fríggjadagur 10. desember 1999síða 4

4 tíðindablaðið Nr. 236 - 10. desember 1999 Føroysk DAMP-børn verða slept uppå fjall kann brúkast sum dIGSNONAQ arbeiðsreiðskapur. men eftir øllum at dóma ikki í For- ovum. Her er mgin hjalp at EINS j I! É(1 307 Le Inia, engin * ] ØST MUNNAgON EA í d SUmSsKIDan an nøØKrum SsIag NIØrst Irupu etKin er fl KÁ Dar)? ). mel alt Í (I } í} Sl yÅ $/ {} af | ind Maria Restorff, ongan annan ut- sum } ; veg sa, enn al senda sonin, ið er DAMP -barn, av landinum á stovn fyri tveimum arum stoant DAMP-barn. er einki und X dug krevjandi barn. men enn øvdu vit ikki fingið stað test nakra dtågnosu, greiðir Diagnosan sett omin til Foroya, byrjaði Forleif í forskúla hjá Nonn og síðani í 1. flokki. Folkaskulin e US IKKI ka sæ hart Q sé cun Ø ] v Ii eið nog K 1 Kk SC } } stað Í að sk } í Fo s MM s + JAMD Cc VM & Ni ) K uUpulterKarni | Skúlanur Fróði o tað gjørdi ikki tøduna frægari. at Torleif )Koyrdut n flokk við 5-6 øðrum villum dreing onkuntíð á rygginum É merkjum. Hetta kærdi eg. og urslitid var, at Torleif varð tikin úr flokki- num. og ein lærari, sum vit ha Hann kom honun Viðkomandi en u stØ bero C »e ger ettt stort menniskj ligt arbeiði til frama fyri ni. Tá ið tað snýr seg »ørn við trupulleikum. er tað týdningarmesta at menna tey, soleiðis at tey sjálvbjargin. Verða a ansað. verður upp- gávan hjá familjuni tyngri „og kanska hokna unit. Og tá verður bundin av tí al- menna restina av lívinum, og tað hevur eingin áhuga tey bar Eg tyngr tamiljan Hóast Skúlin á Trødni heldur til á Sernámsdepli num, hava teir í grundini einki við hvønn annan at i. Tá ið eg bað um sál arfrødiliga hjálp til Torleif. tí hann fekk eina depressjón av síni egnu stóðu og í sam- bandi við sjúka og deyða abba hansara. bar hetta ikki t til Vit dugdu ikki at fåa å nøkur framstig, øll familjan var i kreppu. Og eldri Torleif gjørdist, størri blivu krøvini. og eg kom til ta sannføring, at okkurt ann- eyga Tá ið tað snýr seg um børn við trupulleikum, er tað týdningarmesta at menna tey. soleiðis at tey verða sjålvbjargin Verða tey bara ansað. verður eingin bati og tí verður familjan bundin av tí almenna restina av lívinum. og tað hevur áhuga i, sigur að matti roynast Møguleikarnir uttømdir Anna Maria valdi síðani at lata Torleif fara á eina barnapsykiatriska deild á Bispebjerg Hospitali Keypmannahavn til kann ingar fyri at fáa eina heild ardiagnosu. Og har var hann í fýra mánaðir. Hann var á eini aftur- latnari deild, og tað er klárt. at tað er ræðuligt at senda sítt barn á eitt slíkt stað. Í okkara føri var tað so mikið heppið. at pápi Torleif býr í Danmark og var um hann. hann kundi, um- framt at eg ferðaðist niður at vera saman við honum Urslitid av teirri diagnosuni kundi eg ikki rættiliga sansa, tí eg sjálv var í sorg av tí, at pápi mín var deyður. og eingin var har, sum kundi siga mær, hvat eg so skuldi gera Møguleikarnir í Føroyum vóru uppbrúktir, og í sam- ráð við barnaverndina í Havn. valdi Anna Maria at senda sonin á stovn í Vord ingborg á vári í 1998. Hetta var ein stovnur, sum á papp- irinum vísti seg vera ógvu liga góður, men sum í veru leikanum als ikki kundi liva upp til hetta. Og foreldur Torleifs valdu tí at taka hann úr, og hann fór síðani at búgva hjá pápa sínum. Sostala deild á býráð- num gjørdi av, at komm- unan, sum Torleif nú býr í, yvirtók málið, og tað hevur gjørt, at eg sum mamma havi ongan rætt at åvirka, hvat hendir við Torleifi so nogv Einki val havt Í dag gongur Torleif á ein- Anna Maria Restorft um friskula, sum eisini hev ur børn vid serligum tørvi Oll viðurskifti eru ikki koma uppá pláss, men hann trivist væl Sum stødan er å Skul anum å Trødni hava vit einki val Y Skúlanum á Trødni