mikudagur 16. august 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 155 - 16. august 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Hjørdis Árnadóttir Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Edvard Joensen Rúnar Reistrup Dia Midjord Stefan í Skorini Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Fax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Ódámligir húsaprísir PRÍSURIN á sethúsum í Havn klívur skjótt uppeftir. Tað tykist, at hann nú er líka høgur, sum hann var í áttatiárunum. Og hesa »gull- tíð« seta vit vanliga í samband við vitloysi og vanstýring. Prísurin á einum vanligum sethúsi liggur nú úr einari upp í hálvaaðru millión krón- ur, men í lýsingum sæst eisini, at fólk vilja hava 1,7 millión krónur fyri eini hús. – Eini hús, sum kanska kostaðu minni enn eina hálva millión krónur at byggja. ØLL skilja, at ein vanlig familja hevur ikki ein livandi kjans at keypa eini slík hús. Tað merkir, at tað verða bara tey vælbjargaðu, og tey, sum hava eina høga løn, sum kunnu seta búgv í høvuðsstaðnum í dag. Vanlig fólk verða tí noydd at leiga sær eina íbúð, sum eisini verða leigaðar fyri okursprís ídag. Men spurningurin er, um prísurin fer upp aftur longur upp. Næsta ár fara oljufeløg at leita eftir olju. Tey hava sagt, at í leitiskeiðnum verða ikki nógv fremmand fólk her, men raka oljufeløg við olju, sum kann vinnast úr undirgrundini, verður trýstið á húsa- marknaðinum størri enn nakrantíð. Tá fáa vit óivað »mjørkadalssyndromið« aftur. ÚR einum tilvitandi sosialum sjónarhorni kann tað ikki góðtakast, at prísurin fyri býli er so høgur, at tann vanligi føroyingurin ikki hevur ráð at festa búgv – keypa sær eina íbúð ella byggja sær eini hús. Men hetta er eitt øki, sum er latið privata marknaðinum at stjórna. Før- oyskir politikarar hava ikki víst hesum øki størri ans, enn at lóg er um møguleika at draga rentuútreiðslur frá í skattinum. Harafturat játtaði Løgtingið áður Húsalánsgrunninum nakrar milli- ónir krónur árliga. Men í dag er ikki tørvur á peningi og problematikkurin er ein annar. HVAT kann so gerast frá politiskari síðu. Eitt stórt útboð á grundstykkjum ger, at tann himm- alhøgi prísurin á privatum grundstykkjum kanska lækkar. Men tað er ikki nóg mikið. Ein annar smøguleiki er at endurskoða rentufrá- dráttin fyri sethúsalán. Lítið er at ivast í, at tann stóri frádrátturin ger, at prísurin er óneyð- uga høgur. Verður hann lækkaður í eini skiftis- tíð, og ikki heimilaður fyri nýggj lán, fer prísurin óivað at lækka. Eisini eiga fíggingarstovnarnir at vera á varðhaldi, so lánspolitikkurin ikki elvir til óneyðuga høgar sethúsaprísir. HARAFTURAT átti at verið hugt at skattalóg- ini. Tað kann ikki verða rætt, at fólk kunnu selja eini hús, sum kanska bara eru verd 800.000, fyri hálvaaðru millión krónur, og seta alt yvir- skotið á bók. Hetta er ein vinningur, sum kann sammetast við eina aðra inntøku. Tí átti hann altíð at verið skattskyldugur. Her eru nakrir tankar, sum kunnu elva til eitt orðaskifti um hetta týðandi mál fyri allar føroyskar familjur, hóast familjupolitikkur ikki hevur høga rað- festing í hesum »fullveldistíðum«. STEFAN Í SKORINI Kommandor Jack kom á Havnina mánadagin og hev- ur nú lagt leiðina á Funn- ingsfjørð, har arbeiðið skal byrja. Tað er eitt týskt felag, sum stendur fyri botnkann- ingunum. Tað eru Føroya Tele og størsta íslendska telefyri- tøkan, Landsimið, ið sam- starva um henda