fríggjadagur 8. september 2000síða 2

gult cyan magenta svart 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 172 - 8. september 2000 gult cyan magenta svart s t e p h a n s s o n s h ú s Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Hjørdis Árnadóttir Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Edvard Joensen Rúnar Reistrup Dia Midjord Stefan í Skorini Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Fax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Takið av oljuavgjaldið! OLJUAVGJALDIÐ er nú 22 oyru hægri fyri hvønn litur enn tað var, tá løgtingið í vár sam- tykti at broyta útrokningargrundarlagið. Tað merkir, at hvørt einstakt húski skal í dag gjalda 220 krónur meira fyri at fylla 1000 litrar á tangan. Við øðrum orðum var avleiðingin frá broytingini, sum landsstýrismaðurin í fíggjar- málum, Karsten Hansen, skeyt upp, einki annað enn ein fjald skatta- og avgjaldshækk- ing. HETTA var ikki ætlanin, sigst! Men sambært útvarpinum vil landsstýrismaðurin hjá Tjóð- veldisflokkinum ikki gera nakað við henda spurningin, sum fyrst og fremst tyngir um hjá vanliga føroyinginum. Hjá pensjónistum og láglønarbólkum – vanligum verkafólki – sum Tjóðveldisflokkurin áður umboðaði, bæði í orði og í verki. FERÐ eftir ferð spyrja fólk: – Hvar er Tjóð- veldisflokkurin blivin av? Tað svitast ikki, at í flestu førum stóð Tjóðveldisflokkurin Javnað- arflokkinum við lið, tá tað snúði seg um batar fyri tann vanliga føroyingin. Allir teir batar, sum bygdu upp vælferðarsamfelagið. MEN seinastu tvey árini hava vit sæð, at Tjóð- veldisflokkurin hevur góðtikið politikk og áskoðanir Fólkafloksins, tá tað snýr seg um mál, sum hava við almanna- og verkafólka- politikk at gera. Eitt tað mest eyðsýnda var, tá Tjóðveldisflokkurin boðaði frá, at hann tók undir við ætlan Fólkafloksins um eina eftir- lønartrygging – fólkatrygging – sum fyrst og fremst gagnar teimum vælbjargaðu. Og eisini leyp tað hvøkk á fólk, tá Tjóðveldisflokkurin ikki tók undir við uppskoti Javnaðarfloksins um lóg um arbeiðsumhvørvi. NÚ eigur andstøðan á Løgtingi at skjóta upp at taka av lógina um oljuavgjald, um Tjóð- veldisflokkurin ikki ger tað. Vit hava jú ferð eftir ferð hoyrt, at tað er ikki ov nógv ferð á búskapinum og harafturat er avlopið í lands- kassanum so stórt á hvørjum ári, at Tjóðveld- isflokkurin kundi unt vanliga føroyinginum hesar krónurnar. Vit hava øktar inntøkur í land- inum, men higartil hevur tann vanligi føroying- urin ikki merkt nakað til framburðin, uttan tað, at arbeiðið er støðugari nú. LANDSSTÝRIÐ seinast í áttatiárunum skeyt upp at seta eitt avgjald á olju fyri at tálma tí nógvu búskaparferðini. Peningurin fór í ein oljugrunn, sum Menningargrunnurin, Ídnaðar- grunnurin og Húsalánsgrunnurin fyrst og fremst skuldu kunna læna pening úr. Óivað eitt gott endamál tá, men nú er ikki neyðugt við oljuavgjaldinum. Mælt verður tí Tjóðveld- isflokkinum til at taka av hetta argandi av- gjaldið. Ger Tjóðveldisflokkurin tað, prógvar hann, at hann hevur ikki heilt mist sína sosialu tilvitan. Viðmerkingar: Tøkk Vit takka so inniliga fyri sýnda samkenslu, tá ið góði maður mín, pápi, verfaðir og abbi okkara DÁNJAL PETERSEN í Skóbúðini bleiv heimkallaður til Harran. Tøkk fyri blómu- tyssir og kransar, og tøkk til tykkum mongu, ið mintust hann við at senda gávu til Zarepta, Harrin signi tykkum øll. Alisa Ludvík, Bjørg og Oystein við familjum Skrivið á føroyskum. Tað er best fyri Føroyar! Fyri kortum sendi landsstýr- ismaður eitt skriv til ráð- harra í Danmark - á før- oyskum - sjálvandi! Men spurningurin er um tað er so klókt. Tí vandi er fyri, at móttakarin als ikki dugir at lesa brævið. Loysingarpolitikkur: At loysingarsamgongan nú krevur, at øll onnur skulu lesa føroyskt og helst eisini svara okkum aftur á før- oyskum, eru sjálvandi øll her á landi glað ivir. Tí nú má vera liðugt hjá okkum at læra okkum nakað