fríggjadagur 15. september 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 177 - 15. september 2000 støðirnar kring landið Í Gundadali tel. 31 47 70 Í Kollafirði tel. 42 10 83 Í Saltangará tel. 44 91 33 Í Klaksvík tel. 45 73 53 Í Sørvági tel. 33 20 01 Í Leirvík tel. 44 33 60 Í Skálafirði tel. 44 12 00 VIKA 37 VIKA 37 1 American Beauty 1 American Beauty 2 Jeanne d'Ar 2 Jeanne d'Arc 3 The Bone Collector 3 The Bone Collector 4 Den gr 4 Den grønne mil nne mil 5 Den sjette sans 5 Den sjette sans 6 6 Æblemost Reglementet blemost Reglementet 7 Nattens skygger 7 Nattens skygger 8 Mickey Blue Eyes 8 Mickey Blue Eyes 9 South Park 9 South Park 10 V 10 Vild med Mary ild med Mary p e t u r & p e t u r 3 2 0 8 7 0 Fruen på Hamre Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Hjørdis Árnadóttir Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Edvard Joensen Rúnar Reistrup Dia Midjord Stefan í Skorini Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Fax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Vantandi samsvar VIT sóu fyrr í ár, hvussu Høgni Hoydal varaløgmað- ur skákaði sær undan í flóttafólkamálinum, tí vit føroyingar sambært honum ikki høvdu heimild til nakað sum helst í tí málinum. Nú síggja vit, at sami Høgni Hoydal stendur aftanfyri politiskt litað brøv til ST og saman við restina av samgonguni vil sleppa at tosa við NATO aðalskrivaran. EIN spyr seg næstan um vit hava loyst, nú heim- ildirnar sum Høgni Hoydal tilleggur okkum føroying- um eftir øllum at døma eru víðkaðar so radikalt uppá fáar mánaðar. Um so er, at himildirnar ikki eru víðkaðar síðani flóttarfólkamálið, so er væntandi samstar millum tað, ið Høgni Hoydal segði í samband við flóttafólkamálið og tað, ið samgongan nú ger. Við øðrum orðum líkist hettar politiskari opportun- ismu. UPPLÝSINGAR um ST viðtøkur o.s.fr. kann hvør heimsborgari fáa fatur í – eisini Føroya Landsstýri. At skriva til ST at danska stjórnin tykist ikki vísa veruligan vilja til at samráðast hóast landsstýrið var væl fyrireikað og hevur ein »considerable« meiri- luta aftanfyri seg í Løgtinginum, kann ikki skiljast sum annað enn eitt politiskt bræv, ið ivaleyst ongan- tíð átti at verið sent. Fyri tað fyrsta er tað bert búskaparliga skiftistíðin, ið skilir partarnar, fyri tað næsta hevur tað víst eg, at Føroya Landsstýri ikki var so serstakliga væl fyrireikað til hesar samráðing- arnar, sum teir sjálvir vilja vera við – ikki framúr lítillátið av umsitingini at skriva slíkt –og fyri tað triðja kann tað diskuteerast, um meirilutin í Løgtinginum er »considerable«, sum rættiliga tendensiøst verður sagt í brævinum. SPURNINGURIN er, um Føroya Landsstýri við sín- um politiskt litaða brævi, ikki hevur givið eina mynd av føroyingum sum eina sjálvrættvísa og forkelaða tjóð. Fyri at seta tingini í perspektiv, so kann nevnast, at sjálvt fyriuttan blokkstuðul eru Føroyar ríkari enn á leið 90% av ST limalondunum. TAÐ tykist næstan sum um, at nú tá tað er greitt, at meirilutin av Føroya fólki ikki tekur undir við fullveldis- ætlanini hjá samgonguni, so roynir Landsstýrið at elva til rok millum Danmark og Føroyar sum seinast aútveg at fáa loysingina. Ella kanska er ætlanin at fáa valagn, nú samgonguskeiðið er meira enn