mikudagur 23. mars 2005síða 4

4 Nr. 57 - 23. mars 2005 – Vit hava ongantíð pástaðið, at mammo- grafikanningar ongar vansar hava við sær, men tær eru framveg- is tað besta, vit kunu bjóða. Vit eiga eisini at ansa eftir, at vit ikki bara gloypa eini kanning, sum hasi í Ugeskrift for læger, uttan at kunna okk- um um aðrar kann- ingar, sigur Jansy Gaardlykke, samskip- ari á Føroya Felag móti Krabbameini MAMMOGRAFI- KANNINGAR Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Atfinningarnar móti mammografikanningum, sum vórðu endurgivnar í blaðnum í gjár, koma ikki óvart á Jansy Gaardlykke, samskipara í Føroya Felag móti krabbameini. – Slíkar greinar og at- finningar koma fram við jøvnum millumbilum. Sjálvt um tú kanst loyva tær at ivast í, hvat endamálið við teimum er, eiga atfinn- ingarsomu røddirnar sjálv- sagt eisini at verða hoyrdar. Men tað finst altíð ein onnur síða av málinum, og tí mugu vit bara viga fyri og ímóti, sigur Jansy, sum framvegis er sannførd um, at tað er rætt, at seta mammografikanningar í verk í Føroyum. Ongi dulsmál – Sum er, hava vit onki betri enn mammografi- kanningar at bjóða í roynd- unum at forða fyri, at bróst- krabbi breiðir seg. Tí halda vit tað vera ábyrgdarleyst ikki at bjóða føroyskum kvinnum hesar kanningar, sigur Jansy, sum undrast yvir, at ført verður fram, at ongin kunning hevur verið í Føroyum um vansarnar við mammografikanningum. – Eg havi sjálv fleiri ferðir sagt alment, at mammograf ikanningar kunnu ikki fyribyrgja bróst- krabba. At vandin fyri følskum positivum úrslitum er til staðar, og at kanningin ikki er pínuleys, hevur heldur ongantíð verið nak- að dulsmál. Tað kann vera, at kunningin á ymsum heimasíðum ikki er so góð, sum hon átti at verið, men alt hetta fáa kvinnurnar at vita í einum brævi, tá tær verða innkallaðar, sigur Jansy. Hon vísir samstundis á, at ein heilt nýggj donsk kanning vísir, at kvinnur heldur vilja váða at fáa eitt falskt positivt svar, enn at lata vera við at fara til kanningina, og undrast yv- ir, at greinin í Ugeskrift for læger als ikki nevnir hesa kanningina. At kunningin um mammograf ikanningar skal vera stýrd av peninga- ligum áhugamálum, dugir Jansy illa at ímynda sær. Um so skuldi verið, kunnu vit jú als ikki líta á nakra kunning um sjúkur og við- gerðir yvirhøvur, og so koma vit í øllum førum ikki langt í royndunum at fyri- byrja og lekja, heldur Jansy. Finnast aðrar kanningar Fyri Jansy sær tað út til, at greinin í Ugeskrift for læg- er mestsum leitar eftir onkrum at finnast at, tí øll, sum hava fylgt neyvt við í hesum kjakinum vita, at tað í flestu førum finnast kann- ingar, sum vísa nakað heilt annað, enn tað, sum greinin velur at taka við. Til dømis heldur greinin uppá, at tað enn ongantíð er prógvað, at mammografi- kanningar hava verið við til at minka um talið á bróst- krabbatilburðum. Sambært Jansy er hetta beinleiðis skeivt. Kanningar hava fleiri ferðir víst, at í Svøríki, Noreg og Íslandi, har mammografikanningar verða gjørdar um alt landið, er talið á teimum, sum yvir- liva bróstkrabba munandi hægri enn í Danmark, har bert trý amt bjóða hesar kanningar. Kanningar vísa enntá, at í økinum kring Keypmannahavn yvirliva 25% fleiri bróstkrabba enn í teimum amtum í Dan- mark, sum ikki hava hesar kanningar. Hetta samanber- ingargrundarlagið hevur vigað rættiliga tungt hjá Føroya Felag móti Krabba- meini, tá heitt var á lands- stýrismannin um at seta mammografikanningar í verk í Føroyum. Óneyðug diagnosa? Jansy vísir á, at tað, sum hevur allarmest týdning í samband við viðgerðir fyri krabbamein, er at avdúka sjúkueyðkennini so tíðliga, sum til ber. Og sum er, eru mammografikanningar tað besta vit hava til at finna knyklar í bróstinum, sum tað ofta ikki ber til at finna uppá aðrar mátar. – Tað kann sjálvandi henda, at óneyðugar diag- nosur verða stillaðar, men spurningurin er, nær ella hvussu tú veist, um ein diagnosa er óneyðug. Tað óhugnaliga við krabba- meini er jú, at tað er so trupult at meta um, hvussu sjálvt ein evarska lítil knyk- il fer at bera seg at seinni, og tí er neyðugt at handla uppá tað, man finnur, sigur Jansy. J ansy Gaardlykke leggur afturat, at tað altíð hevur verið eitt aðalmál hjá fel- agnum at kunna so væl, sum til ber, um krabbamein og møguligar viðgerðar- hættir. Tí vil hon í hesum sambandi eisini fegin minna á, at felagið 16. mars skipar fyri einum almenn- um fyrilestri, har íslendski læknin Baldur Sigfússon fer at geiða frá um mammografikanningar. Ís- land var millum fyrstu Norðurlondini, sum settu í verk mammografikanning- ar, og Baldur Sigfússon er ein av teimum, sum hevur drúgvastu royndirnar á júst hesum økinum. Krabbameinsfelagið: Mammografi tað besta vit kunnu bjóða Jansy Gaardlykke ivast í, hvussu álítandi kanningarnar eru, sum atfinningarnar móti mammografikanningum byggja á Tíverri eydnaðist tað ikki at fáa fatur í landsstýris- manninum í heilsu- málum. Hann var farin í páskafrí