leygardagur 16. apríl 2005síða 17

Nr. 72 - 16. apríl 2005 17 VÁGSBOTNUR Jákup Lindenskov HVEM HVAD HVOR ár- bókin hjá Politikken 1950, sum varð prentað í sept/okt. 1949 í 125.000 eintøkum, hevði hesa myndina við tekstinum »Typiskt parti fra Thorshavn« í partinum um Føroyar. Nú Sosialurin er fluttur í rúmsáttu húsini, sum hava húsað stórhandlum í øldun- um við 1700 - 1800 - 1900 - og 2000 talinum, sam- tykkja vit neyvan, at hetta er »typiskt parti fra Thors- havn«, heldur gimsteinurin, ið ber boð um serligu evn- ini hjá havnarmanninum, Niels Juel Nielsen (1911- 1980) at taka myndir, sum veita komandi ættarliðum innlit í farnar dagar. Spurdi Trúgva Árting, nær heim teirra á heygs- breyt varð bygt - og greiðir hann frá, at Dáva Tummas gjørdi grundina í 1938, Cl. Dalsgaard og Jakki í Fugla- firði smíðaðu húsini, tey fluttu inn um ársskiftið 1939/40. Hyggja vit at ovaru húsa- røðini við Heygsbreyt eru húsini f. v. : hjá Johan á Lag, Hans á Lag, Johs, Thomsen og niðan fyri Johs. Thomsen eru húsini hjá Elisabeth í Sandágerði, tey hava flata tekju og eru í einari hædd, síðani hjá Jacob Midjord og niðanfyri eru húsini hjá Grækaris, sum standa í Brekkugøtu _ húsini við árstalinum 1924. Sostatt er myndin eldri enn húsini hjá Jóannes Árting, sum hann fór undir at byggja í 1938. Berint í Árnafirði er maðurin við hvísl ella spaka niðan fyri bátarnar, hann var ruddingarmaður hjá kommununi _ væl beindi hann burtur rusk o. a. t. sum skolaði upp úr sjónum. Tann lítli bilurin framm- an fyri handilin hjá Andreasi og lastbilurin við byggitilfari, hvør kann siga okkurt um teir? Handilshúsið Rosen- meyer og Floor hevði sum umboðsmenn fyri stórkeypmannin Ryberg í Keypmanna- havn handil í Føroy- um frá 1767 til 1790, og vóru hús teirra bygd í Vágsbotni í Tórshavn. Har vóru bæði sethús, pakkhús, tubbaksspinnarí o. s. fr. Bøkjarameistarin hjá teim, Quilliing, bygdi sær hús, har nú Quillingsgarður stendur, og var eisini stórt bøkjarí VÁGSBOTNUR Jákup Lindenskov Teir løgdu veg úr Vágsbotni upp á Bryggjubakkan og eftir Bryggjubakkanum gjøgnum Bringsnagøtu yvir í Quillingsgarð. Tann brúgvin, teir gjørdu yvir um Havnará, var tann fyrsta, ið løgd varð um ánna. Vegurin úr Vágsbotni út á Runding var eisini gjørdur í hesari tíðini. »Rundingin« brúktu teir til ríðibana, í »Álkakeri« høvdu teir skjótibana, og har var eisini bygt eitt lysthús. Um »Vágsbotnshandil- in« skrivar J. C. Svabo m. a. í sínum »Indberetninger« 1782-83: »Oplaget eller Kom- pagniets Handel er anbragt paa den vestre Bugt af Thorshavn, som nu kaldes Frederiksvaag. Om denne bemærkes, at Hr. Confe- ranceraad Ryberg er erholt, under 29. April 1766 Preve- legium i 10 Aar at bringe fra Kjøbenhavn til Frede- riksvaag og til Udførsel at oplægge alle slags asiatiske Varer saavel som her raffi- nerede Sukre, item Rom og Tobak fra de kongelige danske Ejlande i Amerika, imod at betale ved Varens udførsel fra Færø 1 pro Cent af Værdien til Kong- en. Dette Prevelegium blev under 26. April 1768 saa- ledes udvidet, at han til Færø maatte indføre og der oplægge alle Slags Brændevin og Likør fra Frankrig og Spanien, alle Slags asiatiske Varer fra Frankrig, England og Holland, og alle Slags Tobak i Blade eller spund- en fra England og Skotland og den Tids engelske Kolonier i Nordamerika til Bergen og derfra til Færø- erne til videre Udførsel. Under 30. Juli 1771 er det blevet ham tilladt tillige at anlægge et Oplag i Trangisvaag paa Suderø. Ryberg fik Tilladelse til at lade en Bødker fra England nedsætte sig i Færø for at lære Haand- værket fra sigitem saadan Bødkermester ved Navn Quillin er den bosiddende. De Varer som foruden ovenmeldte indføres tl Op- laget, er fin The, Porceilæn, Genever, alle Slags Vine, Silketorklæder o. l. Udførelsen sker fornem- melig med smaa Slupper og Bughers, og Stederne, hvorfra de ankommer, er især: Levis, Rush, Aire, Porto, Hetland, Orcades, Galloway, Cathyness, Fort- williams, Grenock, Isle of Man, Limeriik m. f,. Indførelsen er sket hidtil fornemmelig ved 3 af Kompagniets egne Skibe fra Bergen. Al Oplagets ind- og udgaaende Skibe have undertiden ligge5t 12- 14 paa Havnen paa engang. Der er ved denne Handel 16 til 18 Bødkere mest Skotter, de øvrige Færing- er, som have lært ved op- laget og Danske, der ar- bejde hele og halve Ankere for Udførsel. En Del av Throshavns indbyggere bruges som Daglejere ved denne Hand- el, hvoraf nogle for be- standig antaget. Ved denne handel ere 2 Tobaksspinde- mestre, der have nogle færøske Drenge i Lære. Ved Kom pagniet ere store pakhus og eftir Færøs lejlighed meget smukke Vaaningshuse af Træ. Des- uden har Oplaget gode Tove til Brug for de ankom- mende Skibe, som kunde mangle dem og en kostbar Brugge for bekvem udlos- ning. Det har indrettet de fornødne Ringe for Landtove paa Bygten, og skal 1782 paa Nolsøen have oprettet et Slags Fyr for dew ankommende Skibe. Vágsbotni fyri umleið sjeyti árum síðani. Myndina tók Niels Juel Nielsen úr Havn, og stóð hon í Hvem Hvad Hvor í 1949. Hetta var handilin hjá Zacharias Heinesen í bygninginum, sum nú hýsir Miðlahúsinum hjá Sosialinum Ein perla av eini mynd Stórt virksemi í Vágsbotni síðani 1767 Vágsbotnur um fyrra aldarskiftið. Her hevur nógv handilsvirksemi verið í fleiri øldir. Umboðsmenninir hjá Ryberg byrjaðu virksemi í Vágsbotni í 1767. Í dag hýsir gamli Vágsbotnshandilin Miðlahúsinum hjá Sosialinum