fríggjadagur 22. apríl 2005síða 10

10 Nr. 76 - 22. apríl 2005 Habemus papam - vit hava ein páva! Soleiðis ljóðaði rópið hvølt út yvir Pæturstorgið týskvøldið. Tað er yvir- høvur semja um, at týski kardivalurin Ratzinger, ið nú er valdur pávi, ikki kemur at merkja nakað slag av ný- skipan. Tað verður heldur tvørturímóti so, at stríðið móti teimum nýskipanarhugaðaðu innan katólsku kirkjuna fer at verða hert. Ratzinger er ein harðrendur og sera konservativur kirkjumaður. Hann hevur í eini tjúgu ár staðið á odda fyri eini deild, ið hevur til enda- máls at forða fyri broytingum innan katólsku kirkjuna. Í hesum virksemi sínum hevur hann ótroyttiliga barst móti hjúnaðarskilnaði, móti at geva katólskium prestum loyvi at gifta seg og í móti kvinnuligum prestum. Hann hevur verið hart ímóti tí sermerktu latínamerikansku katólsku gudfrøðini, ið hevur virkað fyri sosialum rættvísi og politiskum broytingum demokratiska vegin. Ratzinger er ímóti fyribyrgin og hann hevur enntá boð- að frá, at rokktónleikur er verk hins ónda - her er við øðrum orðum talan um ein veruligan afturhaldsmann. Vatikanið fer sostatt ikki bert fer at halda fram við kós- ini hjá Jóannesi Pálli sála, men katólska kirkjuleiðslan fer at herða hesa kós munandi. Aftan fyri hetta liggur ein djúpur ótti fyri broytingum. Katólska kirkjan er sum so mangar stovnur í hesum tíðum undir sera stórum trýsti. Støðan í triðja heiminum versnar, fátækdømið veksur og við hesum fylgir lógloysi og siðaloysi. Í vesturheiminum veksur átrúnaðarliga líkasælan í stórum pørtum av fólkinum, alt meðan nýggjar átrúnað- arligar røslur yvirtaka leiklutin hjá gomlu og etableraðu kirkjunum. Hetta rák er serstakliga hart í USA, sum er eitt sera týðandi øki í katólskum høpi. Í USA hava katólskur kirkjumenn stríðst dúgliga til tess at nútímansgera katólsku kirkjuna. Samstundis hevur katólska kirkjan í USA havt stórar gølur og nógvar trupulleikar at berjast við. Í hesi støðu hevur Ratzinger gjørt seg illa kendan í USA m.a. við at mæla til at nokta demokratiska forsetavalevninum Kerry altarsins sakramentið! Tað er soleiðis lagt upp til enn meira stríð og enn størri polarisering og politisering av katólsku kirkjuni um allan heim. Hetta er mikið spell, tí henda kirkja hevur ótemaligt vald og ómetligan týdning í stórum parti av heiminum. Her hevði henda kirkja ein søguligan møgu- leika til at broyta seg og til at átaka sær ein leiðandi savnandi, etiskan og demokratiskan politiskan leiklut í eini spjaddari og ótryggari verð. Konklavan kundi havt valt ein mann úr triðja heiminum og harvið sent eitt signal til allan heimin - ein boðskap, sum segði, at katólska kirkjan nú fór í part við teimum kúgaðu, teimum fátæku og veiku. Men gomlu troyttu menninir vóru ov veikir og valdu tað trygga, verjuna móti broyt- ingum. Men teir valdu samstundis ein skiftispáva! Við sínum 78 árum á baki er avmarkað, hvussu nógv Bænadikt hin 16. megnar at ávirka kirkjuna og heimin. Kanska verður skeið hansara skeiðið, har katólska kirkjan av álvara fer at fyrireika seg til eina verð við altjóðagerð, KT-kollvelting og ómetaligum politiskum og búskaparligum broytingum í Afrka, Asia og Latín- amerika. DAGSINS MEINING Sosialurin Ein skiftispávi VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Hergeir Nielsen Tá rættleiðingar ikki rína við landsstýrismannin, skal eg vara meg við at koma við fleiri av slagnum. Seinasta frágreiðing løg- tingsgrannskoðaranna var fyri árið 2003, og tá ár fylgir ári, verður landsstýr- ismaðurin 2004 sjálvandi drigin inn í viðgerðina eisini. Náttúrligt er, at sitandi landsstýrismaður fylgir gongdini á málsøkinum, har undanmaðurin slepti, men tá at hann alment tók sær heiðurin fyri øllum framabrotum á økinum, helt eg eina rættleiðing vera viðkomandi. Tá landsstýrismaðurin hevur so mong onnur mis- tøkini at dragast við í hes- um døgum, er einki at siga til, at hann eisini mistekur seg, tá ið hann í