hósdagur 10. februar 2005síða 13

Nr. 28 - 10. februar 2005 13 Richard Danielsen Fuglafirði 31. januar 2005 Endingin »i« er vorðin ein sonn umfarsjúka í føroyska málinum hesa seinastu tíðina, ja nokk so leingi. Sagnorðini í 2. lýsingarhátti, sum eiga at enda við a í úttalu og við ð í stavseting, verða endað við i í úttalu. Eg skal nevna nøkur dømi: Løstaði, fagnaði, skip- aði, skattaði, tryggjaði, kannaði osfr. osfr. Tað er ein rúgva, sum kundi verið víst á. Tað rætta er: Løstað, fagnað, skip- að osfr. Mær tykir at hetta lýtir málið ógvuliga nógv. Útvarpið sigur hesi orð ofta skeivt á henda hátt og kanska sjónvarp- ið við. Nú er skeiðvirksemi nógv frammi í tíðini, fólk mugu ofta til eftir- útbúgving. Hevði tað ikki verið eitt hugskot, at útvarps- og sjónvarps- fólk, sum lesa tíðindi og annars eru nógv at hoyra, fóru á skeið, har lærarar, sum duga før- oyskt til fulnar, undir- vístu og ikki minst royndu at drepa hesar málsjúkur, sum stinga seg upp. Tað vil altíð vera so, at tær stinga seg upp, men berjast vit ímóti, soleiðis sum vit áttu at gjørt? Tað verður nógv gjørt fyri at finna og gera nýggj orð, men eiga vit ikki at gera meira við at verja tað, sum er? Hetta er bara ein lítil tanki frá einum, sum ikki dugir føroyskt heilt til lítar, men eg havi hoyrt, ella kanska rætt- ari, sæð og lisið nógv gott og mergjað føroyskt frá barnsbeini av, og tað hjálpir mær kanska nógv at hoyra, tá ið málspillur taka seg upp, hóast eg ikki eri málfrøðingur. Sum sagt, bert ein lítil tanki. Hevði onkur oftað honum, serliga onkur, sum kann gera nakað við hetta hugskotið, um tað er fynd í tí. Eitt veit eg. Vit ávirk- ast ómetaliga av útvarpi og sjónvarpi, tí vit hoyra tað hvønn dag, og út- varpið gjøgnum allan dagin. Nú havi eg ikki nevnt hinar rásirnar, við tað at tær ikki eru almennar, men tær eiga sjálvandi at taka hetta til sín eisini og hugsa, um tær hava nakað at læra av hesum. »I« ein epidemi í føroyskum máli Ólavur á Heygum Vinarliga gev mær innivist fyri hesi grein, tí tað skyldi eg teimun, sum hava stuðlað meg, bæði til tað fyrstu Nordurlanda róðrar- og mentanarstevnu, sum var á Tvøroyri í 2002 og til stevnuna í Slesvig 2004. Tað, sum einaferð var eitt gott hugskot og var við til at menna okkara tjóðarítrótt í útlegd, kappróður, hevur fingið eitt skot fyri bógvin. Í 1987 tók eg stig til at fáa kappróður við føroysk- um bátum í Danmark, serstakliga við teirri fyrstu "Færø Regatta" í Hundige Havn. Tiltakid tá fekk dyggan stuðul frá Heðini Mortensen í Í.S.F., sum samskipaði tað at lána fýra kappróðrabátar úr Føroy- um, eins og Skipafelagið Føroya stuðlaði við at flyta bátarnar niður ókeypis. Tað vóru menn og virki, sum høvdu tann rættan andan til frama fyri føroyskan ítrótt í útlegd. Soleiðis varð grundar- lagið lagt fyri at stovna "Áhugafelagið Neystið" í Ishøj Havn, har allar kappróðrastevnur vid "Færø Regatta", eru hildnar til navnið bleiv broytt til "Atlantic Airways Færø Regatta" fyri fáðum árum síðani. Seinni var eg eisini vin til at stovna "Bátsmanningin 10-mannafarið Tvørábát- urin" í 1999. Í 2002 varð fyrsta stig tikið