kaðalin. Við sær hevur Kommandor Jack tólv serfrøðingar úr fleiri londum, sum skulu syrgja fyri at kortleggja havbotnin, har kaðalin skal liggja. Undir skipinum er ein kúpa, har sera viðkvama út- gerðin er savnað. Við útgerðini ber til at fáa eina fullfíggjaða mynd av hav- botninum í trimum dimen- sjónum. Arbeiðið skal byrja á Funningsfirði á tíggju metra dýpi, og so verður hildið fram til tíggju metra dýpi á Seyðisfirði í Íslandi. Hvør metur skal kortleggjast fyri at vita, um kaðalin kann leggjast har. Uppgávan hjá Kommandor Jack er at finna ta best egnaðu leiðina til kaðalin. Royndir av havbotninum Eisini skal Kommandor Jack taka royndir av hav- botninum á leiðini. Útgerð verður send niður á botn, sum treingir ígjøgnum og tekur eitt petti av havbotn- inum við sær uppaftur. So ber til at síggja tey ymisku jarðarløgini á havbotninum og síðani avgera, um tað er trygt at leggja kaðalin á tað slagið av botni. Ein sera neyv leið er løgd frammanundan allan vegin av Funningsfirði til Seyð- isfjarðar, og skipið skal ikki víkja meir enn ein ella tveir metrar av hesi leiðini. Tí kunnu trupulleikar stinga seg upp, um teir møta fiskiskipum, og teir mugu víkja av leiðini. So verður neyðugt at sigla afturum aft- ur og gera ein part av ar- beiðnum einaferð afturat. Skipari umborð er Brian Collett úr Grimsby. Hann sigur eisini, at veðrið altíð hevur ein avgerandi leiklut, og tað kann seinka arbeið- num. Brian hevur siglt undir Íslandi í eini 25 ár, og hann veit, at tað eisini kann verða Skal kortleggja hav- botnin úr Føroyum til Íslands Rannsóknarskipið Kommandor Jack skal kortleggja leiðina á hav- botninum, har ein kaðal, ið verður nýttur til tele- samskifti, skal leggjast ringt veður á tí leiðini um hesa tíðina. Á Funningsfirði liggja nógvir aliringar, og hetta kann eisini forða arbeið- num. Skiparin væntar, at ar- beiðið fer at taka eini tríggj- ar vikur, men tað veldst alt um, hvørjum trupulleikum teir møta á vegnum, so tað kann taka longri tíð. Eftir hetta fer skipið víð- ari at gera somu kanningar við Isle of Man. Fara at bjóða arbeiðið út Tá ið havbotnskanningarnar eru lidnar, fara Føroya Tele og íslendska telefyritøkan at bjóða arbeiðið út til fyri- tøkur, ið fáast við at leggja sjókaðlar út. Um eitt nóg gott tilboð fæst, verður kað- alin lagdur út. Ætlanin er at útbjóðingin verður í ár, og arbeiðið skal byrja í vár. Kaðalin verður væntandi klárur at taka í nýtslu seint komandi ár. Andras Róin, stjóri á Føroya Tele, væntar tó ikki, at ætlanirnar verða lagdar á hillina. Nógvir pengar eru lagdir í verkætlanina, og tí er væntandi, at hon eisini verður fullførd. Tele Dan- mark hevur verið ráðgevari í fyrireikandi arbeiðnum á skriviborðinum, og nú botnurin skal kortleggjast er Tele Danmar eisini við. Kaðalin skal leggjast niður í botnin, so at trolarar ikki kunnu skaða kaðalin, tí tað er dýrt at umvæla ein slíkan kaðal. Andras Róin sigur, at hesin kaðalin er ætlaður at styrkja um telesamskifti, sum í løtuni fer ígjøgnum væl kenda Cantan-kaðalin, ið verður umvældur í løtuni. Vøksturin í internetsam- skiftinum er so stórur, at ikki er longur nóg mikið við bara einum kaðli. - Um brek eru við Cantat- kaðlinum eru stórir trupul- leikar við telesamskiftinum, sum vit hava upplivað sein- astu tíðina, sigur Andras Róin. Hetta er samstundis ein liður í eini størri ætlan, har ein kaðal eisini skal leggjast til Skotlands. Løgtingshúsið verður ljósagrátt JÚSTINUS