fríggjadagur 29. apríl 2005síða 19

Nr. 81 - 30. apríl 2005 19 Skipa egnan dómstól Myndugleikarnir í Sudan vilja ikki lata altjóða revsi- rættin í Haag døma teir, sum eru ákærdir fyri krígs- brotsverk í sambandi við ágangin ímóti sivilfólkinum í landspartinum Darfur. Ístaðin fyri ætlar stjórnin at skipa sín egna dómstól. ST hevur gjørt ein lista við nøvnunum á 51 persón- um, sum eru skuldsettir fyri at hava medvirkað til ágangin í Darfur, men sudanska stjórnin sigur, at hon ætlar sær ikki at brúka listan hjá ST sum annað enn vegleiðandi tilfar í málinum, ST metir, at ágangurin í Darfur hevur kostað umleið 180.000 mannalív tey bæði seinastu árini. Harafturat eru umleið tvær milliónir fólk rikin frá húsi og heimi, og flestu teirra halda til í vánaligum og trongum flótta- fólkalegum í Sudan og grannalandinum Tjad. Vinur Bush skal kannast Rættiliga óvæntað hava republikanararnir í amerik- onsku kongressini gjørt av at taka undir við einum kravi um, at ymisk viðurskifti hjá teirra egna formanni, Tom DeLay, skulu kannast. Tað eru demokratarnir, sum hava kravt kanningina, tí teir vilja vera við, at Tom DeLay hevur brotið tær et- isku reglurnar, sum eru galdandi fyri limir í umboðs- mannatinginum og senatinum. Eitt nú er komið fram, at Tom De Lay hevur verið og ferðast í Onglandi, Skot- landi, Russlandi og Suðurkorea, uttan at hann rindaði nakað sjálvur. Eitt nú rindaði ein russisk fyritøka ferð hansara til Russlands, og Tom DeLay skal seinni hava hjálpt fyritøkuni á amerikanska marknaðinum. Republikanararnir hava meiriluta í kongressini, men teir hava kortini gjørt av at slaka fyri demokratunum, sum viðurskiftini hjá Tom DeLay kunnu kannast. Eyg- leiðarar í Washington halda, at republikanararnir vóru farnir at stúra fyri, at málið kundi fáa avleiðingar fyri teir á kongressvalinum næsta ár, og at teir tí valdu at slaka. Tom DeLay er úr Texas eins og George W. Bush, forseti, og teir báðir eru vinmenn. ES hóttir Microsoft ES vil vera við, at Microsoft ger sær dælt av sínari ráð- andi støðu á marknaðinum og hóttir við at geva fyri- tøkuni bót, broytir hon ikki framferð. Í vikuni var fundur ímillum ES-kommiserin í kapp- ingarmálum, Neelie Kroes, og Steve Ballmer hjá Microsoft. Har hótti kommiserurin við at geva Micro- soft dagbøtur, sum kunnu koma up í fimm prosent av umsetninginum hjá fyritøkuni, skrivar Reuters. Í fjør álegði ES Microsoft at gjalda 3,7 milliardir krónur í bót fyri at hava misbrúkt støðu sína á marknaðinum. Samstundis fekk fyritøkan boð um at gera tað lættari hjá øðrum at menna forrit, ið kunnu brúkast saman við stýriskipanunum hjá Microsoft, men ES heldur ikki, at amerikanska fyritøkan hevur gjørt tað, sum henni varð álagt. Tí hóttir ES aftur nú við bót. Leiðslan í Microsoft vil ikki gera viðmerkingar til málið, men sigur, at partarnir tosa um viðurskiftini, og at samráðingarnar ganga væl, skrivar Reuters. Dýrur kjóli Kjólin, sum Judy Garland var í, tá hon spældi við í filminum "Troldmanden fra Oz", varð seldur á uppboði í London í vikuni, og fór hann fyri hálva aðru millión krónur. Upprunaliga