hósdagur 10. august 2000síða 6

Undir vi›ger›ini av løgmans- rø›uni í farnu viku gav undir- rita›i sítt ískoyti til setning samgongunnar um fullveldi. Uppskoti›, sum í høvu›s- heitum sn‡r seg um at snara tilgongdini í málinum um fullan suverenitet, skal roknast sum eitt varligt íkast til loysn av málinum um n‡ggjan sátt- mála millum Føroyar og Dan- mark. Eitt íkast til loysn, sum er í samljó› vi› samgongu- skjali›. Varliga útspæli› var ætla› at savna og undir ongum um- stø›um at spja›a í sjálvst‡ris- tilgongdini. Uppskoti› var soljó›andi (brot endurgivi› úr rø›uni): »Nú landsst‡ri› sta›festir, at vi› verandi samrá›ingargongd er skiftistí›in ultimativt 4 ár, og at sáttmáli Føroyar og Dan- markar millum eftir hesum leisti hvørki eigur parlamentar- iskan meiriluta ella stu›ul millum manna, so er ney›ugt at tillaga samrá›ingaruppleggi › til henda veruleika, og, sum eg síggi ta›, so er ta› gjørligt uttan at sleppa málsetninginum í samgonguskjalinum. Tí kundi ta› veri› eitt upp- skot, at processin var› vend á høvdi›. Ra›fylgjan í tilgongd- ini um fullan suverenitet kann ikki vera avgerandi fyri, um máli› ver›ur egg ella ungi. Ta› kundi veri› ein gongd lei›, at samantvinnanin av su- vereniteti og skiftistí› var› li›a› sundur og landsst‡ri› so mi›jar eftir at gera sáttmála vi› suvereniteti sum endaliga mál- setning. Hetta kann fremjast, um sáttmálin Føroya og Danmark- ar millum ásetir, at løgtingi › einsamalt hevur heimild at yvirtaka øll málsøki og at gjaldingin fyri hvørt málsøki sær ver›ur at gjalda av lands- kassanum so hvørt, sum yvir- tiki› ver›ur og/ella valt ver›ur at gjalda fyri longu yvirtikin mál. Sostatt hev›i ta› veri › gjørligt hjá okkum at skipa fíggjarligu skiftistí›ina eftir tí áramáli, sum parlamentariski meirilutin metir at vera rætt, og hev›i hetta eisini sampakka› vi› setning landsst‡risins um at skipa skiftistí›ina eftir okkara fortreytum. Vinnur slíkt uppskot frama og vilji er at yvirtaka málsøki fyri 50, 100 ella fleiri mio um ári› og skiftistí›in ver›ur sam- svarandi (í øvugtari ra›fylgju) 4, 8 ella fleiri ár – so ver›ur ta› løgtingi› og í sí›sta enda før- oyski veljarin, sum fer at hava endaligu avger›ina. Hetta uppskoti› ella skipan gevur okkum ikki suverenitet frá fyrsta degi, men málsetn- ingurin er grei›ur – stjórnar- vald Føroya hevur málsræ›i á øllum yvirtiknum málum. So hvørt sum felagsskapurin land- anna millum ver›ur tómdur fyri pengar, ver›ur minni og minni, i› for›ar fyri, at suve- reniteturin gerst veruleiki, ger løgtingi› av at skipa Føroyar sum fullveldi. Slíkur sáttmáli er eisini í samsvar vi› setning samgongunnar og ver›ur eisini trupul hjá donsku stjórnini at vísa frá sær. Veljarakanningar vísa eisini, at minst 2/3 av føroysku veljar- unum taka undir vi› at hildi› ver›ur fast vi› setningin um fullan suverenitet – bara skift- istí›in er nóg long. Sum stø›an hevur útvikla› seg, er ilt at síggja hvussu komi› ver›ur á mál, ver›ur ikki okkurt alternativ roynt.