hálv- runnið uttan stórvegis avrik. VÆNTANDI samsvar millum gerðir varaløgmans og seinastu tiltøkini hjá samgonguni, boða ikki frá góð- um viðvíkjandi standinum í demokratiska samfel- agnum Føroyum. Hví er løgtingsins uttanlandanevnd ikki fráboðað í ST málinum og ikki minst í NATO málinum? Formaðurin íuttanlandanevnd løgtingsins sigur, at ST málið varð viðgjørt á nevndarfundum í Keypmannahavn herfyri. Um so er, at málið er viðgjørt, so stendur tað ivaleyst væl og virðiliga lýst í fundarreferatum frá hesum fundum. TAÐ týdningarmesta í NATO málinum er ikki, um teir sleppa at tosa við NATO ella ikki. Vit, og óivað eisini løgtingslimir, kundu sera væl hugsað okkum at vitað, hvat Føroya Landsstýri ætlar at tosa við NATO um. Vónandi ganga teir ikki og fortelja, at vit fara at gerast fullveldi í næstu framtíð, tí tað er ivasamt, sum landið liggur, og mannminkandi er at fara afturumaftur. Á skránni fyri komandi tingfund skulu tríggir fyrispurningar svarast. Mamy Dahl Sørensen, løgtingslimur, hevur spurt um samferðsluviðurskift- ini í Kalsoynni. Lisbeth L. Petersen, løgtingslim- ur, hevur spurt um setan av nevnd at leggja til rætt- is tiltøk fyri at økja lut kvinnunnar í politisku støðutakanini, og Flemm- ing Mikkelsen, løgtings- limur, hevur spurt um vegagerðina Øravík – Hov og nýggja sam- ferðsluhavn á Tvøroyri. Tingfundur týsdagin Týsdagin 19. september kl. 13.30 verður ting- fundur aftur JÚSTINUS LEIVSSON EIDESGAARD Hann hevur brent eitt sindur hásu røddina so fast inn í tilvitskuna á føroyinginum, at hon er eins týðilig og røddin á okkara foreldrum. Fólk um miðjan aldur hava hoyrt hann so at siga hvønn dag í útvarpinum, alt tey kunnu minnast og Ívar er eins heimligur og húsfólk hjá nærum hvørjum manns- barnið í Føroyum. -Men alt fær jú ein enda og soleiðis er eisini hjá mær. At arbeiða í útvarpinum er vani og tað verður saknur hjá mær ikki at fara til ar- beiðis. Eg við taka ein dag í senn og veit ikki rættuliga Alt fær ein enda Í døgurðatíman- um í gjár læs kví- vikingurin Ivar Iversen tíðindini í útvarpinum. Hann hevði eisini 40 ára starvsdag og fer nú frá hvat eg skal fáa tíðina at ganga við, sigur Ívar Iversen. Ívar Iversen er ættaður í Kvívík, men hevur búð meginpartin av ævini í Havn. Sum ungur fór hann til skips og tók útbúgving sum fjarritari. Hann sigldi sum fjarritari í fleiri ár. Í útvarpinum hevur hann verið fastur upplesari og hann hevur eisini syrgt ser- stakliga fyri útlendskum tíðindum í mong ár. Ívar er málvinur sum fáur, og hann hevur verið góður í ráðum hjá mongum tíð- indamanni. Onki er at ivast í, at Ívar fer at fáa tíðina at ganga. Hann hevur stóran áhuga fyri samfelagnum og dámar væl at vera upp í seyðahaldi og tá menn røða um mentan annars. Ívar er eisini musikalskur og spælir urgu í kirkjum, tá boð eru eftir honum. Soleiðis sum føroyski skipaflotin er samansettur, hevði fyrimunur verið av at brúkt íslendsku skipanina fyri fiskiskip, ið er sera væl útbygd og nútímans, ikki minst tá ræður um smærri skip, verður mælt til í álitinum um yvirtøku av Skipaeftirlitinum ÓLAVUR Í BEITI Í tilmælinum frá nevndini, sum hevur latið fiskimála- ráðharranum álit við tí enda- máli at fremja samtyktirnar um yvirtøku av skipaeftirlit- inum sum sermál og seta