til Nordurlendsku róðrar- og mentanar- stevnuna, sum varð hildin í august mánaði á Tvøroyri. Hettar tiltak fekk so góða undirtøku og har vóru bæði luttakarar frá "Dansk for- ening for Rosport", um- framt 50 rógvarir frá Gäll- aran Brennö vid Gøteborg í Svøríki, eins og hetlending- ar, normenn og finnlend- ingar eisini vóru við. Stevnan var avbera væl- fagnað frá gestum. Ella sum ein svii segði. "Det var den mest underbara op- levelse" hann hevði havt. Í fjør varð so Norður- landa róðrastevna hildin í Slesvig í Tyskland. Eitt stórt arbeiði varð gjørt fyri at fremja tiltakið. Tað vóru kanska 200 fólk ella fleiri frá Føroyum, eins og her- búgvandi føroyingar. Har vóru róðrarfólk, listafólk, kórsangarar, kvæðarar. Føroyar var við id øllum, sum fór fram og var tí væl umboðað. Sjónvarp frá Norðurtysklandi sendi frá Hamburg. Ferðaráð Føroya sendi ferðafaldarar, sum undurritaði fekk latið ferðamannastovum í Sles- vig, har eg eisini sjálvur møtti upp og greiddi frá Føroyum. Tiltakið varð fíggjað við stuðuli frá A.P.Møller og hustru Chastine MC-Kinn- ey Møller fond til Almenne formaal, Ferðaráði Føroya, Flogfelagi Føroya, Hotel Hafnia og Atlantic Air- ways. Og tað var Joachim prinsur av Danmark, sum setti stevnuna og Gudrun Solja Jacobsen sang so øll hjørtur blotnaðu. Sviar vóru aftur hesa ferð, vælumboðaðir. Aftaná varð tosað um kanska, at fyrireika næstu Norður- landa róðrar- og mentanar- stevnu í 2006 á Brennö vid Gøteborg. So langt so gott. Men ongin succes uttan eisini meinbogar. Tá ið Slesvigstevnan hevdi verið undur fyrireiking í tvey ár, kom eitt trøll undan kavi, at nú vildi Føroyahúsið gera eina líknandi stevnu á Bryggen, Keypmannahavn, vikuna ádrenn vit skuldu fara til Tyskland. Jú, nú vildi leiðarin á Føroya- húsinum, Martin Fjallstein, kalla inn umboð fyri øll feløgini til fundar. Fyrst kom tað dátt við hjá mær, men eg fór til fundar. À hesum fundi legdi hann fram eitt tiltak, sum skuldi kallast Ólavsøkuhald í Keypmannahavn. Tað sum hevði við bátar at gera, ljóðaði sum um at bara onkur føroyskur bátur við seglum frá Víkingasavn- inum, skuldi "damla" framvið, men so skuldi annars undurhald vera við føroyskun dansi og onkrum orkestri. Tá ið ein tíð var fráliðin, ljóðaði, at tað skuldi bæði verða kappróður og fram- sýningarróður og mangt annað á Bryggjuni. Kappróður og framsýn- ingarróðurin vóru annars høvuðstættirnir á Slesvig- stevnuni. Her óraði eg beinanvegin ilt, tí nógv av teimun hjálparfólkunum, sum vóru til Ólavsøkuhald á Bryggjuni, vóru tey somu, sum skuldi gera okkurt til slesvigdagarnar eina viku aftanná. Men, tað var ikki alt. Á fundi hjá Tvørábátinum, geri eg vart við at trailarin hjá okkum má byrja at koyra bátar til Slesvig áðrenn Ólavsøkuhaldið. Tá hevði Martin Fjall- stein longu manipulerað okkara limir til at ganga ímóti mær og at halda bát- arnar aftur til Ólavsøku- haldið. Hann teknaði seg sum lim í felagnum og hevði fríar ræsur, at manipulera fólk ímóti mær, eitt nú við at senda brøv til limirnir á Tvørábátinum, tá ið eg kallaði inn til eyka- aðalfund fyri at ganga ímóti hesum fundi. Alt tað, sum