fríggjadagur 4. februar 2005síða 22

22 Nr. 24 - 4. februar 2005 Bush ávarar Sýrialand og Iran Stjórnirnar í Sýrialandi og Iran fingu eina bein- leiðis ávaring, tá George W. Bush, forseti, helt sína árligu State of the Union-røðu í Kongress- ini fyrrakvøldið. Um Sýrialand segði forsetin, at landið hýsir framvegis yvirgangs- monnum, og hann ávar- aði stjórnina í Damaskus við at siga, at USA rokn- ar við, at hon gevst við at stuðla yvirgangs- menn, og at hon heldur letur dyrnar upp fyri demokratiskum viður- skiftum. Prestastýrið í Iran fekk eisini eina ávaring. Bush segði, at Iran er tað landið, sum fremst av øllum stuðlar altjóða yvirgangi. Hann legði samstundis Iran undir at hava ætlanir um at út- vega sær kjarnorkuvápn, sjálvt um iranska leiðsl- an ferð eftir ferð hevur víst hesum aftur. Bush segði kortini, at USA og tess sameindu í Evropa fara at royna samráðing- arleiðina fyri á tann hátt at fáa iranar at sleppa sínum kjarnorkuætlan- um. Sambært Reuter eru eygleiðarar á einum máli um, at ávaringin frá forsetanum er eitt tekin um, at USA er til reiðar at herða trýstið á leiðsl- una í Iran. Herfyri segði Dick Cheney, varafor- seti, at Iran er ein av teimum størstu trupul- leikunum, sum heimurin hevur at stríðast við. Tann virdi amerikanski tíðindamaðurin Sey- mour Herch skrivaði fyri stuttum, at servandir amrikanskir hermenn hava longu verið í Iran og leitað eftir møgu- ligum álopsmálum. Enn er kortini einki, sum bendir á, at iranar eru hugaðir at slaka fyri trýstinum úr Washing- ton. Leiðarin fyri iransku kjarnorkuverk- ætlanini segði mána- dagin, at arbeiðið verður ikki steðgað, sama hvat amerikanararnir siga. Eins og tann politiska leiðslan helt hann fast um, at Iran ætlar bara at nýta kjarnorkuna til frið- arlig endamál. Sigoynarar fáa betri umstøður Átta lond í Eysturevropa eru saman við Heims- bankanum vorðin samd um at bøta um viður- skiftini hjá teimum eyst- urevropeisku sigoynar- unum. Á einum fundi í bulgarska høvuðsstað- num Sofia skrivaðu for- sætisráðharrarnir úr Bulgaria, Rumenia, Un- garn, Kekkia, Slovakia, Makedonia, Kroatia og Serbia-Montenegro undir ein sáttmála, sum ber í sær, at sigoynarar- nir skulu hava somu rættindi til skúlaverkið, heilsuverkið og bústað sum hin parturin av fólkinum. Stjórnarleið- ararnir ásannaðu, at ver- andi lógir og reglur eru við til at seta sigoynar- arnar til viks, og um- støður teirra kunnu ikki góðtakast. Umleið níggju milli- ónir sigoynarar eru í Evropa, og teir flestu búgva í teimum átta eysturevropeisku lond- unum. Nú fleiri av hes- um londunum eru komin upp í ES, hevur sam- veldið kravt, at sigoyn- ararnir fáa somu rættindi sum hinir borgararnir. Fleiri giftast á flogvøllinum Altsamt fleiri ung svensk pør velja at gift- ast á Arlanda-flogvøllin- um í Stockhólmi. Í fjør vórðu 348 pør vígd á flogvøllinum ella meiri enn seks í meðal um vikuna, og árið fyri var talið 261 ella fimm um vikuna. Talsmaðurin hjá Arlanda-flogvøllin- um sigur við tíðinda- stovuna TT, at tað eru serliga pør, sum skulu uttanlands á brúdleyps- ferð, sum velja at lata prestin víga tey á flog- vøllinum. Tey, sum velja kirkjuliga vígslu, verða vígd í kapellinum á flog- vøllinum, meðan eitt serligt móttøkurúm verður