mikudagur 15. desember 1999síða 23

Nr. 239 - 15. september 1999 Viðmerking: Frá heimastýrisskipan til rikjafelagsskap og fullveldi Allir flokkar vilja, at føroy- ingar fáa evsta vald í egnum landi, og allir flokkar vilja, at vit gera ein nýggjan sam- starvssåttmåla við Dan- mark. Grundlógin kann tryggja, at bæði hesi ynski verða uppfylt. Eftir at hava lisið Hvítu- Þók og fylgt eitt sindur við í aðalorðaskiftinum og jakinum aftaná, kann ein gera sær nakrar tankar um, ivørt nakar møguleiki er fyri, at fáa allar flokkar at semjast um eina felags kós fyri framtíðar ríkisrættar- igu stóðu Føroya. Verður alt smáligt parta- politiskt og persónligt sidl- að frá, stendur hetta eftir: Sambandsflokkurin vil, at Føroyar og Danmark skulu vera javnbjóðis partar í ein- um felagsskapi. Hann hevur lagt fram eitt uppskot um broytingar, men leggur dent á, at talan er um eitt sam- ráðingarupplegg. Einasta treyt floksins er, at Føroyar verða verandi í "rikisfelags- skapi" við Danmark. Javnaðarflokkurin vil, at fóroyskir = myndugleikar skulu hava evsta vald i Før- oyum, og at ein samveldis- sáttmáli skal gerast við Danmark um samstarvið framyvir. Flokkurin setir kortini eisini sum treyt, at Føroyar verða verandi i "rikisfelagsskapi” við Dan- mark. Landsstyrissamgongan vil, at Føroyar fåa fullveldi. Tað merkir, at Føroya Løg- ting fær evsta vald og fulla ábyrgd av øllum føroyskum viðurskiftum. Men sam- gongan vil eisini, at gjørdur verður ein sáttmáli við Dan- mark um tætt og umfatandi samstarv. M.a. er ætlanin, at føroyingar og danir eftir teirri nýggju skipanini skulu hava full rættindi hvor hjá øðrum. Landsstýrismaðurin við sjålvstyrismålum hevur ferð eftir ferð lagt dent á, at samgongan ikki stílar ímóti eini skipan, har alt samstarv við Danmark heldur uppat. Tað er ikki talan um kvett- ing ella loysing, men ein sáttmála sum ásetir, at vit samstarva við Danmark sum javnbjóðis partur. Onk- ur hevur nevnt hetta ein ”rikjafelagsskap” - t.v.s. ein felagsskap av tveimum ríkj- um. Miðflokkurin hevur víst ætlan landsstýrisins væl- vild, men tekur ikki stóðu til sáttmálan, fyrr enn tað sæst, hvat úrslit spyrst burt- urúr samráðingunum. Viðvíkjandi blokkstuðul- inum hava allir flokkar á Føroya Løgtingi boðað frå, at hann eigur at verda mink- aður burtur. Løgtingid er samt um, at Føroyar skulu hava ein sjålvberandi bú- skap. Frå rikisfelagsskapi til rikjafelagsskap Við hesum í huga kann stað- festast, at flokkarnir standa ikki longur hvor frá øðrum enn, at tað saktans átti at borið til at gjørt semju um eina felags støðu. Men hví er henda semja so íkki gjørd? Hvat er tað sum skilir partarnar? Jú tað er, at meðan Sam- bands- og Javnaðarflokk- urin vilja hava ein ríkisfel- agsskap, so vil samgongu- meirilutin hava ein ríkjafel- agsskap. Hvør er munurin á hes- um? Ríkisfelagsskapur er sum kunnugt tað, sum verður brúkt til at lýsa okkara ver- andi støðu - og tað er í ver- uleikanum eitt sera misvís- andi hugtak. Tað er jú ikki nakar felagsskapur millum ríki. Danska ríkið er ikki ein felagsskapur - tað er eitt tíðindablaðið eindarríki. Tað er eingin úti í heimi sum tosar um tað grønlendska-danska-før- oyska ríkið. Tað finst nevn- iliga ikki. Tað finst bara eitt danskt ríki. Orðið ríkisfel- agsskapur er tískil eitt mis- vísandi heiti fyri tað danska eindarríkið. Hvat ríkjafelagsskapur er, er eingin ivi um. Tað er ein felagsskapur av ríkjum. Í einum ríkjafelagsskapi ber til at hava greiðar linjur fyri samstarvinum millum rík- ini, tí partarnir eru sjålv- støðugir, og hava evsta vald- ið í egnum landi. Um Før- oyar og Danmark ganga saman í ríkjafelagsskap, kunnu vit byggja upp eitt virðiligt samstarv millum javnbjóðis partar. Tað er hetta sum allir flokkar siga seg ynskja. Men tað ber ikki til, so leingi Føroyar eru partur av tí danska eindarríkinum. Fortreytin fyri javnbjóðis samstarvi, er javnbjóðis út- gangsstødi. Fortreytin er, at føroyingar fáa evsta vald í egnum landi. Grundlógin kann tryggja ríkjafelagsskapin Sum nevnt omanfyri tykjast fortreytirnar at vera til stað- ar fyri eini breiðari semju um spurningin. Men hvussu kunnu partarnir metast? Hvussu ber til at tryggja, at vit bæði fáa evsta vald og samstarvssåttmåla við Dan- mark? Taka vit Sambands- og Javnaðarflokkin fyrst, so mugu teir flyta seg í spurn- inginum