var fyrireik- að hjá mær til Slesvig- stevnuna, mátti broytast. Vit fingu ein bátaflutning, sum kostaði 37.000 krónur við lastbili, sum kundi verðið gjørdur fyri 17.000 kronur við trailara, sum felagið eigur sjálvt. Eg var í Føroyum og skuldi vera við til Jóan- søku, men mátti fara niður í ótíð og kalla til fundar fyri at fáa skil á fyrireiking- unum, sum ikki vóru í lagi og tað gav mær ovurhonds eykaarbeiði. Hvat er hetta fyri eitt samarbeiði. Skal Føroya- húsið hava monopol upp á alt virksemi á Keypmanna- havnarleiðini? Til tað fær Føroyahúsið 1.500.000 krónur um árið frá før- oysku skattaborgarum. Og sum verri er, skal tað køva alt privatinitiativ, sum verður framt fyri føroysk- an mentan, sum onnur takast við. Hevur Føroyah- úsið keypt nakran bát? Hevur Føroyahúsið nakra atløgubryggju? Hevur Føroyahahúsið nakad neyst? Nei!!!! Tað hava vit onnur, við likam, sál, sveittabroti og nógvari av okkara frítið fingið til vega. Hví skal Føroya- húsið blanda seg í alt ? Í fyrstuni skuldi Ólav- søkuhaldið bara vera eina ferd. Nú verður lýst í øllum fjøldmiðlum, at Føroya- húsið skal standa fyri hesum á hvørjum ári. Eftur mínum tykki, er tað bert einastaðni at hettar navni má framberast, nevniliga í Tórshavn og onga aðra- staðni. Eg hevdi gjørt nakad av fyrireikingum fyri at hjálpa svium fyri at seta eina stevnu fyrst í august 2006. Tá ið tað so verður kunn- gjørt í fjøldmiðlum, at ein bólkur fundast í Føroya- húsinum um at fyrireika "Ólavsøkuhald" á hvørjum ári, so eru undirritaði og sviar farnir at ivast, um vit hava orku at kappast ímóti slíkari andstøðu um vit ikki fáa almennan stuðul. Eg meini eisini, at ein leiðari í Føroyahúsinum átti ikki at verið limur í nøkrun av teimun feløgum, sum húsast har. Ein almennur stovnur eigur at vera óheftur av øðrum. Vit hava biðið Mentanaráð Føroya, sum hevur eitt umboð í Umboðsmannanevndina hjá Føroyahúsinum um at gera eina stevnu annahvørt ár, so at eitt Ólavsøkuhald verður í 2005. So kunna sviar standa fyri einari Norðurlandastevnu í 2006 og aftur Føroyahúsið á Bryggjuni í 2007. Ella skal Føroyhúsið í Keypmanna- havn hava einkarætt up á alla føroyska mentan í Dan- mark. Hetta var ikki alment kent enn. Tá ið so leiðarin í Før- oyhúsinum fortelur al- ment í Føroyahúsinum, um mína kæru og at hann sjálvur hevur gjørt við- merkingar, má eg í sjálv- verju fortelja við hesi grein, hvussu leikur er farin fram. Eg helt, at tað var tagnarskylda hjá teimum, sum hava málið um hendur, tað var endaliga avgreitt. Um tað ikki verður eftir- líkað, sum biðið er um, vil eg takka fyri stóran stuðul úr Føroyum til tær stevnur, sum eru hildnar, serstakliga Tvøroyrar bygd. Men vit hava ikki orku til at stríðast framhaldandi ímóti and- støðu ímóti Norðurlanda Róðrar- og Mentanar- stevnum í norrønum um- hvørvi. At enda skal eg upplýsa, at, soleiðis sum leikur er farin fram, var tað rætta hjá mær at fara frá sum for- maður í 10-mannafarinum Tvørábátinum og soleiðis bleiv gjørt í heyst. Kærar heilsanir til allar vinir í Føroyum Skal Føroyahúsið hava einkarrætt upp á føroyska mentan uttanlands? VIÐMERKINGAR