meta tey. sum hava ábyrgd ina, at tey kenna alt til trupulleikan DAMP, hóast foreldur halda um, at kunn leikin er litil og eingin. Fleiri åheitanir eru komnar frå foreldrum um at loyva starvsfólki til Danmarkar á skeið í DAMP-fyribrigdi num, men hverja ferð hevur eiðarin víst hesum aftur við teirri grundgeving, at har er einki at læra, sum tær ikki ongu duga, og hartil er ikki »eningur til tess - Har eru nøkur fá, sum 1ava ein góðan vilja, men tey fáa ongan stuðul frá eiðaranum. Hvorki leiðarin á Skúlanum ella á Sernáms deplinum eru nóg dugnalig ir. Eru leiðararnir dugnalig- ir, smittar tað av á starvs- fólkið - Tað er í prinsippinum ógvuliga gott, at næmingar við trupulleikum ganga í vanligan fólkaskúla, men tað krevur, at fólkaskúlin hevur orkuna til tess, og ikki minst, at ein vitanarmiðdep- il stendur aftan fyri, haðani lærararnir kunnu fáa góða ráðgeving og leiðbeining. Alt annað er bert at flyta trupulleikan. - Sum mamma er tað ringt at vita, um tað, sum er gjørt, er tað rætta. Hevdi eg tá havt ta vitanina, eg havi í dag, hevði nógv verið ødr- vísi. Tá ið tú stendur mitt í øllum, er ringt at síggja heildina. Og har er tað fak fólkini skuldu verið til hjálpar. Men sum er, hevur tú ongan at venda tær til við trupulleikunum, ongan ráð geva, sum kann hjálpa tær. og einki netverk yvirhøvur Og tað er har, tað av álvara haltar í Føroyum. Hvørja ferð eitt ella annað stingur seg upp og tú skalt tosa við onkran myndugleika. tosar tú við nýtt fólk. Tað er ótrú liga mødsamt, og tað tekur allar kreftirnar. Her er eing in føst mannagongd og eingin samskipan av nøkr um slagi millum ymsu stovnarnar, og tí heldur eingin, sum tekur nakra av gerð ella hevur nakra á byrgd. Í síðsta enda gongur tað út yvir ta einstøku fa- miljuna. Størsti trupulleikin er ikki barnið, men alt rund- an um, sum ikki virkar, sum tað skal. Avleidingarnar Avleidingarnar av vantandi rådgeving og studli i Før- ovum, eru ymiskar fyri hvørja einstaka familju og hvort barnið sær. I ringasta ført fáa børn og foreldur sål arligar trupulleikar orsakað av vantandi hjálp. Í førinum hjá Onnu Mariu Restorff hevur tað ført við sær, at sonurin mátti av landinum. Hon er kortini sannførd um. at við eini betri samskipan, góðari ráðgeving og góðum skúla, ber til at hjálpa einum DAMP-barni i Føroyum I dag verða DAMP-børn send av landinum á sama hátt sum menningartarnað fyri nógvum árum síðani. Í so máta eru vit ikki komin longur. Og eg veit um nóg foreldur, sum umhugsa at Mynd: Jens Kristian Vang flyta av landinum av hesum ávum. Leiðararnir á Set námsdeplinum og Skúlan um á Trødni hava ikki nóg stóran kunnleika til økið Stovnurin skal eitast at vera ein ráðgevandi stovnur, men eg kundi hugsað mær at vitað, hvørjum tey ráð- geva í. Tað paradoksala í øllum hesum er, at tað kostar kommununi ógvuliga nógv at senda børn av landinum a stovn. - Sum foreldur fært tú al- tíð at vita, hvussu nógv tað kostar. Í okkara føri kostaði tað góðar 70.000 kr. um mánaðin umframt ferða seðlar til foreldur, barn og fólk frá umsitingini. Ístaðin áttu pengarnir at verið brúktir her. Vit leypa um garðin, har hann er lægstur. Umberingin er altíð. at vit eru so fá, men tá ið so nógv ir pengar verða brúktir, áttu teir at verið brúktir soleiðis. at tað botti um tørvin hjá barninum herheima, sigur Anna Maria Restorff at enda FAKTA UM DAMP DAMP er eitt ósjónligt brek, har trupulleikin er at halda fast við konsentra sjónina, hava tamarhald á motorikkinum, og at fata og tulka sansiinntrykk. Fólk við DAMPI eru nor malt gávað, men hava ofta innlæringartrupulleikar og sosialar trupulleikar. 5 % av øllum árgangum hava DAMP! Herav 1% sum eru illa fyri. Fleiri dreingir enn gentur hava DAMP!