fremmant mál. Vit kunnu hereftir blaka allar útlendsk- ar bøkur burtur, ella brenna tær - spilluna - sum onkur gjørdi fyri nøkrum árum síðani. Øll hini kunnu bert læra seg føroyskt, og tey kunnu byrja við Ð. Fíggjarligur møguleiki? Møguliga kann mentamála- ráðharrin bjarga fullveldis- kollapsinum fíggjarliga, við at geva skeið á føroyskum til allar milliónirnar av fólk- um, ið nú koma higar at læra seg føroyskt, av tí at landstýrið nú er farið at „kommunikera“ á føroysk- um máli á „internationala leikpallinum“. Stokkut var gleðin: Men „tíverri“ skuffaði Landsstýrið álvarsliga. Í Dimmu ídag er at lesa eitt Áheitan á Føroya Landsstýri skriv frá Føroya Landstýri - á enskum máli. Tað hevði lyndi at trútna kring eyguni! Ein spyr seg sjálvan, hvat meiningin er? Hví svíkir loysingar landstýrið før- oyska málið á slíkan hátt? Mitt í fullveldissvansinum? Er nakað í vegin við at senda eitt skriv til NATO ovastan á føroyskum?. Eg vil so vóna, at ST aðalskrivarin, Kofi Annan, fekk skrivið frá føroya landsstýri á skærum før- oyskum máli! Í hesi loysingartíð kunnu vit rokna við, at tá ið ein danskur ráðharri kann lesa føroyskt, so kunnu bæði NATO ovastin og ST aðal- skrivarin enn betur lesa før- oyskt. Tí í eini fullveldistíð er danin tann býttasti av teimum trimum. Og uttan nakað kjak stendur føroy- ingurin omanfyri allar og øll hini. Áheitan: Sum Sambandsmaður fari eg hervið at heita á Føroya Landstýri um at kommuni- kera við øll útlendsk lond og stjórnir á føroyskum máli - bæði í skrift og talu. Tað tænir føroysku tjóðini best. Tað hava úrslitini hig- artil víst. Vinarliga Marjus Dam, løgtingsmaður Løgmaður og varaløgmaður eru líkaglaðir um grundlógina, Heimastýrislógina og siðvenjur Aftaná tað ússaliga úrslitið av seinastu samráðingunum við danir tykist kókið at verða farið av fullveldisgrýtuni og báðir okkara løgmenn gera nógv fyri at halda lív í málin- um og fyri ikki sjálvir at enda í gloymskurnar myrkri. Teir eru fleiri ferðir farnir so langt út um ymisk mørk, at ein kann halda tað vera hættisligt at vera undir teirra leiðslu. Hvat verður tað næsta, teir finna upp á? Á middegi mikudagin hevði Útvarp Føroya drúgv- ar samrøður við danskar and- støðupolitikarar og okkara løgmann, sum var staddur í Íslandi. Ein upproyttur løg- maður legði lítið í donsk argumentir um at halda Grundlógina ella føroysk andstøðuargumentir um at halda Heimastýrislógina. Hann segði leyst endurgivið, at tað var ein trupulleiki hjá føroyskum andstøðupol- itikarum, at teir hildu seg til Heimastýrislógina. Hetta er sterkur lútur frá einum løg- manni. Tað er helst neyðugt at minna báðar okkara løgmenn á, at enn er Heimastýrislógin í gildi og henni hava teir at rætta seg eftir soleingi hon er galdandi. Í § 5 í heis Heimastýrislóg stendur: »Føroyska heimaræðið er av- markað av teimum til eina- hvørja tíð verandi sáttmála- ligu og øðrum international- um rættindum skyldum. Ríkisvaldi hevur avgerðar- rættin í spurningum, sum við- víkja ríkisins viðurskiftum við útheimin«. So einfalt er hetta. Og hetta skal virðast av okkara politisku leiðarum og gera teir ikki tað, so gera teir seg sekar í lógarbroti og eiga at taka avleiðingarnar av tí. Tað hevur verið siðvenja, at øll uttanríkismál av týdn- ingi fyrst hava verið løgd fyri løgtingsins uttanlandanevnd antin til kunningar ella til viðgerðar. Kanska gevur hetta grundarlag fyri einum góðum ráði til løgmann ella landsstýrið. Síðani hevur man tosað við ríkisvaldið, áðrenn farið hevur verið til útlendska mótpartin. Soleiðis er ikki longur. Okkara løg- menn vilja ikki hava góð ráð, men venda sær av sínum ein- tingum beinleiðis til altjóða felagsskapir við málum, sum greitt hoyra undir § 5 í Heimastýrislógini. Her skuldi ikki borið til at umbera seg við vánaligari ráðgeving. Tað ber ikki til, at løgmað- ur og varaløgmaður handla sum um vit longu hava fingið fullveldi við nýggjari grund- lóg