leygardagur 14. mai 2005síða 35

Nr. 90 - 12. mai 2005 35 ongin uppreistur, ongin skoðan inn í framtíðina. Byrjandi moydnaroykur og turrur deymur av status quo smellir í næsa- gluggarnar. Hetta stendur í skærari and- søgn til myndirnar á skíggjanum hjá teimum, sum eru á mínum aldri. Sterku haldini og orðini á Vaglinum hendan dagin og úti á Skansanum, á Doktaragrund og úti í Læraraskúlahøllini, harið alt slag av sosialistum hittust, reyða kórið sang og stríðsfúsir ung- dómar slerdu eitt slag fyri eini solidariskari framtíð. Nú er alt individualiserað. Amerikani- serað. Globaliserað. Øll hava nógmikið í sær sjálvum. Væl- ferðarsamfelagið doyvir. Vaksnir menn sleingjast í sofum, eta poppkorn og zappa seg ígjøgnum tíggjutals sjónvarpskanalir. Drekka skálir fyri Morinho og Abramovich. Illneitast um okkurt slatriblað, sum rør framundir, at Ferguson er í holt við at selja van Nistelroy og um nakað man vera í tíðindunum um allar bordel- vitjaninar hjá Wayne Rooney. Er vælferðarsamfelagið ávegis at sigra seg sjálvt í hel. Í fer við at gerast eitt tómt fíggjarligt hylki – við ongum substansi? Ongari kós? Ongum hugsjónum ella visiónum, sum kunna flyta menniskja inn í eina spennandi og innihaldsríka framtíð? Aftur til tíðina áðrenn Berlin- múruin brast í svørðin. Hetta var eisini tíðin táið diktatorarnir í Moskvu, Peking og Pyongyang sendu kremið av sínum hern- aðarliga ísinkrammið út í gøtur- nar. Hesar øgiligu paradurnar. Potensforleingjarar hjá despot- iskum regimum, bæði inneftir og úteftir. Hetta er næstan søga. Tað, sum teir kallaðu kommun- ismu eystanfyri, fall við einum braki. Teir tóku valdið frá fólk- inum og búraðu tað inni handan múrarnar í Kreml. Hildu seg kunna steðga dialektikkini, natúrligum spenningum og frumbornu elastikkini, í einum gøllhaldi av hermegi, fregnar- tænastu, løgreglu, spionasju og slatrarum. Fundamentið krake- leraði og heimurin er kanska meira samanrunnin nú enn nakrantíð í nýggjari tíð. Og sjálvandi hevur hetta broytt hug- burðin og menniskja. Eisini í Føroyum. Men harfyri eiga vit ikki at vera minni á varðhaldi í tíðini sum kemur. Fakfeløgini hava eina standandi uppgávu, sum umframt at selja arbeiðsmegina so dýrt sum møguligt, eisini er at kjálka seg so tætt uppat politiska valdinum, soleiðis at javnvágin ikki skeivglast í samfelagnum, berjast fyri at samfelagsins búskaparliga tilfeingið verður býtt so javnt sum møguligt. Og í mun til onnur lond, sjálvstøðug lond, væl at merkja, so hevur hetta danska hjálandið fleiri politiskar rásir, ið skula eygleiðast, ávirkast og røkjast. Tað var ikki av tilvild, at Karl Marx skipaði sína hugmynda- frøði og byltingarástøðina á arbeiðarastættina. Hon var hin einasta, ið kundi broyta nakað sum helst. Hon hevði onki at missa. Hann, ið onki annað eigur at selja, uttan sína arbeiðsmegi, eigur ikki at ræðast leiklutin, sum byltingaramboð fram ímóti eini broyttari framtíð. Og júst í hesum spurninginum hevur føroyska arbeiðararørslan havt eina merkiliga defensiva rollu í tí tjóðskaparligu framsøkn, sum hevur verið roynd hesi seinastu árini. Tað er júst haðani megin skuldi verið komin og tað er ein fatal misskiljing, at løntakararnir í Føroyum liva av donskum ríkis- veitingum. Teir liva snøgt sagt