hósdagur 3. februar 2005síða 22

22 Nr. 23 - 3. februar 2005 TINGHELLUANALYSA Bogi Eliasen cand.scient.pol Fólkatingsval er. Í mun til okkara løgtingsval, so um- fatar fólkatingsvalið øll trý londini í Ríkisfelagsskapin- um. Føroyar eru eitt val- dømi til fólkatingsvalið og verða tvey av teimum til- samans 179 umboðum vald í Føroyum. Í mun til løgtingsvalið, har vit velja okkara umboð at sita í Tinghúsinum mitt í høvuðstaðnum mitt í okk- ara egna landið, senda vit fólk av landinum at luttaka í fólkatingsarbeiðnum. Hetta er parturin av at vit eru í einum ríkisfelags- skapi, og soleiðis fáa vit ávirkan á ikki yvirtikin málsøkir í Ríkisfelags- skapinum. Men hóast vit hava okkara egnu skipan, heimastýrisskipanina, sum vit sjálvi varða av, og har yvirtikin málsøkir eru okkara, í hvussu so er inn- lendisparturin, so eru lim- irnir sum vit velja í Fólka- tingið, fullgyldugir limir og ikki á nakran hátt avmark- aðir. Henda atgongdin til danska parlamentið, er somuleiðis danska grund- gevingin fyri, at Føroyar og Grønland eru ein sam- runnin partur av danska ríkinum. Flokkssamstarv At vit velja limir í danska fólkatingið, merkir ikki at føroysku evnini eru ein samanrunnin partur av donsku flokksskipanini. Sambandsflokkurin, Fólka- flokkurin og Javnaðar- flokkurin hava tó søguliga arbeitt saman við flokkum á Fólkatingið. Javnaðar- flokkurin hevur søguliga havt eitt tætt samstarv við danska Socialdemokratiet, men Jóannes Eidesgaard valdi at standa uttanfyri frá 1998-2001. Sambandsflokkurin sam- starvar við Venstre og er vanligt, at um Sambands- umboð verður valt á Fólka- ting, so fer tað beint í val- bólkin hjá Venstre, eins og Lisbeth L. Petersen hevur gjørt hesa seinastu valset- una. Fólkaflokkurin hevur samstarv við Konservative, og hevur eisini tikið lut í teirra bólki. Tað forvitnis- liga við hesum samstarvum er, at í stevnuskráðum minna Fólkaflokkurin og Venstre almikið um hvønn annan, eins og Konserva- tive og Sambandsflokkurin gera tað. Tí kann sigast, at samstarvið er meira ein søgulig tilvild, at Venstre og Sambandsflokkurin hava samstarvað síðan byrjanina av hini øldini, meðan Fólkaflokkurin ikki bleiv stovnaður fyrrenn nakað seinni. Ikki sama floksskipan Men hóast samstarv hevur verið, merkir tað ikki at flokkarnir eru teir somu. Flokksmyndin í Føroyum og í Danmark er als ikki tann sama og hevur heldur ikki verið tað, helst í tjóð- skaparspurninginum sum størstu orsøk. Tjóðveldisflokkurin hev- ur ofta verið ivasamur, um flokkurin skal stilla upp til Fólkatingsval, tí endamál floksins er at sleppa undan Fólkatinginum. Men nú hevur flokkurin valt at brúka hesa umboðan fyri at røkka máli sínum. Broyting Eftir míni meting er tí vert at leggja til merkis, at fólkatingsvalið í Føroyum hevur broytt seg seinastu árini. Fyri bert fáum árum síðan var ongin ivi um at umboðini fóru beint inn í donsku flokkarnar at sam- starva fyri at fáa ávirkan. Ikki er bert tað eina dømi, at føroyskur fólkatings- maður hevur verið tungan á vágskálini, tá rein donsk mál skuldu avgreiðast. Av teimum meira stuttligu og sjónligu kann nevnast, at Óli Breckmann tryggjaði politiska meirilutan handan stovnsetanini av TV2. Hin- vegin kann sigast at hann við hesum avtók ein einka- rætt, sum hóskar væl til hansara politisku áskoðan. Ymiskt er, hvussu um- boðini vald í Føroyum hava valt at arbeiða. Tað er frá at vera heilt vanligur limur í einum tingbólki og møgu- liga tann vegin sleppa framat nevndarsessum og avgerðum, til at standa utt- an fyri, sum m.a. Jóannes Eidesgaard gjørdi, og so tað at stovna ein serstakan bólk, sum stovnanin av Norðuratlantsbólkinum var, eitt samstarv millum tveir grønlendskar og ein før- oyskan flokk. Javnaðar- flokkurin hevur sagt, at samstarv sum Norður- atlantsbólkurin er eitt gott hugskot. Danska valstríðið ikki ans Men lítið er at ivast í, at danska politiska spælið ikki er nakað sum føroy- ingurin fylgir við í, og er tað heldur ikki tað, val- stríðið í Føroyum snýr seg um. Hyggja vit eftir val- evnunum, sum eru frammi í dag, sæst at eingin saman- hangur er millum valstríð- ini í Danmark og Føroyum. Evnini sum fram verða tikin, hava einki samband við hvørt annað. Í Danmark verða Føroyar og Grønland slett ikki nevnd. Men hetta Føroyskt Fólkating? Ymiskt er, hvussu umboðini vald í Føroyum hava valt at arbeiða, tá tey eru komin á Christiansborg