« SvF fekk fekk handa› hetta broti› úr rø›uni, og var annars kunna› um innihaldi›, um- framt, at víst var› á, • at uppskoti› skuldi metast sum eitt positivt íkast til full- veldiskjaki›, • at dentur var lagdur á at halda seg innanvert samgongu- avtaluna, har máli› er at gera ein altjó›a-rættliga sáttmála millum Føroyar og Danmark • og at uppskoti› ikki víkir frá málinum um fullan suve- renitet. Tí var undirrita›i sera bilsin og eisini vónbrotin, tá SvF fríggjakvøldi›, 4. august, í innslagnum l‡sti hetta sera vi›- brekna mál solei›is (sv-tí›- indini endurgivin vi› skrá- skrift, vi›merkingar frá undir- rita›a vi› vanligari skrift): • at Bjarni Djurholm gongur móti løgmanni í fullveldis- málinum. Hetta er beint tvørt- urímóti og er tí púra burturvi›. • at løgma›ur ikki vildi gera vi›merkingar til sjónarmi›ini hjá BjDj. Ein pástandur tikin úr leysum lofti. Stø›a løgmanns hev›i einki vi› sjónarmi›ini/- uppskoti› hjá undirrita›a at gera. • at spurningurin er, um sam- gongan nú er um at klovna. Eisini leysatí›indi. Bæ›i upp- skoti› hjá undirrita›a og stø›an hjá samgonguni undir or›a- skiftinum prógva ta› øvugta. • at BjDj er vi› at seta kílar í samgonguna. Vísandi til á›ur- nevnda, er eisini her talan um ógrunda›an pástand. • og at enda at insinuera, at BjDj kundi veri› limur í javn- a›arflokkinum. At hesin óvi›- komandi spurningur var› settur avdúkar, at sjónvarpsinnslagi › var ætla› at vera ein sensatiónssøga. Samanumtiki› var innslagi › í sjónvarpinum ein saman- sjó›ing av skeivum tulkingum og rongum tí›indum, sum grumsa›u íkasti› til loysn á høvu›smáli samgongunnar. Ta› er sta›fest, at danska út- spæli› um skiftistí› er ultima- tivt, og sostatt er vi› at læsa samrá›ingarstø›una fasta. Har- afturat fylgja danir væl vi› í politisku gongdini á løgtingi. Tí kundi tulkingin í sv-tí›ind- unum fríggjakvøldi› eisini leggja landsst‡rinum for›ingar í vegin í samrá›ingunum vi› stjórnina. Sjálvsagt skuldi og kundi undirrita›i málbori› seg ø›r- vísi í kritikkinum av sjónvarp- inum – ta› ska›ar ongantí› at taka í egnan barm. Í hvussu so er eiga ábrei›slur av tingsins rø›arapalli at vera sakligar og mugu ikki fatast sum fjaldar hóttanir. Tí skal undirrita›i ásanna, at uppskoti› um ø›r- vísi tilgongd í fullveldismálin- um lutvíst var› forpurra › orsaka› av bersøgna or›alagn- um um SvF. Men tá hetta álvarsmál var› snara› so út av lagi í almennum tí›indabera, so var trupult at lata vera vi› at geva ilt av sær. Ta›, at Starvsmannafelagi › metir, at innslagi› »var gjørt væl og grundiga av sjónvarps- fólki«, broytir einki vi› ta sannroynd, at tí›indini í SvF ikki samsvara›u vi› veruleik- an. Annars kann lesarin sjálvur gera sær metingar, um samsvar var millum tí›indini og upp- skoti› hjá undirrita›a. Í Degi og Viku fyrrakvøldi› var sama mál til umrø›u. Í hesi sending var› sjálvst‡ristil- gongdin gjølliga l‡st í samsvar vi› tey sjónarmi›, sum undir- rita›i undir vi›ger›ini av løg- mansrø›uni leg›i dent á. Ta› er at frøast um. Bert spell, at hetta ikki eisini var› gjørt farna fríggjakvøld. Vinaliga Bjarni Djurholm Sjálvst‡ristilgongdin og SvF-tí›indini Samgongan hevur bert byr›ar at bjó›a føroyingum VI‹MERKING Palliba skal gjalda 20 milli- ardir – umframt anna›.Ta› er Samgongunar »tilbo›« til føroyska skattgjaldaran. Ein fer at ivast í um loys- ingarsamgongan umbo›ar føroysk áhugamál, i› teir annars eru valdir til. H. Hoy- dal endurtekur, at samgongan ætlar sær at bjó›a dønum 20 milliardir krónur í skiftis- tí›ini. Peningur, i› føroyingar sjálvandi skulu gjalda afturat núverandi himmalhøgu skatt- um og avgjøldum. Men onki ver›ur nevnt í Løgmansrø›- uni hvørja ávirkan ta› fær á skattarokningina hjá Palliba. Vit vita nú, at onki skil er á tí politikki, i› núverandi sam- gonga fremur á ríkisrættarliga økinum. So líti› skil er á, at púrt onki ver›ur nevnt í Løg- mansrø›uni um fíggjarligar smeitir vanligi føroyingurin fær av teirra ætlan. 