brúkt til borgar- ligar vígslur. Sambært talsmannin- um fáa tey nýgiftu hjún- ini sera góða tænastu. Ja, tey fáa somu tæn- astu, sum kongshjúnini fáa, tá tey skulu út at ferðast, sigur hann. UTTAN ÚR HEIMI Amerikanskir her- menn skutu mána- dagin fýra fangar í einum fongsli har suðuri í Irak. Tilburð- urin kemur USA illa við IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk Teir seinastu dagarnar hava tey iraksku bløðini gjørt nógv burtur úr valinum seinasta sunnudag, men nú eru bløðini farin at skriva um ein tilburð í fangaleg- uni Bucca har suðuri í land- inum. Tá skutu amerikanskir hermenn fýra irakar, sum vóru í fangaleguni. Ameri- kanararnir siga, at nakrir av fangunum gjørdu uppreist- ur, og tá tey ikki eydnaðist at fáa teir at sissa seg, tóku hermenninir vápnini og skutu fýra teirra. Iraksku myndugleikarnir er alt annað enn fegnir um tilburðin, og ráðharin í mannarættindamálum, Bakhtiar Amin, segði í gjár, at málið skal kannast til botns. Hann legði afturat, at kunnu amerikanararnir ikki prógva, at tað var neyðugt at skjóta við skørpum, fer stjórnin í Bagdad at krevja, at hermenninir, sum skutu, koma fyri rættin. Ein talsmaður hjá ameri- konsku herleiðsluni í Bag- dad viðgekk, at herleiðslan hevur ikki fingið prógv fyri, at tað var neyðugt at skjóta eftir fangunum. Hann legði afturat, at til- burðurin verður kannaður. Umleið 5.000 irakar eru fangar í leguni í Bucca, og fleiri teirra hava verið har í meiri enn eitt ár, uttan at ákæra er reist ímóti teim- um. Tað hevur fleiri ferðir ljóðað, at fangarnir verða illa viðfarnir. Eitt nú segði bretska blaðið The Inde- pendent seg hava fingið at vita frá bretskum hermonn- um, at amrikanararnir høvdu skotið ein fanga, sum sat í einum búri í Bucca-leguni. Forsætisráðharrin í Georgia, Zurab Zhvania, varð gjáramorgunin funnin deyður í einari íbúð hjá einum vinmanni í høvuðsstaðnum Tblisi. Sambært innanríkisráðnum var hann deyður av gasseitran. Í gjár var ikki greit, um taslan var um eit óhapp, ella um hann var vorðin myrdur Mynd: Reuters Tann veksandi hitin á Jørðini hevur nógv størri ávirkan á Antarktis, enn vísindafólk higartil hava hildið UMHVØRVI Árni Joensen fartekst@mail.dk Vísindafólk, sum kanna av- leiðingarnar av veðurlags- broytingunum, hava higar- til hildið, at broytingarnar hava nógv størri ávirkan á leiðirnar við Norðpólin enn Antaktis, men nú vísa bretskar kanningar, at tað er ikki so. Kanningarnar hava av- dúkað, at eitt risastórt ísfjall er í ferð við at loysna frá har vesturi í Antarktis, skrivar The Independent. Grankararnir siga, at loysnar ísfjallið, kann tað hava við sær, at vatnsstøðan í heimshøvunum kann hækka meiri enn fimm metrar. Ísurin oman á Antarktis er umleið ein kilometur til tjúkdar, og granskarar hava hildið, at hann broytist lítið og einki, sjálvt um einir 250 rúmkilometrar fara í havið á hvørjum ári. Men nú eru granskararnir farnir at ivast í, um ísurin har vesturi á Antarktis megnar at standa ímóti tí veksandi hitanum á Jørðini. Higartil hava teir hildið, at ísurin har kann loysna um eini hundrað ár, men nú siga teir, at tað kann henda fyrr enn so, og at tað kan fáa umfatandi avleiðingar. Risastórt ísfjall loysnar Aftur ein fangagøla í Irak Funnin deyður