týsdagur 19. september 2000síða 4

JOHN JOHANNESSEN Tollfrí søla á flogvøllinum í Vágum hevur við sær størri umsetning og nýggj arbeiðspláss. Hetta heldur Jákup Sverri Kass, tingmaður fyri Sjálv- stýrisflokkin, sum á ting- fundinum í dag fer at seta Bjarna Djurholm, landsstýr- ismanni í vinnumálum, og Karsten Hansen, landsstýr- ismanni í fíggjarmálum, fyrispurning um útlitini fyri tollfríari sølu á flogvøllin- um. Jákup Sverri Kass vísir á, at sølan av tollfríum vørum hjá londunum uttan fyri ES er vaksin munandi síðani londini innan ES fyri skjótt tveimum árum síðani góv- ust at selja tollfríar vørur. Sum dømi nevnir hann, at umsetningurin av tollfríum vørum á flogvøllinum í Noreg, sum er uttan fyri ES, er fleirfaldaður, somuleiðis sum fleiri arbeiðspláss eru komin á staðnum. Má byggjast út Jákup Sverri Kass ásannar, at flogvøllurin í Vágum má byggjast út, skal tað bera til at hava tollfría sølu. Tí spyr hann landsstýrismannin í Vinnumálum, um tað verð- ur arbeitt við uppfylla fys- isku karmarnar og nær tað kann væntast, at høli eru klár. Harafturar spyr Jákup Sverri Kass Bjarna Djur- holm, hvørjar arbeiðsmakn- aðarligar vansar og fyri- munir landstýrismaðurin í vinnumálum sær í, at farið verður undir eina tílíka sølu. Til seinast vil Jákup Sverri Kass hava at vita, um fullveldissamráðingarnar eru nøkur forðing fyri, at farast kann undir at selja tollfríar vørur á flogvøllin- um. Má broyta tollógina Tingmaðurin hjá Sjálvstýr- isflokkinum stílar eisini tríggjar spurningar um sama mál til landsstýrismannin í Fíggjarmálum, Karsten Hansen. Jákup Sverri Kass vil hava at vita frá landsstýris- manninum í fíggjarmálum, um arbeitt verður við at til- laga tolllógina soleiðis, at fólk kunnu keypa tollfríar vørur á flogvøllinum. Har- afturat vil tingmaðurin hava at vita, nær hesir karmar verða til staðar. At enda spyr Jákup Sverri Kass landsstýrismannin í fíggjarmálum, hvørjar landsbúskaparligar vansar og fyrimunir hann sær í, at farið verður undir tollfría sølu í Vágum. Jákup Sverri Kass roknar við, at tollfrí søla á flogvøll- inum í Vágum fer at hava við sær, at sølan umborð á flogførunum minkar. Men hetta, heldur hann, verður uppvigað av, at fólk fara at leggja meira pening eftir sær á flogvøllinum Vil hava tollfría sølu í Vágum Jákup Sverri Kass, tingmaður, fer á tingfundinum í dag at seta landsstýris- monnunum í vinnumálum og í fíggjar- málum fyrispurningar um tollfría sølu í Vágum Jákup Sverri Kass heldur, at tollfrí søla á flogvøllinum í Vágum kann skapa grundarlag fyri fleiri arbeiðsplássum Fyrsti tingfundur uttan fyri tinghúsið JOHN JOHANNESSEN Í dag er tingfundur, men tinghúsið verður tómt. Síðani tinghúsið var lið- ugt bygt í 1856 eru allir tingfundir hildnir har. Ting- fundurin í dag verður har- afturímóti hildin í útvarps- høllini. Orsøkin tilhetta er, at tinghúsið í løtuni verður bygt um í so stóran mun, at tað ikki ber til at halda ting- fundir har, meðan umbygg- ingin fer fram. Í 1907 varð tinghúsið eis- ini bygt um. Tá bar heldur ikki til at halda tingfund í tinghúsinum. Avleiðingin av hesum var, at eingin tingfundur varð hidin frá september mánaði í 1906 til á ólavsøku í 1907. Tá tók nevniliga einki átrokandi mál seg upp, ið gjørdi, at tað var neyðugt at halda tingfund meðan húsið varð bygt um. Í 1977 varð tinghúsið aftur bygt um, og tá varð eingin tingfundur hildin frá hálvum september til hálv- an desember. Eykajáttanin má góðkennast Orsøkin til, at tingið kemur saman í útvarpshøllini í dag er, at tað er neyðugt at fáa samtykta eina eykajáttanar- lóg fyri september. Nýggja