20 milliardir+ Teir vita ta›, men tiga veru- leikan burtur, vi› at manipu- lera veljaran dyggiliga. Høgni Hoydal hevur nú fleiri fer›ir nevnt, at danski skatt- gjaldarin fer at spara 20 milli- ardir krónur. Hann »gloymir« í sama føri at nevna, at før- oyski skattgjaldarin má gjalda hesar 20 milliardir krónurnar. 20 milliardir afturat+ Ein búskapargrunn ætla teir at stovna. Í Hvítubók ver›ur nevnt, at renturnar at hesum grunni skulu vera á stødd vi› ríkisveitingina. Støddir á hesum grunni má tí ver›a álei› 20 milliardir krónur. Ríkisveitingin, umlei› 1,5- 2 milliardir krónur árliga, vilja teir av vi›. Føroyingar skulu tí gjalda hesa upphædd afturat árliga. 5-10 milliardir afturat + Umframt skulu Føroyar út- byggjast uppá Heimast‡r- ismaner framyvir fyri milli- ardir. Ferjur, sjúkrahús, ellis- heim, barnagar›ar, skúlar, tunlar undir sjógvi og landi, ferjur o.a. Aftur nógvar milli- ardir. Teir kalla ta› eina lang- tí›arætlan. Ein pensiónsgrunnur uppá 15 % av lønini skal skipast. Skattahækking ella lækk- ing? Sum rosinan í pylsuendan- um nevnir løgma›ur nógv umtala›a skattalættan, i › samgongan eisini hevur í huga at fremja. Fyri, líkasum at undirstrika »seriøsitetin«, ver›ur nevnt, at skattalættin má fremjast »vi› varsemi«. Álvaratos, hvat heldur løg- ma›ur, at føroyingar eru? Teirra uppskot fer at fordobla skatt føroyinga. Hví tiga teir vi› tí? Rokningin fyri loysingina og teirra framtí›aríløgur fara komandi 10 árini at kosta eitt sta› ímillum 60 og 100 milliardir krónur. Til samanbur› kan nevnast at seinasta kreppan, i› loys- ingarfólk fyri stóran part áttu, kosta›i var 13,6 milliardir sambart Caragata, og førdi vi› sær, at uml 8000 føroy- ingar fluttu av landi. Skal søgan longu endurtakast? Ta › eru jú teir somu, i› st‡ra fyri ein stóran part! Loyniligt undirskot: So hesafer› fer ta› møgu- liga at hepnast at oy›ileggja Føroyar heilt. Rokningina tiga teir vi›. Hana roynir sam- gongan at halda loyniliga – eins og teir eisini royndu at fjala samrá›ingarnar fyri før- oyingum fyri kortum. Enda- máli› er, at nakrir fáir skulu fáa hendur á oljuríkidømin- um, i› møguliga liggur fjalt undir havsins botni! Føroyingar savnist: Ta› er ney›ugt, at føroy- ingar nú savnast um at gera ríkisrættarligar broytingar, i › Sambandsflokkurin mælir til. Broytingar – i› merkja fram- bur› fyri allar føroyingar! Vinarliga Marjus Dam løgtingsma›ur Nú løgmansrø›an var til vi›- ger›ar á tingi, hev›i undir- rita›i forfall og kundi sostatt ikki taka lut í or›askiftinum. Men or›askifti› var› út- varpa›, so høvi› var at hoyra ta›. Naka› i› fall mær fyri brósti, var tann frábo›an, i › Torbjørn Jacobsen bar fram, um at Almanna- og heilsu- skúlin, i› skuldi ver›a í Havn, nú bráddliga skal ver›a á Tvøroyri. Samstundis seg›i hann, at eingi