bara av tí sum teir til eina og hvørja tíð megna at selja seg sjálvar fyri á frælsa arbeiðs- marknaðinum. So einfaldur er veruleikin. Og tað vera ikki matematisk og akademisk pro- sjektir sum loysa gordiska knútin millum Føroyar og Danmark. Tann megin má koma úr hjartan- um á fjøldini – og serliga tykk- um sum eiga dagin í dag. 1. mai. Í morgin fer arbeiðarin aftur til samráðingarborðið. Tilvitað hevur politiska skipanin lagt sínar samráðingar aftur um privata arbeiðsmarknaðin. Vitandi um, at breyðpolitikkurin ikki tolir trýstið á almenna arbeiðsmarknaðinum. Líkamikið hvørið situr við radiatorarnar í Tinganesi, so boygna ryggja- geislarnir táið útlitini fyri atkvøðumissi gerast sjónsk. Tí skal arbeiðarin vera rambukkur í einum ódámligum leiki. Harið leisturin verður lagdur fyri einum lønarvøkstri, sum í prosentstigi pr. definitión verður fluttur yvir á almennu lønirnar, ið frammanundan eru spolaðar undan arbeiðaralønunum. Gjógv- in veksur ikki bara við hesum órætti. Javnaðarsamgongan, ið nú situr, hevur eftir trýsti frá Óla Breckmann, sambært Charles Adams manifestinum, lógarásett teimum vælbjargaðu skattalættar soleingi hendan konservativa og asosiala koalitiónin situr. Føroyar skeivglast. Sosialt. Javnaðar- menninir lóggeva solidaritetin út úr samfelagnum. Og ímeðan munurin ímillum vanliga løn- takaran og tey vælbjargaðu, politiskt verður vaksin, sita løg- maður og hansara akademisku sveinar og fabulera um hvussu føroyska samfelagið fer at síggja út um 10 ár. Tit sum verða takserað tíma fyri tíma, fyri neyðsynjarløn, dragna í stórum, í mun til ein vaksandi skara av almennum pottaplantum, sum eru tryggjaðar í høvd og í reyv, likamikið um tær fáa nakað á skaftið ella ikki. Eitt slaraffen- land, sum politiska skipanin ikki torir at røra við eini eldtong. Ongin inn- & útstempling. Onki eftirlit. Ongin agi. Tíðarleysar kaffipausir. 4-5 tíma effektivur arbeiðsdagur. Ókeypis skeið, ókeypis telda, ókeypis alnót, ókeypis ferðir uttanlands. Ein tryggjaður aldurdómur á luksus- klassa, í mun til tykkara, sum bera hetta samfelagið á tykkara treystu herðum. Almenni sektor- urin er farin at líkjast yvirísaðu gálgunum á Tórkeli Mána, áðrenn teir vórðu skorðnir niður í eini orkan yviri á Flamingja- grunni. Og meðan frakkavelini dusa sær í loftrúminum millum Før- oyar og umheimin, fæst sam- gongan við at bjarga teimum, ið riðu samfelagnum sum marran ígjøgnum kommanditfeløg, partsreiðaríir og aðrar spekula- tiónir. Avskrivar sambært lóg hundraðtals milliónum av spekulativari skuld. Leggur avgjøld á vanligar brúksvørur. Skerjir mentanina. Tosar um ov høgar oljuprísir hjá flotanum og ikki um pensionistarnar sum hava skrúva sjuntin niður á oljufýringunum, tí ráðini eru ikki til varma longur. Letur russiskar klondeikarar, føroyskar strámenn og primitivt trælahald kappast við føroyska arbeiðsmegi og vinnu. Letur rasistiskar undir- tónar stjórna innflytarapolitikk- inum. Knúsar lokalsamfelagið í Vági av berari hugmóð. Letur spekulatiónina í ogn Føroya fólks halda fram, soleiðis at uppkeypið av summarresidens- um við sólsveipta Miðjarðar- havið kann halda fram. Soleiðis kundi verið hildið á í tað óendiliga. Ímeðan 2015 er vorðið eitt magiskt ár hjá sólkonginum av