LEIVSSON EIDESGAARD Vit fingu ikki nýtt tinghús á hesum sinni, men kortini fer tinghúsið at síggja ørvísi út í framtíðini. Føroyska flagið verður skift út við útlendsk grót, skifer. Í næstu viku verður farið undir at um- væla tinghúsið. -Løgtingshúsið fer at síggja nøkulunda út, sum tað sá út áðrenn umbygg- ingina í 1977. Vindeyguni verða skift og tey nýggju fara eisini at síggja út sum tey gomlu áðrenn umbygg- ingina í 1977. Húsið verður ljósari, vindeyguni hvít og útveggirnir ljósagráir, sigur Súsanna Danielsen, løg- tingsskrivstovustjóri. Roknað verður við, at umvælingararbeiðið verður liðugt seinast í september og tingið er saman hetta tíð- arskeið, men ongi stórmál eru á skránni í løtuni. - Skuldi tað hent, at okkurt mál kom fyri meðan vindeyguni vóru úr tinghús- unum, so finna vit onnur høli í býnum at halda ting- fund, sigur Súsanna Danie- lsen, løgtingsskrivstovu- stjóri. Skrivstovustjórin veit ikki enn at siga hvar ting- fundur verður hildin, skuldi hann verið hildin uttanfyri tinghúsið. Koma stórmál fyri næstu mán- aðarnar, verða tingfundirnir hildnir í leigað- um hølum í Havn DIA MIDJORD Børnini, sum á fyrsta sinni skulu í skúla, eru langt síð- ani byrjað at gleða seg. Tey skulu jú í holt við eitt nýtt tíðarskeið í lívinum. Tey skulu skúlast til at liva og virka í okkara samfelag. Tað verða heili 732 nýggj barnaandlit, ið stíga um skúlans gátt mánadagin. Kring landið fara tilsamans á leið 7400 børn í skúla. Havnin skilir seg út Í Suðri er samlaða næm- 732 nýggj andlit DIA MIDJORD – Tað má vera góðveðrið, ið hevur givið tvístertuni serstakliga góðar umstøð- ur at nørast, heldur leið- arin á Djórasavninum. Dorete Bloch hevur fingið hópin av fyrispurn- ingum frá fólki, ið ikki vita síni livandi ráð, tí tey eru so nógv órógvað av tvístertu. Eins og onnur serkøn í fakinum, vísir Dorete til eiturlakk sum bestu loysnina at sleppa av við trupulleikan. – Hetta er insektlakk sum kann smyrjast á sokkulin og sum forðar tvístertuni at grulva inn í húsið, sigur Dorete Bloch. Hon hevur eisini hoyrt, at fleiri stroya salt fram við húsagrundini og tað skal eisini hjálpa. Fer í oyruni? Hóast ræðusøgurnar eru nógvar, so er slettis einki at óttast. – Tvístertan er yvirhøv- ur ikki vandamikil. Søgan Tvístertan herjar Góða og heita summarið í Føroyum hevur gjørt livilíkindini hjá tvístertuni serstakliga góð um, at tvístertan fer inn í oyruni er íspunnin og ein- ans pátrúgv, sigur Dorete Bloch. Hon vísir á, at eins og onnur bangin dýr, so søkir tvístertan inn í okkurt myrkt skjól. Tískil kann ein tvísterta enda inni í onkrum oyra. Tvístertan stingur ikki, men hon kann bíta. – Talan er ikki um eitt álvarsligt bit, men um eitt veikt bit, sum hon ger við sínum krókum aftan, sig- ur Dorete Bloch. Tvístertan hevur eisini veingir og kann flúgva. – Men tað skal nógv til. Tað er við tvístertuni sum við meyruni. Hon klárar seg við at grulva og fæst nærum ikki við at flúgva, sigur leiðarin á Djóra- savninum, sum seinastu fimtan árini hevur við- gjørt móti skaðadýrum. Millum teir 7.400 næmingarnar, sum mánadagin aftur byrja í fólkaskúlan- um kring landið, eru 732 nýggj andlit ingatalið hækkað við 22 frá í fjør. Har fara eisini fleiri børn í 1. flokk. Sama mynstir er galdandi í Norð- oyggjum og í Eysturoynni. Men í miðstaðarøkinum er samlaða næmingatalið vaksið við 25 børnum. Men tað byrja 19 færri næmingar í 1. flokki. Orsøkin kann vera, at nógv eru flutt