bo› framman- undan vór›u givin um, hvar nevndi skúli skuldi ver›a. Henda seinna frábo›an hans- ara var ósonn og líti› sømilig fyri n‡valdan lands- st‡rismann. Eitt sindur um gongdina í málinum Undirrita›i, i› sat sum lands- st‡risma›ur undan Torbjørn J. leg›i lógaruppskoti› um Almanna- og heilsuskúlan á tingbor›. Undir 1. vi›g. seg›i eg frá, at ætlanin var at leggja skúlan í Havn so tætt samstarv fór at ver›a millum Sjúkrasystraskúlan og n‡ggja Almanna- og heilsuskúlan. Víst var› á nógvar fyrimunir vi› hesi ætlan - bæ›i undir- vísingarliga og fíggjarliga. Somu sjónarmi› bar eg fram á fundi at leggja skúlan á Tvøroyri, men tóktist ta› ikki at vera áhugi fyri tí. Ta› løgna hendi á fund- inum, at øll løgtingsumbo›ini í Su›urstreymoy uttan Finnbogi Ísakson, vildu hava skúlan at liggja uttan fyri Havnina og helst í Sand- oynni. Endaliga ni›urstø›an gjørdist, at ætlan landsst‡ris- mansins, i› vardi av málinum um at leggja skúlan í Havn, var› tiki› til eftirtektar vi› tí ískoyti, at skei› i› skúlin fór at skipa fyri, vór›u eisini hildin uttanfyri Havnina. Full semja var› um ta›. Lista- og handverkskúlin úr Klaksvík Annars bo›a›i sami lands- st‡risma›ur frá at Lista- og handverkskúlin skuldi leggj- ast í Sandoynna. Ta› er ein heilt ótrúliga løgin arbei›s- háttur, at vit sum eru í sama flokki og í samgongu fyrstu fer› frætta um hetta av tingsins rø›arapalli. Fyrr hevur ta› havt stóran og av- gerandi t‡dning at slík mál hava veri› umrødd í ting- flokkinum. Henda si›venja er nú avtikin, skilji eg, og landsst‡risma›urin kann taka stø›u uttan at rá›føra seg vi› nakran. Um Lista- og handverk- skúlan er at siga, at klaksvík- ingar hava lagt nógva orku í, at fingi› slíkan skúla stovnsettan. Ætlar Torbjørn J. veruliga at taka henda skúla frá klaks- víkingum leggja hann a›rasta›ni í Føroyum? Hava Heini O. Heinesen og Karst- en Hansen veri› vi› í hesum leiki? Eg fái meg neyvan at trúgva tí, kenni eg teir rætt. Sjálvur haldi eg, at skúlin framhaldandi eigur at ver›a í Klaksvík, tí tey fólk i› higar- til hava arbeitt vi› hesum skúla, hava prógva stórt dugnasemi og eiga at fáa møguleikan at halda fram. Eftirskúlin Tá i› lógin um eftirskúlar var› løgd fram, var› eisini nógv umrøtt, hvar ein slíkur skúli skuldi ver›a. Ting- manning Tjó›veldisfloksins tosa›i nógv um hetta mál, men skal eg ikki koma nærri inn á ta›, i› fór fram. Eg skal ikki dylja yvir, at sjálvur havi eg hildi› og haldi, at Sandoyggin og Su›- uroyggin høvdu veri› stak gó› stø›, at lagt slíkan skúla á. Men havast skal í huga, at talan er um ein sjálvs- ognarstovn, i› hevur sína serligu skipan og reglur at ganga eftir, i› m.a. sigur at ta› eru stigtakarnir, i› avgera hvussu skúlin skal skipast og somulei›is, hvar hann skal vera. Men í lógaruppskotinum stendur somulei›is, at lands- st‡risma›urin í skúla- og mentamálum kann taka stig til slíkan skúla. So her eru møguleikar. Samanumtiki› skal ver›a sagt, at arbei›sháttur lands- st‡rismansins í samband vi›, hvar skúlar skulu leggjast tykist rættiliga løgin. Mangir tingmenn høvdu ta› á or›i og ógva›ust um framfer› landsst‡rismansins. Eg kann bert leggja aftrat at eg teljist ímillum hesar, men eg vóni at landsst‡risma›urin tekur anna› skinn um bak, so