leygardagur 16. apríl 2005síða 5

Nr. 72 - 16. apríl 2005 5 – Nú eri eg enn meiri sannførd um, at ein føroysk skaðanevnd má koma. Tað er al- neyðugt, at vit fáa kannað hvørja van- lukku sær, soleiðis at vit gerast betri til fyri- byrgjandi arbeiðið, heldur Rúna Sivert- sen, forkvinna í Ráðn- um fyri Ferðslutrygd FERÐSLUTRYGD Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo í fyrilestrinum, sum hann helt, kom formaðurin í donsku skaðanevndini, Sven Krarup Nielsen, m.a. inn á, hvussu stóra ávirkan danska skaðanevndin hevur havt á tryggleikan á donsku veg- unum. Til hvørja álvarsama ólukku ella vanlukku verða teir fráboðaðir, og gera so eina djúptgangandi kanning. Út frá upplýsingunum, teir fáa, gera teir síðani hagtøl og tilmæli. Nógv av tilmælunum eru blivin fylgd, og hava harvið bøtt munandi um ferðslutrygdina. Men í Føroyum er eingin tílík ferðsluskaðanevnd, ið kannar ólukkur og vanlukk- ur, hóast Ráðið fyri Ferðslutrygd í fleiri ár hevur gjørt vart við tørvin. Skaðanevnd er alneyðug Rúna Sivertsen, forkvinna í Ráðnum fyri Feðrslutrygd, er, eftir fyrilesturin, enn meiri sannførd um, at ein slík nevnd er alneyðug her á landi. – Tað, at teir fara inn og gera djúpar kanningar av hvørji einstakari vanlukku sær, og síðani kunnu gera konkret tilmæli og hagtøl, hevur havt stóran týdning fyri donsku ferðsluna.Og hetta manglar veruliga í Føroyum, slær Rúna Siv- ertsen fast. Hon sigur, at hon kennir seg aftur í tí, sum Sven Krarup Nielsen legði fram, um høvuðsorsøkirnar til vanlukkurnar. Størstu vandarnir eru teir somu í Føroyum sum í Danmark, m.a. vantandi trygdarbelti ella ov høg ferð. – Men tað er so ómetaliga nógv, sum føroyingar ikki vita, eftir at ein ferðslu- vanlukka er hend her heima, tí ongar umfatandi kanning- ar verða gjørdar. Um van- lukkur henda á sjónum, fer ein skaðanevnd og kannar alt, men tað verður ikki gjørt á landi, og tað ger, at tað er nógv, sum vit ikki vita, sigur Rúna Sivertsen. Politiskur óvilji Spurd, hvar ynski um eina skaðanevnd strandar, svarar Rúna Sivertsen, at tað frá politsikari síðu ikki verður gjørt nóg mikið fyri at fáa nevndina á føtur. – Tað tykist, sum um fólk hugsa, at »áh, ikki ein nevnd afturat. Vit hava nóg mikið av nevndum sum er«. Og vit vita eisini, at tað í løtuni verður gjørt nógv fyri at minka um almennu fyrisetingina, so hví seta eina nevnd afturat. Men man má duga á at skyna týdningin á nevndunum, vísir Rúna á. Hon sigur, at ferðsluvan- lukkur kosta føroyska sam- felagnum útvið 200 milli- ónir kr. árliga, um øll oyði- løgd virði verða gjørd upp í pengum, eisini mannalív. Og hon hevur ógvuliga ilt við at góðtaka nakað argu- ment ímóti at seta eina nevnd, ið kundi spart nakað av teimum 200 milliónun- um, harímillum mannalív. – 200 milliónir er jú ein óhugnaliga stór upphædd. Vit mugu seta inn við fyri- byrgjandi arbeiði á teimum røttu støðunum, har tað veru- liga ger ein mun, sigur Rúna. Hon er sannførd um, at ein føroysk skaðanevnd er besta loysnin. –Tað vísir seg so, at tað mugu kanningar og tøl til, áðrenn fólk taka ávaringar- nar til eftirtektar. Tey trúgva teimum ikki, um tær ikki verða tengdar at tølum og kanningum. Vit mugu hava okkurt at vísa á, fyri at kunna siga, »tað er so, vit vita tað og vit hava tølini sum kunnu prógva tað«. Tástani gera ávaringarnar ein veruligan mun, sigur Rúna Sivertsen at enda. – Vit hava fingið løg- regluna at broyta ar- beiðsmynstur, fólka- tingslimir at broyta onkrar ferðslulógir, vegamyndugleikar at broyta onkrar vegir, vanlukkurnar eru fækkaðar við 40% o.s.fr. Tað hevur av- gjørt havt ávirkan at hava eina skaðanevnd, sigur Sven Krarup Nielsen, formaður í donsku skaða- nevndini FERÐSLUTRYGD Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Í donsku skaðanevndini sita fólk, ið á ein ella annan hátt eru tengd at ferðsluvanlukk- um. Fólk frá vegamynd- ugleikunum, ein lækni, ein sálarfrøðingur, limir frá løgregluni, fólk frá bil- eftirlitinum og vegaverk- frøðingar. Danska ferðsluskaða- nevndin verður boðsend um álvarsamar vanlukkur henda, t.v.s. um í minsta lagi eitt fólk verður innlagt á sjúkrahús. Tað ger mun – Higartil hava vit hava gjørt