og har Heimastýrislógin er avtikin. Teir hava lovað føroya fólki eina fólkaat- kvøðu um hetta málið. Vit eru mong sum halda, at henda atkvøða eigur at vera so skjótt sum gjørligt, so vit kunnu koma víðari í arbeiðinum við at stýra okkara egna landi og við at samskifta við onnur lond. Nógv er steðgað upp í løtuni, tí okkara politisku oddafiskar royna at svimja, men illa duga at halda sær uppi. Onkur hevur nevnt, at kanska hevur henda amatør- kenda atferðin á altjóða pall- inum eitt annað endamál enn tað, sum verður borið fram. kanska vilja teir báðir løg- mennirnir nú bara hava danir til at gera tað, sum teir sjálvir við fleiri samráðingum ongan veg eru komnir við enn. Teir gera við hesum dag og dagliga óbótaligan skaða á tann ríkisfelagsskap, sum teir flestu føroyingar framvegis ætla sær at liva í. Tað hoyrist alsamt skilligari á donskum politikarum bæði úr sam- gongu og andsøtðu, at teir troyttast av tí ókvalificeraða samspæli, teir í løtuni hava við henda partin av ríkinum, so kanska er hjálpin til harr- arnar Kalsberg og Hoydal ikki so langt burtur. Sum ikki einaferð, skal hon koma úr landsuðri. At okkara løgmaður skal lata seg dragsa og trýsta av einum alsamt meira desper- atum varaløgmanni er harm- iligt. At henda kappingin í at levera diplomatiskar bumm- arar so skal hava ríkisrættar- ligar avleiðingar er katastro- falt. Ein av stabbunum undir okkara framkomna føroyska samfelag er, at vit virða lógir og siðvenjur. At vit hava álit á skrivaðum og óskrivaðum skipanum. Hetta tykist so inngrógvið. So sjálvsagt og líka so ringt at vera fyri uttan sum okkara andadráttur. Tí harmar tað dupult, at okkara politisku leiðarar skulu vera teir fyrstu til at bróta hetta niður og slóða fyri álopum á rættarsamfelagið og okkara demokratisku skipanir. Fyri ikki at tala um umdømi mill- um okkara grannatróðir. Tað er nokk ikki líka høgt í met- um hjá øllum. Gøtu 06.09.2000 Atli Hansen JOHN JOHANNESSEN Á samkomu uttan fyri ST høvðusborgina í New York varð flaggið hjá pinkutjóð- ini, Tuvalu, í hesi vikuni vundið á stong sum tekin um, at Tuvalu nú er limur í ST. Tuvalu er við sínum 9.000 íbúgvum limaland 189 í felagskapi Sameindu Tjóða. Undir viðgerðini av Hvítubók varð annars ført fram, at samgongan fór av miðja eftir at fáa føroyska flaggið at veittra sum flagg nummar 189 uttan fyri ST høvðusborgina. Endamálið var, at fullveldið Føroyar skuldi gerast limaland nummar 189 í ST. Góðar inntøkur Høvuðsinntøkurnar fær Tuvalu burtur úr sølu av frí- merkjum, men ein stórur partur av inntøkunum koma eisini frá at hýsa telefonsex- linjum. Harafturat er Tuvalu so heppið at hava eina landa- kodu á internetinum, sum stórur áhugi er fyri. Inter- netadressurnar á Tuvalu enda við punktum tv. Hetta hevur landið gjørt sær dælt av og selt rættindini at brúka tv í endanum av inter- Tuvalu fekk flagg 189 Pinkutjóðin, Tuvalu, sum fekk fullveldi í 1978 er nú vorðin limur í ST og hevur fingið flagg sítt vundið á stong uttan fyri ST- høvuðsborgina netadressum til sjónvarps- støðir. TV er nevniliga eis- ini atjóða styttingin fyri sjónvarp. Hendan hepna landakod- an hevur í øllum førum tryggjað Tuvalu eina inn- tøku á 4 milliónir dollarar um árið tey næstu tíggju árini. Samanborið við fólka- talið er hetta á leið tað sama, sum føroyingar fáa í blokk- stuðuli frá Danmark. Bretskt hjáland Frá tíðliga í fyrru øld og fram til 1978 var Tuvalu bretskt hjáland. Tað var tá kent undir heitinum, Ellice Islands. Í vídd er Tuvalu við sín- um 26 ferkilometrum fjórð minsta landið í heiminum. Minni enn Tuvalu eru Vati- kanstaturin, Monaco og Nauru. Tá talan er um fólkatal, er Tuvalu næst minsta land- ið í heiminum. Tað er bert Vatikanstaturin, ið hevur færri íbúgvar enn teir 9.000, sum eru á Tuvalu. Tuvalu liggur 1.000 kilo- metrar norðan fyri Fiji oyggjarnar í Indiska hav- inum. Tuvalu liggur 1000 kilometrar norðanfyri Fijioyggjarnar ➘