samgongan ikki fær óney ›- ugar trupulleikar aftrat at dragast vi›. Signar á Brúnni Torbjørn gevur rangar uppl‡singar Hetta er tri›ja løgmansrø›an í hesum samgonguskei›num. Undir normalum umstø›um átti ta› at veri› ein sigursalur løgma›ur, i› l‡sti gongdina hetta valskei›i›. Men so er ikki. Ta› ‡virskipa›a máli› at loysa úr ríkisfelagsskapinum hevur milt sagt gingi› av skri›uni. Samgongan má sta›festa, at ta› ber ikki til at byggja langtí›arpolitikk á løtustemning, tann løtu- stemning, sum valda›i á vári 1998. Og burtur sæ› frá fullveld- ispartinum so l‡sir rø›an eina positiva gongd í samfelagn- um. Og ta› fær illa veri› ø›r- vísi›: Metfiskiskapur, fleir- falda›ir fiskaprísir, ein sa- nera› vinna og metlág renta. Men loysingarmáli› skuggar yvir tí annars positivu gongd. Tríggjar fer›ir hevur lands- st‡ri› veri› til samrá›ingar í Danmark, og tríggjar fer›ir hevur fólki› siti› heima og krympa tær. Fyri fyrstu fer› hevur føroyingurin kent seg illa í Danmark, tí landsst‡ri › gjørdi okkum fyri skommum. Hetta er bæ›i galdandi fyri lesandi og fastbúgvandi ni›ri. Ein ólukkulig stø›a. Fyri at skava út yvir ómegdina er fullveldispart- urin ein sminka› søga vi› ongum haldi í veruleikanum. Ta› grefligasta dømi er, tá ein annars roknskaparkønur løgma›ur leggur avlop hjá landskassa og kommunum saman og setur upp ímóti blokkinum: Blokkur 933 mill kr. minus avlop frá landi og komm- unum 850 mill. kr. Hokus pokus, nu resta bara 83 mill kr. í at vera sjálvbjargin. Manipulatión av ringasta slag og onki or› um rentur og avdrøg upp á 4-500 mill kr. Desperatión hevur merkt hetta seinasta ári›, sum ann- ars átti at veri› merkt av opti- mismu. Grefligasta dømi› var, tá i› teir ætla›u at selja eina komandi olju. Tá stúrs- a›i mangur føroyingur. Men danir bitu tíbetur ikki á hetta luftiga agni›. Og nú setur samgongan so fólksins ognir á sølulistan: Føroya Banka, Atlantsflog og Føroya Tele. Potentiellir keyparar: Den Danske Bank og Mærsk Air gníggja sær í lógvarnar. Mi›øldin ver›ur av teim flestu mett sum ein døpur tí›. Og ikki uttan grund. Kongs og ognarbøndur saman vi› donskum prestum høvdu honds og hálsrætt yvir fólk- inum.Teir áttu rættin til jør›- ina, til bjørgini, til rekavi›in og til bátshald. Okkara samfelag hevur vi› mi›vísari st‡ring frá borgar- ligum flokkum ment seg til eitt moderna› mi›aldarsam- felag, har nakrir faír útvaldir hava fingi› rættin til fir›irnar og ognarrættin til tann fisk, sum svimur í havinum. Fólks- ins ognir eru blivnar til spe- kulatiónsobjekt hjá einum n‡ggjum slagi av ognar- og kongsbóndum. Teir donsku prestarnir eru skiftir út vi› norskan og íslandskan kapi- tal. Ein virkisfúsur unglingi hevur ongan livandi tjans í teimum traditionellu vinnun- um, hevur hann ikki tann rætta pápan. Hann er dømdur at vera løntakari hjá teimum útvaldu. »Ma›ur skal smí›a sær eydnuna gó›a vi› teim- um evnum, Skaparin gav«, er ikki galdandi í teimum størstu vinnunum longur. Vinnumálast‡ri› ætlar at or›a ein n‡ggjan fer›avinnu- politikk. Men eg mæli vinnu- málast‡rinum at gloyma alt um fer›avinnu, so leingi mat- stovur ikki vilja ella megna at gjalda starvsfólki eina sømi- liga løn. So leingi starvsfólk liva undir mi›aldarumstø›- um, har arbei›sgevarin