ymiskan statistik yvir vanlukkurnar, m.a. kunnu vit staðfesta at nógvir av teimum bilførarunum, sum verða raktir av vanlukkum, eru fólk, sum frammanudan eru kend av løgregluni, greiðir Sven Krarup Niel- sen frá. Skaðanevndin hevur higartil bólkað arbeiðið í trý. Vanlukkur á motorveg- um, vanlukkur við ungum undir 25 ár og vanlukkur við stórum vøruvognum. Higartil eru tvær umfatandi rapportir komnar út, og tann triðja er í løtuni til prentingar. – Tað er heilt víst, at ar- beiðið, sum vit higartil hava gjørt, hevur gjørt ein stóran mun á donsku veg- unum. Vit hava fingið reist eitt kjak í fólkatinginum um neyðugar broytingar av ferðslulógini og koyri- kortinum, ferðslulógin er nú broytt, og vit hava fingið vegamyndugleikarnar at broyta nøkur vegastrekki, sum vórðu staðfest at vera serliga vandamikil, greiðir Sven Krarup Nielsen frá. Víðari sigur hann, at nevndin eisini hevur fingið løgregluna meiri út á vegir- nar um næturnar og um vikuskifti, tá flestar van- lukkur henda ímillum tey ungu. Eisini hava teir fingið myndugleikarnar at beina fyri vandamiklum deyðsfellum framvið veg- unum, m.a. trøðum. – Okkara málsetningur var, at tølini fyri ferðslu- vanlukkur skuldu dala við 40%. Tað málið er nú nátt, og vit eru enntá komin undir tað. Við at finna útav øllum smálutunum í sam- bandi við hvørja vanlukku sær, hava vit fingið nakrar góðar linjur at arbeiða eftir, fyri at bøta um trygdina á vegunum, sigur Sven Krar- up Nielsen. Tá vanlukkur henda Tað, sum nevndin ger tá vanlukkur henda, er í fyrsta lagi at skunda sær út á vanlukkustaðið og kanna hvat er hent. Bæði hvat hendi tímarnar áðrenn van- lukkuna, hvat hendi sek- undini beint frammanund- an, hvat hendi undir sjálvari vanlukkuni og at enda verður eisini kannað hvat hendir eftir vanlukkuna. Kanningarnar umfata allar síður av vanlukkuni. Læknin ger kanningar av tí skadda ella deyða, soleið- is, at tað kann staðfestast júst hvat tað var, sum voldi meinið. Sálarfrøðingurin tosar við tann skadda, tey sum møgu- liga vórðu við í bilinum og vitnir annars. Eisini tey, sum tann skaddi kendi væl og tey, sum hann seinast tosaði við. Hetta gevur virðismikl- ar upplýsingar um sinnis- støðu, persónligheit o.a. hjá førarinum. Fólk frá bileftirlitinum kanna bilin. Á tann hátt ber til at síggja júst hvussu vanlukkan er hend, hvar bilurin hevur tikið fyrst o.s.fr. Bremsuspor– og longd verða máld. Hetta gevur ábendingar um ferð og rætn- ing, tá vanlukkan hendi. Verkfrøðingar kanna veg- strekkið har vanlukkan hendi. Er tað eitt vandamik- ið sving har á leiðini, vant- andi autoverja ella annað vegtekniskt, sum kann hava havt ávirkan á vanlukkuna, og sum kann broytast at forða fyri fleiri vanlukkum? M.a. alt hetta verður tikið við í kanningina av ein- støku vanlukkuni ella ólukkuni. Harafturat koma so politirapportir og rættar- avgerðir, ið so fall, at tær eru frá hondum greiddar áðrenn rapportin frá skaða- nevndini. Álítandi tøl – Allir upplýsingar, sum vit savna í sambandi við eina vanlukku, verða avgreiddir í trúnaði. Sjálvt ikki løg- reglan fær nakað at vita av tí, sum vit t.d. hoyra frá vitnunum. Tað, vit gera, er at savna allar upplýsing- arnar frá øllum vanlukk- unum og síðani gera vit tøl og statistikk. Tá fólk tosa í trúnaði, tora tey betur at siga frá, júst hvat tað var sum hendi, staðfestir Sven Krarup Nielsen. Tí eru úrslitini av kann- ingunum eisini sera eftir- farandi. Spurdur hvat tað kostar at reka donsku skaðanevnd- ina, svarar formaðurin, at í Danmark eru 8 ársverk sett av til arbeiðið. Umframt tað, kemur so nakað av rakstrarkostnaði, m.a. ein vælútgjørdur bilur. – Eg skal ikki siga um tit eiga at seta eina slíka nevnd á stovn ella ikki. Men eg kann bara vísa á, hvussu væl hon hevur hjálpt hjá okkum, staðfestir Sven Krarup Nielsen at enda. Mugu hava skaðanevnd Formaðurin í donsku ferðsluskaðanevndini: Góð úrslit at vísa á Talið á ferðsluvanlukum er follið við 40% seinastu árini, so tað er heilt víst, at ar- beiðið hjá skaðanevndini ger ein mun, staðfestir Sven Krarup Nielsen, formaður í donsku ferðsluskaðanevndini. Hósdagin helt hann ein fyrilestur um arbeiðið. Mynd Jens Kr. Vang