játtanarskipanin, sum kom í gildi við seinastu fíggjarlóg, krevur nevniliga, at óvæntar lógarbundnar út- reiðslur fáa eykajáttan í tinginum, áðrenn tær verða goldnar. Tingfundurin í útvarpshøllini í dag verður tann fyrsti, sum er hildin uttan fyri tinghúsið, síðani tað varð bygt í 1856 Almanna- og Heilsu- málastýrið krevur 40 milli- ónir eyka til lógarbundnar útreiðslur, og tí fer Karsten Hansen, landsstýrismaður í fíggjarmálum í dag at leggja fyri tingið eitt eykajáttanar- uppskot fyri september. Eykajáttanaruppskotið hjá landsstýrismanninum í fíggjarmálum ljóðar tó á heilar 50 milliónir krónur. Orsøkin til hetta er, at mill- um annað Strandfaraskip Landsins hava fingið óvænt- aðar útreiðslur. Müllers pakkhús var tingsalur Tá løgtingið varð endurreist í 1852, varð tingið tey fyrstu árini hildið í gomlu tings- tovuni í Gongini, sum varð bygd í 1692, og sum hevði hýst tinginum, til løgtingið varð niðurlagt í 1816. Longu í fyrstu tingsetuni samtykti tingið at byggja nýtt tinghús í Húsabøi, og her stendur tinghúsið enn. Húsið, ið var liðugt í 1856, varð bygt úr timbri og hevði flagtak. Húsini í Gongini vórðu seld til H. C. Müller, sýslumann, og var har nú norðasti endi av Müllers húsi er, har Landsbanki Føroya nú heldur til. Fýra mál Fyri tingfundin, sum verður settur klokkan hálvgum tvey í dag, eru fýra mál á skránni. Tríggir fyrispurn- ingar verða svaraðir, og síð- ani er framløga á skránni. Tá verður eykajáttanarupp- skotið lagt fram. Fyrsti fyrispurningurin, ið verður svaraður, er ein fyrispurningur frá Mamy Dahl Sørensen, sum hevur verið eykafólk á tingi fyri Javnaðarflokkin. Fyri- spurningurin snýr seg um samferðsluviðurskiftini í Kalsoynni og er stílaður til Finnboga Arge, sum var landsstýrismaður í vinnu – og samferðslumálum, tá fyrispurningurin varð settur. Tað verður kortini nýggi landsstýrismaður við hesum málsøkjum, Bjarni Djur- holm, ið fer at svara fyri- spurninginum. Næsta fyrispurningunum skal Anfinn Kallsberg, løg- maður, svara. Talan er um ein fyrispurning, sum Lis- beth. L. Petersen, ting- kvinna, hevur sett honum um setan av nevnd til at leggja til rættis tiltøk fyri at økja lut kvinnunar í polit- isku støðutakanini. Triðji fyrispurningurin er, eins og tann fyrsti, stílaður til Finnboga Arge. Talan er um fyrispurning frá Flemm- ingi Mikkelsen um vega- gerðina millum Øravík og Hov og nýggja samferðslu- havn í Suðuroynni. Hesum fyrispurnigi fer Bjarni Djurholm, landsstýr- ismaður, at svara. Tingfundurin í dag verður helst ikki tann seinasti, ið verður hildin í útvarpshøll- ini. Tað er nevniliga umráð- andi at fáa samtykt eyka- játtanaruppskotið fyri sept- ember. Tí kemur tingið helst skjótt saman aftur í útvarps- høllini at viðgera hetta upp- skot. Tingfundurin, sum verður hildin í útvarpshøllini í dag, er tann fyrsti, sum nakrantíð er hildin uttan fyri tinghús- ið 6 7 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 179 - 19. september 2000 Nr. 179 - 19. september 2000 Verkfall um smápengar Í gjár vóru báðir partar í verkfall- inum í Kollafirði so rørandi samd- ir um, at tað var so lítið, sum skilti, at tað er bæði synd og skomm at halda fram við verkfall- inum ÁKI BERTHOLDSEN Semingsroyndirnar, sum skuldi fáa ein enda á tí skjótt tríggjar viku langa verkfall- inum hjá dagrøktarmamm- unum í Kollafirði, kortslutt- aðu heldur óvæntað um vikuskiftið. Men bæði Miriann Dam, talskvinna hjá dagrøktar- mammunum, og Hans Jac- ob Hansen, bygdaráðsfor- maður í Kollafirði, eru so rørandi samd um, at nú er tað so lítið, sum skilir part- arnar, at tað er bæði synd og skomm at halda fram