ein- víst ásetur eina hungursløn, eigur onki at gerast frá al- mennari sí›u at menna eina vinnu,í› ikki vir›ir tey mest grundleggjandi starvsfólka- rættindir. Arbei›spláss, i › ikki hava rá› at gjalda lønir, hava ongan tilverurætt. Undir a›alor›askiftinum um landbúna› í vár eftirl‡sti eg visiónirnar hjá landsst‡r- ismanninum. Eg má sta›- festa, at tær finnast ikki. Gó›- ar tríggjar reglur er alt, i › landbúna›urin fær. Ta› er hugstoytt hjá teimum, i› fáast vi› hesa vinnu. Undir vinnumálum lesa vit annars fleiri positiv signalir, sum vit megu frøast um. M.a. at ein kunningartøknipoli- tikkur skal or›ast. Hetta er ney›ugt, tí framtí›in kemur sum kunnugt ikki av sær sjálvari. Parturin um tænastu- og til- feingisdepil og parturin um handil og ídna› er eisini hugaligur lesna›ur. Ta› grør um gangandi fót. Ta› merkja vit eisini, sum liva í lok- alsamfelagnum. Hetta er onnur sjálvst‡ris- samgongan í løgtingssøguni. Felags fyri bá›ar er, at vit koma ikki ein tumma á sjálv- st‡rislei› hóast allar snildir og lokabrøgd frá samgong- uni. Tann annars óhefta umsitingin er sett at skriva aggitatiónstilfar, propaganda- faldarar eru sendir í hvørt hús í landinum upp á skattaborg- arans rokning og fullveldis- heimasí›a hjá landsst‡rinum, sum hampafólk venda sær frá í andst‡gd. Men onki hjálpir. Fólki› er ikki vi›. Umstø›ur eru ikki til loysing. Bert loys- ingarmenn ganga í eini fanta- siver›, me›an fjøldin er ótrygg og óttafull. Nær vaknar fólkaflokkurin og nær vaknar gamla sjálv- st‡ri›? Kanningar hava víst at veljaraskarin hjá hesum flokkum er komin ni›ur um bur›ardygt stø›i, me›an somu kanningar vísa, at ta› er sjálvst‡rislógin hjá javna›- arflokkinum, fólki› vil hava. Vit sita vi› lyklinum til ta ríkisrættarligu skipan, velj- arin ynskir, og bí›a bara eftir arbei›sbo›um. Dan R. Petersen Javna›arma›ur Vi›merkingar til løgmannsrø›una 2000 VI‹MERKING 10 11 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 151 - 10. august 2000 Nr. 151 - 10. august 2000 Betri svøvn Betri svøvn BIOflex magnetviðgerð tí: BIOflex magnetviðgerðin er avgjørt tann besta magnetviðgerðin í verðini! BIOflex hevur prógvað ávirkanina við dupultari blindtest! BIOflex hevur 100 ferðir størri ávirkan enn líknandi vørur! BIOflex er góðkent sum heilsuútgerð! BIOflex hevur víst, at yvir 92 % verða pínufrí og øll sova betri! Vøran er testað á Ríkissjúkrahúsinum í Keyp- mannahavn. ¥ ¥ ¥ ¥¥ Nærri upplýsingar ella faldari fæst hjá: Vello Føroyar Boks 354 - FO-700 Klaksvík • Tlf: 217916 - Fax: 457916 Vello Skandinavia Sp/f hevur síðani 1989 selt fleiri enn 25.000 BIOflex viðgerðir í Danmark og virkið hevur framhaldandi framgongd við viðgerðini. BIOflex er best á marknaðinum innan magnetiska viðgerð. Viðgerð, ið virkar ímóti: ¥Øllum slagi av pínu¥Vøddastívleika ¥Trupulleikum við svøvni¥Órógv í blóðrenslinum ¥Einastandandi fyri ryggjatrupulleikar Magnetviðgerð er tað nýggjasta innan pínuviðgerð - og júst BIO flex undirdýnan, sum er vard við einkarrætti í allari verðini, hevur víst, at 92 % verða pínufrí. Vello Føroyar veitir tær aftur- sendingarrætt í 5 vikur, tá dýnan hevur verið brúkt í minst 3 vikur. Sosialurin - 311820 Ring 21 79 16 gult cyan magenta svart gult cyan magenta svart