einari rætt- leiðing kunnar almenningin um, at bygdamaður og sam- gongufelagið hansara er formaður í løgtingsins grannskoðaranevnd. Ikki fleiri rættleiðingar til Hans Paula Strøm Michael Feldballe Ifølge den almindelige op- fattelse, var det af praktiske årsager, Struensee i 1770 fik udarbejdet en forord- ning, der skulle udskifte en lang række religiøse dage med en enkelt dag: Dýri Biðidagur. Normalt bliver dette udlagt som en hand- ling, der skulle afspejle den initiativrige tyskers ønske om, at effektivisere ar- bejdslivet og derved ad- skille arbejde fra de religi- øse forpligtigelser. Dette har medført den i Danmark kendte tradition om varme hveder; hvedebrød der spi- ses aftenen før helligdagen. Med lagtingets lovfor- slag om, at bagere, kiosker og benzinstationer skal holde lukket mellem klokk- en 10 og 14 på helligdage, er der nu mulighed for, at de færøske bagere kan tage et nyt initiativ. Det kunne være "bag-selv" rund- stykker, som forbrugerne kan købe lørdag, og så selv sætte i ovnen søndag for- middag. Så skulle mulig- heden for at debatten om den bede-tids korrigerede liberale lukkelov kan flytte fokus fra rundstykkerne. Spøg til side. Lovgivning der utidigt blander politik og religion, er som en gam- mel ost: Uden fasthed og ilde lugtende. En liberal lukkelov der, støttet af religiøse eksperter, skal lovgive om at holde tank- stationer og mindre butik- ker lukket mellem klokken 10 og 14 hver søndag og helligdage er uheldig. Den er et udtryk for utidig og dobbeltmoralsk sammen- blanding af politik og religion. Den klæder hver- ken den seriøse politik eller den kristne tro, hvis dogme om at man skal komme helligdagen i hu, bliver til en diskussion om retten til at købe rundstykker. De politikere der vælger at gå ind for denne regu- lering af den færøske borgers ret til selv at bestemme, bør tænke sig godt om. For hvad er det for en politisk tæft man derved viser fra lagtingets side. Man ønsker på den ene side at Danmark skal offentlig- gøre det færøske folks selv- bestemmelsesret, der vil give betydning for landet i internationale fora. Og med samme hånd ønsker man at lægge et bånd på landets egne borgere, der skal regulere retten til at be- stemme, hvad man ønsker at foretage sig og hvornår man ønsker det. Det er en uheldig udvikling for et samfund der ønsker at være demokratisk. Dette uanset at lovforslaget dækker sig ind under den færøske befolknings tradition for at komme hviledagen i hu. Det er klart at landets politikere ønsker at gøre det bedste for landets borg- ere. Tænk bare: Hvad skulle være i vejen for, at næste skridt er bestemte spisetider for landets familier, for at bevare kernefamilien og give familien fred. For der kan da ikke være tvivl om, at mange færøske familier føler sig stressede eller føler at tiden ikke kan slå til i hverdagen. Alene de mange skilsmisser kan jo tyde på dette. Alligevel kan målet med at forbedre enkelte per- soner liv eller redde poten- tielle familiers krise, ikke forsvare det middel man kunne benytte: At lovgive sig ud af problemerne ved at regulere det enkelte individs ret til at bestemme over eget liv og egne muligheder. Nu er der ikke tale om regulering af spisetider, men derimod et formynde- risk forsøg på at skabe de bedste forhold for "nogen" i det færøske samfund. Og som det allerede har været fremme i debatten omkring lovforslaget, så er der flere forskellige trossamfund i dette land. Derfor er politik der lovgiver for retten for de mange, tilsvarende en politik der uanfægtet und- ertrykker de få, og det er ikke de bedste demokrat- iske forhold i et samfund, der så brændende ønsker sig retten til selvbestem- melse. Fakta: Iøvrigt er det en almindelig fejltagelse af betragte Struensee som ophavsmand for Dýri Biði- dagur. Den blev indstiftet ved lov i 1686 på initiativ af Sjællands biskop Hans Bagger ene og alene af religiøst motiverede år- sager.) Bedetid