Tvøroyri, galloperar undirskotið á landsins fíggjarlóg. Sigst, at framrokningarnar siga einar 400- 500 milliónir í ár. Kanska 700 næsta ár. Ímeðan er føroyskt vinnulív við at detta sundur av vantandi vinnupolitikki. Ongin trýr uppá nakað soleingi ein evnaleysur ministari situr og sólar sær í sær sjálvum, og fæst við alt annað enn tað, sum ein vinnumálaráðharri átti at tikið sær fyri. Ei undur í, at góðar 11 milliardir liggja uppspardar og steindeyðar í peningastovnunum og at einasti váðafúsi kapitalurin endaði í týsku spekulatiónsfyri- tøkuni Phoenix. Av berari vinnupolitiskari armóð. Og tað skal ikki undra nakran, um vanligi føroyingurin skal vera rambukkur táið hendan sam- gongan hevur karvað botnin undan búskapinum aftur. Tað má enda galið tá ið ongin skal stjórna nøkrum, skútan er løgd fyri íla og brotini bara herðast, sum bólta inn yvir skanndekkið. Upptakið verður ikki tespiligt. Og nú gjørdi feigdin um seg í tjóðskaparspurninginm eisini. Sjálvstýrismálið er loyst sigur løgmaður. Hann má hava mist orienteringssansin í øllum pípuroykinum, táið hann hevur lagt seg í støvið fyri ríkiskallin- um Anders Fogh Rasmussen. Saman við Fólkaflokkinum sementerar hann nú eitt afturstig í mun til heimastýrislógina í ríkislógartilmælinum um yvir- tøkulóg og í lógini um uttan- ríkispolitiskar heimildir. Pant- setur frælsið í donskum varma- pútum. Ein nationalpolitisk skandala, sum fer at fáa víð- fevndar fylgjur fyri tjóðina og hennara status í heimssamfe- lagnum. Ikki undarligt, at fyrr- verandi rektarin á universitetin- um kendi seg kallaða, at geva danska ríkinum, eindarstatinum, symbolikkin til hesa neyðarsligu og avmaktaðu sátt. Og at teir báðir megineksponentarnir fyri føroyskt mentanarlív, ríðandi so sjelaglaðir á Rosinante uppi í Gundadali, business-advokaturin og Fossbankastjórin, valdu at hýsa hesum fantastiska lista- verkinum á tjóðlistasavni okkara. Hetta er vorðin ein tjóð av av- maktaðum zombiarum. Hevði oddvitin á Háskóla Íslands al- ment lanserað ein slíkan býtt- leika og so lítið av meðviti og snúsfornuft, áðrenn republikkin var grundsett, høvdu íslendingar sett falløksini upp í Reykjavík, og kappað høvdið av honum fyri landasvik. Við ella uttan ketsjup - í einum hjørni. Hava tær ikki spælt fallit frammanundan, so spældu tær akademisku Føroyar so himinrópandi fallit hin 25. apríl í ár. Dagurin, táið savning- armerkið hjá okkum øllum skuldi hátíðarhaldast. The times they are a´changing. Frá framamonnum - til sosial- demokratiskar pamparar, sum stórtrívast í spekulativa rensl- inum hjá Fólkaflokkinum, og frá teimum akademisku Føroyum, sum designaðu og seymaðu okkum Merkið - til discount- akademiina, sum ætlaði at for- koma okkum flagginum fyri lítlari viku síðani. Komið er til endans. Harmist um at tað ikki eydnaðist mær at taka av danska grundlógardagin í Føroyum og gera arbeiðaradagin til frídag hjá føroyskum skúla- ungdómi ístaðin. Men dagurin er fyrst og fremst tykkara. Góða eydnu teir komandi dagarnar, táið prísur skal setast á tykkara vøddamegi, skil og heilamegi. Tit eru tærið og skorðan undir vælferðarsamfelagnum, sum tær politisku Føroyar eru farnar í holt við at liða sundur og av- skepla. Góðan byr. Og takk eiga tit ið lýddu á hesa løtuna.