til Havnar við børnum í skúlaaldri, og at tað eru nógvir næmingar, sum ynskja at halda fram í 10. flokki. SVEINUR TRÓNDARSON Um eitt ár ella so, fáa skála- fólk nýtt meinigheitshús. Fyri nøkrum fáum døgum síðani var spakin settur í jørðina á stykkinum, sum liggur millum Turkihúsið, Meistarahúsini og stóra parkeringsplássið við skipa- smiðjuna. Tørvur á nýggjum Sylverius Jacobsen, for- maður í meinigheitsráðnum á Skála, sigur við Sosialin, at hetta er ein gomul ætlan, sum nú verður sett í verk. - Gamla húsið er í slíkum standi, at tað krevur mun- andi ábøtur. Húsini eru ikki nóg væl bjálvað og so er køkurin heldur ikki serliga rúmligur, bara fyri at nevna okkurt. Húsini eru 40 ára gomul, og hildið varð rætt- ast at byggja nýtt, sigur Sylverius Jacobsen. Hann greiðir frá, at tað mestsum var av tilvild, at byggingin byrjaði beint nú. Kommunan er í ferð við at gera kirkjugarðin størri, men nú vóru teir varugir við, at teimum tørvaði mold. - Tí spurdu teir okk- um, um teir ikki kundu taka mold hiðani, og tí høvdu vit einki ímóti, sigur Sylverius. Hann leggur afturat, at tá teir eru lidnir er alt stykkið eftir øllum at døma grivið út, og tað lættir sjálvandi um hjá Meinigheitshúsin- um, tá tey skulu undir tað veruliga arbeiði. Í tveimum hæddum Hóast arbeiðið upp á nýggja meinigheitshúsið á Skála er farið ígongd, so er enn ikki heilt greitt, hvussu húsið kemur at síggja út. Tó er greitt, at talan verður um ein bygning í tveimum hædd- um, har hvør hæddin verður 200 til 250 fermetrar til víddar. - Ein trímanna byggi- nevnd er sett at arbeiða við verkætlanini og tað verður hon, sum kemur at gera av, hvussu tann endaliga verkætlanin kemur at síggja út, sigur Sylverius. Meinigheitsráðið á Skála er fíggjarliga væl fyri, og tí er ikki talan um, at nøkur fíggjarlig óráð verða tikin fyri, nú nýtt samkomuhús verður bygt í bygdini. - Vit rokna við, at samlaði kostnaðurin fyri nýggja meinigheitshúsið verður umleið hálva aðru millión, tá alt er gjørt, og við tí, sum liggur á kistubotninum og við sjálvbodnari arbeiðs- megi er ikki so nógv eftir at fíggja, sigur hann. Gerðabýti við Losjuna Tað er nú meira av tilvild, at nýggja meinigheitshúsið kemur at standa har tað ger. Losjan Vitin á Skála átti stykkið, men sum umstøð- urnar eru hjá losjuni, so vóru ikki útlit til at hon fór at byggja í bræði. Ein gamal losjubygningur stendur mitt í bygdini, skamt frá gamla meinig- heitshúsinum, men hann er í ringum standi og sam- stundis vil kommunan fegin hava hann tiknan niður. Vegurin niðan til brandstøð- ina skal gerast breiðari og skal tað verða møguligt má losjan víkja. Tí var endin, at gerðabýti varð gjørt millum Losjuna og Meinigheitshúsið, og tað hevur við sær, at Meinig- heitshúsið keypir stykkið frá losjuni, sum so keypir gamla meinigheitshúsið til losjuvirksemið. Sylverius Jacobsen er sera væl nøgdur við loysnina, tí umframt at nýggja meinigheitshúsið kemur at liggja mitt í bygdini eru parkeringsum- støðurnar sera góðar. - Vit liggja serstakliga væl fyri, eingin ivi um tað. Sam- stundis hava vit atgongd til eitt stórt parkeringsøkið, so tað fær illa verið betur, sigur hann at enda. Nýtt meinigheitshús á Skála Fyri nøkrum døgum síðani varð farið undir at grava út fyri nýggja meinigheitshúsinum á Skála. Gongst eftir ætlan, skal húsið verða klárt at taka í nýtslu um eitt ár, sigur Sylverius Jacobsen 732 børn fara á fyrsta sinni í skúla komandi mánadag Savnsmynd