neyðuga lóggávu í verk í hes- um sambandi, mælir nevndin til, at samráðingar verða tikn- ar upp við donsku stjórnina um yvirtøkuna og møguligar treytir, soleiðis sum roknað varð við í 1988 og 1998. Und- ir hesum samráðingum kann landsstýrið vísa til frá- greiðingina og lógaruppskotið sum prógv um ætlanir lands- stýrisins fyri føroyskari lóg- gávu og umsiting av økinum eftir yvirtøkuna. – Greiða eigur at verða fingin á, um landsstýrið ynsk- ir at yvirtaka málsøkini vita- verk, veðurtænastu og far- vatnsuppmerking, ella um stjórnin krevur at tey verða yvirtikin saman við skipaeftir- litinum. – Spurningurin um før- oyska umboðan í IMO eigur at verða loystur í sambandi við yvirtøkuna, tilmælir nevndin. Sjóvinnufyrisitingin Og víðari verður tilmælt, at eftir loknar samráðingar verð- ur lógaruppskotið end-ur- skoðað um neyðugt og lagt fyri løgtingið, eftir at tað hevur verið sent til hoyringar hjá viðkomandi myndugleik- um, felagsskapum og vinnu- umboðum. – Málsøkið verður umsitið av Sjóvinnufyrisitingini, ið verður skipað sum sjálvstøð- ug fyrisiting undir landsstýris- manninum í sjóvinnumálum. Avtalur verða gjørdar við donsku og íslendsku fyrisit- ingarnar um skipan og við- líkahald av regluverkinum. Egineftirlitsskipan Hví vit skulu gera avtalur við donsku og íslendsku fyrisit- ingarnar grundgevur nevndin fyri, og sigur, at við tað at farma- og ferðamannaskip eru nógv tann týdningarmesti parturin av danska skipa- flotanum og fiskiskip bert ein heilt lítil partur, er danska eftirlitsskipanin fyri fiskiskip minni útbygd enn fyri hini skipasløgini. Í Íslandi er støð- an júst tann øvugta, svarandi til størra týdningin av fiski- skipum. – Soleiðis sum føroyski skipaflotin er samansettur, hevði fyrimunur verið av at brúkt íslendsku skipanina fyri fiskiskip, ið er sera væl út- bygd og nútímans, ikki minst tá ræður um smærri skip. Hin- vegin er danska regluverkið fyri onnur skipasløg betri útbygt enn tað íslendska og sostatt betri hóskandi sum grundarlag undir einum før- oyskum regluverki fyri onnur skip enn fiskiskip. – Íslendska trygdarskip-an- in fyri smærri útróðrabátar er serliga áhugaverd, tá hugsað verður um, at lítið og einki eftirlit er við hesum bátum í dag. Varð hendan skipanin sett í verk í Føroyum við møgu- ligum tillagingum, hevði borið til at gjørt tað líðandi. Byrjað kundi verið við einari egineftirlitsskipan, har eigarin sendir inn oyðublað til Sjó- vinnufyrisitingina við upp- lýsingum um trygdarstøðuna. Eftirlitið kundi verið skipað í samstarvi við Fiskiveiði- eftirlitið, tá stovnurin sum nú er hevur eftirlit við opnum bátum sambært lógini um bjargingarútgerð á opnum bátum, sigur nevndin í álitin- um. Kl. 12.20 í gjár las Ívar Iversen tíðindini í útvarpinum fyri seinastu ferð. Samstundis hevði hann 40 ára starvsdag Mynd: Jens K. Vang Íslendsk trygdarskipan fyri smærri útróðrarbátar JOHN JOHANNESSEN Tað eru ikki longur einstaku kirkjuráðini, sum við lokala kirkjuskattinum gera av sínar egnu fíggjarkarmar. Nýggja kirkjulógin, sum kom í gildi 1. januar í ár, ásetir sama kirkjuskatt fyri alt landið. Síðani skulu einstaku kirkjuráðini gera eina fíggj- arætlan, sum tey senda dómpróstaráðnum at góð- kenna. Próstadømisráðið metir síðani út frá samlaðu