varð roknað við, at tann blá- og hvít- puntuti kjólin var einar 300.000 krónur verdur, men tann metingin vísti seg at vera alt ov lág, tá kjólin kom á uppboðssøluna hjá Bonhams í London. Tá hamarin fall, var boðið komið upp á hálva aðru millión krónur. Tað er ikki greitt, hvør keyparin er. Kortini varð upp- lýst, at seljarin hevði keypt kjólan á uppboði í New York í 1989. Judy Garland var bara 17 ára gomul, tá ´"trold- manden fra Oz" bleiv spældur í 1939. Filmurin gjørdist serliga væl umtóktur í USA. UTTAN ÚR HEIMI Trot á arbeiðsmegi kann órógva búskap- arliga framburðin í Danmark, heldur tjóðbankastjórin DANMARK Árni Joensen fartekst@mail.dk Tøl hjá størsta danska bankanum, Danske Bank, vísa, at danskar fyritøkur kappast um at fáa fatur á arbeiðsmegi, og at 30.000 leys størv skulu setast bein- anvegin. Samanborið við í fjør er talið á lýsingum eftir fólki umleið 20 prosent størri í ár, og tað er sam- bært Børsen tekin um fram- burð í vinnuni og minkandi arbeiðsloysi. Men trot á arbeiðsmegi kann forða framburðinum, sigur tjóðbankastjórin, Bodil Nyboe Andersen, og hon heldur tí, at tað er neyðugt við nýskipanum á arbeiðsmarknaðinum beinanvegin. Bodil Nyboe Andersen og leiðslan í Danske Bank eru á einum máli um, at vandi er fyri fløskuhálsum á arbeiðsmarknaðinum, skrivar Børsen. Fyri fyrstu ferð í 44 ár er ein amerikanskur hermaður dømdur til deyða fyri at hava skotið amerikanskar hermenn í krígstíð DÓMUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Tá George W. Bush, forseti, gjørdi av at leypa á Irak, vóru fleiri amerikanskir hermenn ímóti avgerð hansara. Ein teirra var ser- sjanturin Hassan Akhbar, sum var í tænastu á einari herstøð í statinum Penn- sylvania. Tann dagin, inn- rásin byrjaði, fór Hassan Akhbar eftier einari mask- inbyrsu og fleiri granatum. Síðani fór hann yvir til eitt tjald, sum fleiri hermenn vóru í. Tá avtornaði, hevði hann beint fyri tveimum hermonnum og sært 14 aðrar. Nú er Hassan Akhbar dømdur til deyða fyri gerð sína. Ta avgerðina tók ein hernaðardómstólur gjára- náttina, og hann er tann fyrsti amerikanski hermað- urin, sum er dømdur fyri at hava skotið aðrar amerik- anskar hermenn í krígstíð síðani Vietnamkríggið, skrivar AP. Tann seinasti dómurin av hesum slagnum var í 1961. Ákæruvaldið vísti á, at Hassan Akhbar er muslim- ur, og at hann leyp á sínar felagar í tjaldinum, tí hann væntaði, at amerikanskir hermenn fóru at drepa aðrar muslmar í Irak-krígn- um. Verjarnir vildu vera við, at maðurin er sálarliga sjúkur, men tað helt rætt- urin ikki. Verjarnir gjørdu alt fyri eitt av at skjóta dómin inn fyri hægri rætt. Verður Has- san Akhbar, sum er svartur, avrættaður, verður tað gjørt við einari eiturinnspræn- ing. Trot á arbeiðsmegi í Danmark Ógvuslig móttøka Fyrsti dómurin í 44 ár Tann nýggja irakska stjórnin, sum bleiv skipað hósdagin, hevur fingið eina heldur ógvusliga móttøku. Í gjár brustu ikki færri enn seks bumbur, sum kravdu minst 13 mannalív og særdu fleiri enn 50 fólk. Her í Athamiya-býarpartinum í Bagdad doyðu fleiri fólk av einari sjálvmorðsbumbu.