fríggjadagur 1. apríl 2005síða 22

22 Nr. 61 - 1. apríl 2005 Sambært fiskifrøð- ingum er ikki líkt til, at náttúran er ímóti okkum í løtuni, men spurningurin er, um tað eru vit, sum eru ímóti náttúruni – við einari fiskidagaskip- an, har gomul og óvirkin fiskiloyvi verða drigin innaftur í fiskiskipaflotan og økja um trýstið á fiskastovnarnar FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Føroyska samfelagið hevur mangan ásannað, at tað, sum hevur størstan týdning fyri okkara vælferð, er, hvussu fiskiskapur og fiskaprísir vignast. Er fiski- skapurin góður, og prísur fæst fyri fiskin, vendist gongdin skjótt frá stagna- tión ella afturgongd til framgongd. Hetta sóu vit eina best eftir djúpu krepp- una fyrst í nítiárunum. Toskurin, sum næstan hevði verið burtur úr veið- ini í nøkur ár, kom knapp- liga aftur og eftir svára tíð, har flestu vinnur høvdu ligið í andaleypi, vendist afturgongdin til framgongd – eina framgongd, sum neyvan er sæð í føroyskum búskapi áður. Nógv ymisk viðurskifti vóru viðvirkandi til hesa størstu fíggjarligu kreppu, sum føroyingar hava verið ígjøgnum í nýggjari tíð, eins væl og nógv viður- skifti vóru viðvirkandi til, at vit eftir húsagangir við skipum, virkjum og bank- um upplivdu hesa stóru framgongd í føroyskum bú- skapi. Vit fingu kapping um fiskin, og neyðugt var hjá virkisliðnum at rationali- sera, um tey skuldu standa seg í kappingini. Tá ið toskurin í stórum tali kom aftur sum ein Guðs gáva av himli, vendist svartskygni aftur til bjart- skygni, og síðan hava vit havt fleiri góð ár í føroysk- ari vinnu, bæði á sjógvi og landi. Heilt fram til ár 2002 og 2003 høvdu vit fram- gongd í búskapinum, sum síðan er stagnerað. Aftur hesaferð er tað toskurin, sum ger útslagið. Minni toskur hevur verið at fingið, og eina tíð fekst heldur ikki tann prísur fyri fiskin, sum verið hevði, eitt nú tí, at marknaðurin, har vit selja okkara saltfisk, gjørdist meira trekur. Goymslurnar vuksu, og minni saltfiskur varð virk- aður – við tí úrsliti, at virk- ini góvu minni fyri fiskin. Prísirnir á toski eru kom- nir uppaftur á líkinda støði, men nú haltar toskafiski- skapurin. Hampilig útlit Sambært váryvirlitstroling- unum, er toskastovnurin ikki væl fyri, men betur stendur til við upsanum og hýsuni. Tó er tað ein uggi, at fiskurin tykist vera væl fyri. Í nøkur ár vístu gróð- urkanningarnar hjá Fiski- rannsóknarstovuni, at gróð- urin, sum er grundarlagið undir føðini í havinum, var langt undir miðal, men í fjør kom aftur vend í, og gróðurin var størri enn eitt miðal ár. Um kanningarnar í summar vísa, at gróðurin er størri enn eitt miðal ár, er í øllum førum tann parturin av grundarlagnum undir fiskastovnunum á tryggari grund. Í bestu norðhavstíð hevur lítið verið at fingið við snelluni, og øll tekin eru um, at vit skulu rokna við eini slakari toskaveiði enn henni, vit hava havt tey bestu árini. Men meðan Norðhavið hevur givið lítið av sær hjá snellubátunum, hava vit frætt um rættiliga góðar dagar við línu hjá bátum, sum egna við gággu. Soleiðis hevur onk- ur bátur, sum hevur verið vestanfyri, fingið upp í fleiri hundrað pund av toski á línuna. Meðan snellubát- arnir drógu svart norðan- fyri, hevði tann eini báturin herfyri meira enn 5.000 pund á minni enn 10 stamp- um – og tað er rættiligur rokfiskiskapur! Í fiskiskapi er tað ikki altíð "antin ella". Tað eru ikki øll viðurskifti, sum kunnu forklárast, tá ið ræður um livandi tilfeingið í havinum. Vit hava kunn- leika um nógv, men tað er ikki so sjáldan, at okkara kunnleiki – og okkara vit – ikki røkka. Torført hevur verið hjá fiskifrøðingum at greitt frá, hvaðani tann nógvi tosk- urin kom miðskeiðis í níti- árunum, og líka so torført hevur tað verið at greitt frá, at upsastovnurin, sum fiskifrøðingar fyri ikki so nógvum árum síðan mettu at vera í vanda fyri ovur- fisking, ongantíð hevur verið so stórur sum seinastu árini. Náttúran ella vit Men fiskurin er sum heild smáur, og serliga er tað upsin, sum er smáfallandi. At nógv kemur undan av upsa, kann eingin ivi vera um, men um orsøkin til smáa fiskin, er, at veiði- trýstið er ov stórt – og at hann tískil ikki sleppur at veksa seg stóran, er so ein annar spurningur, sum vit ikki skulu taka støðu til. Tað eru eisini tey, sum halda, at ein partur av tí stóra upsanum gongur upp í svartkjafti og sild og part- vís verður tikin av teimum stóru ídnaðartrolarunum. Ábendingar eru ymiskar vegir, men neyvan er lætt við fáum orðum at siga, hvussu øll náttúran í havin- um hongur saman. Eitt er náttúruviðurskift- ini – góð ella minni góð; eitt annað er veiðitrýstið. Hvussu stóran týdning hesi hava hvørt sær, man fáur duga at siga við vissu. Sambært fiskifrøðingum, er ikki líkt til, at náttúran er ímóti okkum í løtuni, men spurningurin er, um tað eru vit, sum eru ímóti náttúruni – við einari fiskidagaskip- an, har gomul og óvirkin fiskiloyvi verða drigin inn aftur í fiskiskipaflotan. Tað fer so tíðin at vísa. Er náttúran ímóti okkum – ella vit ímóti náttúruni Nógv skip hava landað á Toftum hesa vikuna. Á myndini er tað Harry Benjaminsen, sum koyrir ein kassa av havtaskusporlum inn á Fiskamarknaðin Mynd: Vilmund Jacobsen Suðuroyingar aftur til gongu Nú fer at vára og nú verður aftur skipað fyri gongu- ferðum í Suður- oynni GONGUFERÐ Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Nú fer at grønka í bø og haga og hetta er tíðin, har ferðavinnan kring landið aftur vak- nar av álvara. Í Suðuroy leggja tey longu til brots hetta vikuskifti við einum trivaligum gongutúri norðuri á Oyggj. Sunnudagin verður skipað fyri gonguferð í fjøllunum rundanum Trongisvág. Tey, sum vilja vera við, møta við kola- námini í Trongisvági sunnudagin klokkan 15. Síðani verður farið til gongu eftir Lang- hamri, til ta gomlu bygdargøtuna til Fám- jins. Síðani fylgja tey teimum gomlu varð- unum norðureftir, yvir um Stórá og niðan fjall til varðan á Manna- gjógv. At enda verður gingið eftir gomlu varðunum oman í Trongisvág. Tey vænta, at hetta er ein ferð, sum varar einar tveir tímar.