pulj- uni av kirkjuskatti, sum kann vera í mesta lagi 0,3 prosent av samlaða lands- skattinum, um kirkjurnar kunnu fáa tann pening, fíggjarætlanirnar hjá kirkju- ráðunum krevja. Skert størru kirkjurnar Samlaða grundarlagið til fíggjarætlanirnar hjá kirkj- unum er 13 milliónir krón- ur. Hetta skal býtast millum 60 kirkjur. Tí er neyðugt at skerja fíggjarætlanirnar hjá nøkr- um av kirkjunum. Nýggja prósta- dømisráðið er liðugt at viðgera fíggjarætlanirnar hjá teimum 60 kirkjunum í Før- oyum. Í nøkrum førum var neyð- ugt at skerja Tær fíggjarætlanirnar, próstadømisráðið hevur skert, eru tær hjá nøkrum av teimum størru kirkjunum Tilsamans hevur prósta- dømisráðið skert nakrar 100 túsund krónur av øllum fíggjarætlanunum tilsam- ans, og eru tað serliga tær størru kirkjurnar, ið eru skerdar. Men sambært dómprósta- ráðnum fáa skerdu kirkj-ur- nar kortini ikki trupulleikar av hesum. Ráðið hevur í ongum føri skert raksturin hjá nakrari kirkju, men í staðin íløgur, sum tola at bíða til næsta ár ella seinni, siga tey í dømpróstaráð- num. Kalla inn til samráð Próstadømisráðið kallar í hesum døgum tey kirkjuráð, ið hava fingið sínar fíggj- arætlanir skerdar, inn til samráð. Á hesum fundum greiðir próstadømisráðið frá or- søkunum til skerjingarnar og útlitunum fyri, nær skerdu íløgurnar kunnu koma aftur á fíggjarætlan- ina. Av teimum 60 kirkjunum í Føroyum eru tríggjar, ið als ikki hava tørv á at fáa burturav samlaðu puljuni av kirkjuskatti. Her er talan um tríggjar av teimum smáu føroysku bygdakirkjunum. Í próstadømisráðnum sita Bjarni Bæk, dómpróstur, Hákun Dam úr Klaksvík, Gunvør Dam Jensen úr Kollafirði, Edvin Joensen úr Leirvík og Eyðbjørg Mort- ensen av Tvøroyri. Hetta eru limir, sum eru valdir av øllum kirkjuráðunum í landinum. Bjarni Bæk, dómpróstur, er formaður í próstadøm- isráðnum. Dómprósturin er sjálvsagdur limur í ráðnum, men hann er ikki sjálv- skrivaður formaður. JOHN JOHANNESSEN EYÐUN KLAKSTEIN NATO hevur bæði góðkent og viðmælt uppritið frá bretska professaranum, Michael Clarke, sum stað- festir, at Føroyar ikki tørva at hava her fyri at gerast limir í Partnership for Peace, sum er ein felags- skapur undir NATO. Tað er sjálvur aðalskriv- arin í NATO parlamentin- um, ið hevur viðmælt upp- ritið. Hetta staðfestir umsiting- in í Tinganesi eftir at Sosialurin hevur biðið um at fáa nærri innlit í arbeiðið kring uppritið frá Michael Clarke, professara. Viðmælið styrkir um frágreiðingina frá Michael Clarke og staðfestir, at upplýsingarnar frá danska uttanríkisráðharranum til landsstýrið um, at Føroyar mugu hava vápnaða megi fyri at gerast limir, eru skeivar. Báðir teir føroysku fólka- tingslimirnir, Óli Breck- mann og Jóannes Eides- gaard, hava sett Niels Hel- veg Pedersen, uttanríkis- Aðalskrivarin góðkent uppritið ráðharra, skrivligan fyri- spurning um málið. Tað hevur ljóðað, at landsstýrið hevur fingið tríggjar frágreiðingar frá trimum ymiskum serfrøð- ingum um verjuna av full- veldinum Føroyar, men hetta avvísir uttanlands- deildin hjá Løgmansskriv- stovuni. Loyniliga uppritið, sum bretskur serfrøðingur skrivaði um verjupolitikkin hjá fullveldinum Føroyar, er góðkent og viðmælt av aðalskrivaranum í NATO parlamentinum Játtanirnar til kirkjurnar viðgjørdar