um tann sokallaða ríkisfelagsskapin. Meina teir tað í álvara tá teir siga, at vit skulu samstarva við Danmark sum javnbjóðis partur, so noyðast teir at ganga frá kravinum um, at vit framhaldandi skulu vera partur av tí danska eindar- ríkinum, og tískil undir donskum valdi. Afturfyri eigur samgong- an at ganga við til eina skip- an sum gevur fulla vissu fyri, at vit framhaldandi fara at hava tætt samband við Danmark eftir at vit hava fingið fullveldi. Karmurin um hetta samstarv kundi verið nevndur ein ríkjafel- agsskapur. Ein nevnd, har tá mátti borið til at funnið saman um hetta, er grundlógarneynd- in. Har eru allir flokkar um- boðaðir. Grundlógaruppskotið á- setir sjálvsagt, at løgtingið fær evsta vald í landinum. Men í grundlógina kundi eisini verið sett ein grein, sum ásetir, at Føroyar verða í ríkjafelagsskapi við Dan- mark til ein meiriluti (t.d 50% av øllum ið hava val- rætt) ynskir nakað annað Eingin við demokratiskum hugburði kann vera ímóti eini slíkari grein. Um uppskotið verður samtykt fer tað tískil at hava við sær, at vit fara frá eini heimastýrisskipan, ið bert er tryggjað við fólkatingslóg, til ein grundlógartryggjaðan ríkjafelagsskap og fullveldi. Tað hevði tænt allari tjóð- ini til heiður og sóma, um tey fólkavaldu funnu saman í hesum álvarsmáli, ið við- kemur okkum øllum og fer at hava stra åvirkan å sam- felag okkara í allari framtíð. Málið er alt ov álvarsamt til at verða nýtt til partapolit- iska kapprenning eftir at- kvødum. Gud gevi at oll tit fólka- valdu fyri einaferð skyld kundu staðið saman sum ein maður. Tað hevði styrkt álit og umdømi tykkara manna millum, bæði her á landi og aðrastaðni. Absalon Absalonsen Føroyar sum partur av norður- atlantisku verjusamgonguni Almennur fyrilestur verður á Fiskirannsóknarstovuni í kvóld 15. des. 1999 kl. 20.00 Jákup Thorsteinsson, Dr. Phil., heldur fyrilestur, ið hann kallar: Føroya sum partur av norðuratlantisku verjusamgonguni. Hetta er annar fyrilestur í rødini við evnum m.a. úr Hvítubók Jákup Thorsteinsson hevur skrivað ritgerð um søgu- ligu-statsrættarligu viður- skiftini Føroya og Dan- markar millum vid serlig- um atliti at politisku stød- uni i 19. øld. Seinri hevur hann ført gransking sina å hesum øki fram móti nú- tíðini. Hann var limur í stýrisbólkinum, sum Landsstýrið setti at kanna hernaðarmálini (NATO- og loranmálini) í Føroyum í 50- og 60-árunum, og hann hevur savnið inn søguligt keldutilfar hesum viðvíkj- andi í Ríkisskjalasavninum í Keypmannahavn og skjalasavni Landsstýrisins í Tinganesi. Við stødi í politisku hendingunum í Føroyum í 1940-árunum snýr fyrilest- urin seg um hernaðarmál og politikk i Føroyum í 1950- og 60-årunum. Ser- lig evni, id verda umrødd, eru heimastýrislógin, inn- liman Føroya í NATO, ym- isk hernaðarlig áhugamál hjá NATO, USA og Dan- mark í Føroyum, føroyskur politikkur í hesum saman- hangi og politisku viður- skiftini Føroya og Dan- markar millum f nevnda tíðarskeiði. Fróðskæarsetur Føroya L Robert Mohr Poulsen . . . til minnis Nu er longu yvir 10 månadir sidan Robert andaðist. Kom at kenna Robert, meðan hann var í læru hjá Hans B. Arge, smiðjumeistara. Robert búði tá úti í Grønlandi. Seinri flutti hann við familju síni heim í Dr. Jakobsensgøtu, har tey bygdu sær hús. Aftaná at vera flutt og vit nærum blivu grannar, vaks ein vinskapur millum hansara familju og okkara. Robert var meginpartin av lívi sínum sjómaður, og sigldi hann øll krígsárini. Aftaná krígslok fór hann niður til Danmarkar, har hann tók prógv sum maskinmeistari. Umframt at hava siglt við sluppum, trolarum. sigldi hann fleiri ár sum maskinmeistari við bátum hjá Mjólkaforsýningini og Strandfaraskipum Landsins, og í farmasigling uttanlands. Tey seinastu árini var hann í vinnu hjá Tórs- havnar kommunu, har hansara styrki og arbeiðs- hegni kom væl við. Robert var fakfelagsmaður burtur av, og var hann nevndarlimur í Havnar Arbeiðsmannafelag í fleiri ár. Eisini var hann ein av álitismonnunum í flokksleiðslu Javnaðarfloksins, har hann vardi tey veiku í samfelagnum. Robert var hjálpsamur og trúfastur og ongantíð bangin fyri at rætta eina hjálpandi hond. Hvíl í friði. Jákup Sune Tel 4298 31 95 40 Fax 4298 31 75 41 Alt innan prentlutir Maif“ jakzacQ post olivant.fo Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.Sosialurin.fo