lægstu minst. Av ti at lógin um ásetan og javning av pensiónsupp- hæddunum enn ikki er sam- tykt, verða upphæddirnar, sum tær eru í løtuni, nýttar í talvunum niðanfyri. Sum kunnugt eru ætlanir um at hækka allar viðbótur. I staðin fyri at fáa pen- stónsviðbót, avlamisviðbót og óarbeiðsfórisviðbót koma tey, sum í dag fáa hægstu avlamispensión - framyvir hægstu fyritíðar pensión - at fáa eina viðbót, sum verður støddin av hes- um trimum viðbótunum til- samans. Stakur pensionistur Miðal avlamispensionistar og einkjupensionistar við bórnum undir 18 ár koma at fáa eina viðbót, sum verð- ur penstónsviðbót + avlam- isviðbót tilsamans. Stakur pensionistur Í staðin fyri at fáa = grund- upphædd og avlamisvið- bót, koma tey, sum fáa lægstu avlamispensión í dag, at fáa fulla grundupp- hædd og viðbót. T.v.s. ein hækking í krónum hjá teim- um, sum í dag fáa lægstu avlamispensión við fullari upphædd (tey, ið lítla ella onga inntøku hava við síð- una av pensiónini). Stakur pensionistur Avgerandi munurin millum avlamispensiónina og nýggju fyritíðarpensiónina er, at øll pensiónsupphædd- in kemur at verða treytað av, hvørja inntøku, pensionist- urin hevur vid siduna av pensiónini. I dag verður 6- arbeidsføris- og avlamis- viðbót útgoldin uttan mun til inntóku, meðan grund- upphædd og pensiónsviðbót minka, tá årsinntøkan fer uppum ávíst mark. Hetta mark kenna vit ikki fyrr enn lóg um ásetan og javnan av veitingum er samtykt. Avlamisveiting Avlamisveitingin fellur burtur í nýggju lógini. Henda veiting kann í dag tillutast persónum, sum læknaliga sæð, eru avlamnir í eins stóran mun og tey, ið fáa hægstu ella miðal av- lamispensión. Tey hava tó ikki kunnað fingið pensión, tí tey eru før fyri at forvinna so mikið stóra inntøku sjálvi, at tey ikki kunnu fáa pensión. Upprunaliga var henda upphædd tann sama sum avlamisviðbótin í pensiónini og endamálið við henni var hitt sama, nevniliga kompensatión fyri meirútreiðslur, sum stóðust av avlamninum. Utreiðslur, sum í dag fyri ein stóran Nr. 223 - 23. november 1999 part verða endurgoldnar t.d. við heilivágsstudningi, hjálpartólum o.t.. Fólk, ið fáa avlamisveiting, kunnu umhugsa møguleikan at søkja pensión av nýggjum. Hetta um ikki inntøkan er so mikið høg, at onki kemur til útgjaldingar álíkavæl. Upphæddir til støk og hjun Í galdandi lóg er tað soleið- is, at ein stakur pensionistur og ein pensionistur, ið er giftur við einum ikki-pen- sionisti, fáa hægri upp- hæddir enn tveir samgiftir pensionistar. Í nýggju lógini verður einans skilt millum gift og støk (ógift). Sostatt fáa allir giftir pensionistar somu upphædd í nýggju lógini. Fyri pensionistar, ið eru giftir við ikki-pension- istum, kemur grundupp- hæddin sostatt at lækka. Hjá teimum, ið eisini koma at fáa viðbót, t.v.s. teimum, ið ikki hava inntøku við síðuna av av týdningi, kann henda lækking møguliga koma at verða útjavnað av teim hækkingum, ætlanin er at gera í viðbótunum yvirhøv- ur. Umsókn um pensión Eftir galdandi lóg skulu fólk lata inn umsókn um bý- ella bygdaráð til Vanlukku- tryggingarráðið og Almann- astovuna. Framyvir skulu allar umsóknir latast bein- leiðis inn til Almannastov- una. Umséknarblød fáast á Almannastovuni. Aðrar broytingar Nýggja lógin ásetur meiri nágreiniliga enn galdandi lóg, hvor inntøkan er, sum skal liggja til grund fyri savnsmynd møguligari minking av pen- sionini. At tað er inntøkan árið fyri og at tað er skatt- skylduga inntøkan umframt rentuinntøka av innistand- andi. Skattskylduga inntøk- an árið frammanundan skal tó ikki nýtast við fyrstu pen- stónsútrokningina, um inn- tókan broytist í samband við, at viðkomandi kemur at fáa pension. Skattskyld- uga inntøkan skal heldur ikki nýtast sum grund fyri útrokningini av pensión, tá varandi broytingar henda við inntøkuni hjá einum, ið longu er pensionistur. Tær báðar lógirnar, sum enn vanta, koma at svara spurningunum um, hvussu stórar pensiónirnar verða í krónum, hvussu stóra inn- tóku tað ber til at hava fram- íhjá, áðrenn pensiónin byrj- ar at minka, á hvønn hátt (t.d. eftir pristalinum), og hvussu ofta pensiónin verð- ur javnað, hvat hendir við pensiónini, tá ein pensió- nistur fær uppihald á røkt- arheimið, o.s.fr. Vit fara at Kunna um pen- sionsupphæddir, útrokn- ingar, gjald á stovni o.t., tá lógirnar, ið enn vanta, eru samtyktar. ikki treytað av inntøku eftir galdandi lóg, men inntøkutreytad í nýggju lógini ” ikki treytað av inntøku eftir galdandi lóg, men inntøkutreytad í nýggju lógini ætlandi hækka sambært nýggja lóg, men minkar við inntøku yvir ávíst mark