við verkfallinum. Annars høvdu samráð- ingarnar um vikuskiftið ført til semju á næstan øllum økjum og sáttmálin var komin undir land. Semja var bæði gjørd um lønir, eftirlønir, arbeiðstíðir, starvsaldur og um, nær sáttmálin skuldi koma í gildið og, hvussu leingi, hann skuldi vera í gildið. Partarnir eru samdir um, at sáttmálin skal koma í gildið 1. august og fara úr gildi aftur 31. desember. Tá leggur Kollafjørður saman við Tórshavnar Kommunu og Kollafjarðar Kommuna sigur, at hon hevur ikki heimild at gera sáttmála, sum gongur long- ur enn til nýggjárs, tí tá yvir- tekur Tórshavnar Komm- una málið. Bygdaráðið hevur eisini tvíhildið um at lønarlagið hjá dagrøktarmammunum skal vera á sama støði sum í Havn. Tað vil siga, at dagrøkt- armammurnar skulu fáa einar 700 krónur meiri fyri at hava tey smærru børnini undir trý ár, enn tær skulu fáa fyri at hava tey størru børnini. Hinvegin vildi dagrøktar- mammurnar hava tað sama í løn fyri øll børnini, og tað skuldi vera miðallønin av tí, sum mammurnar í Havnini fáa. –Í hesari trætuni var skor- ið mitt ígjøgnum, so at vit nú fáa gott 3.000 krónur fyri tey minnu børnini og knapt 3.000 fyri tey størri børnini, so at munurin er góðar 300 krónur, sigur Miriann Dam. Ósemja um gestabørn Tað einasta, sum ósemja nú er um, og sum heldur lív í verkfallinum, er, hvørja løn dagrøktarmammurnar skulu hava fyri gestabørnini. Gestabørn eru børn, sum ein dagrøktarmamma hevur fyri eina aðra, sum hevur forfall av ymsum orsøkum. –Kommunan tvíheldur um, at dagrøktarmamman, sum hevur forfall, skal missa eftirlønina fyri børn- ini, hon skuldi havt. – Men hinvegin skal dag- røktarmamman, sum skal hava hesi gestabørnini, ikki fáa eftirlønina. – Og vit kunnu undir ong- um umstøðum góðtaka, at ein dagrøktarmamma skal fáa minni fyri at hava eitt gestabarn, enn hon fær fyri tey børnini, hon vanliga hev- ur, sigur Miriann Dam. Hans Jacob Hansen, bygdaráðsformaður í Kolla- firði, heldur, at ósemja er eisini um, hvat eitt gestabarn er. – Kommunan uppfatar eitt gestabarn, sum ein dagrøkt- armamma hevur nakrar fáa dagar, fyri eina mammu, sum hevur forfall av onkr- um orsøkum. –Hinvegin uppfata dag- røktarmammurnar tað eisini sum gestabørn, tá ið ein dagrøktarmamma hevur børn fyri eina aðra, sum er í barnsburðarfarloyvi í eitt hálvt ár, men tað halda vit er burturvið. Bæði synd og skomm Bæði bygdaráðsformað- urin og talskvinnan hjá dagrøktarmammunum eru tó samd um, at í pengum er hetta eitt so lítið mál, at tað er bæði synd og skomm at verkfallið skal halda fram av hesi orsøk. Og báðir partar vóna, at nakað hendir í málinum skjótt. Men tey bæði, Miriann Dam og Hans Jacob Han- sen, eru ikki samd um, hvør eigur at næsta útspæl. – Bólturin liggur hjá Kommununi, sigur Miriann Dam. – Tað eru ikki vit, sum hava slitið semingsroyndir- nar, sigur hans Jacob Han- sen. Í gjáramorgunin visti sostatt ongin hvat fór at henda og, nær, nakað hendi. Og tískil heldur verkfallið fram. Fyribils er alt arbeiði, sum limir í Føroya Arbeið- arafelag gera fyri Kolla- fjarðar Kommunu, lagt lam- ið. Tað ber m.a. í sær, at skúlin verður ikki vaskaður og mitt í síðstu viku, var hann so skitin, at undirvís- ingin mátti halda uppat og børnini vórðu send til hús. Ingeborg Vinther, for- kvinna í Føroya Arbeiðara- felag sigur, at hendir onki heilt skjótt, má støða takast til, um onnur stig skulu tak- ast fyri at leggja Kollafjarð- ar Kommunu undir trýst. Hóast oljuprís- irnir eru í hædd- ini, fer hetta ikki at noyða SEV at hækka streym- prísin ÁKI BERTHOLDSEN Tað verður ikki neyðugt hjá SEV at hækka prísin á streymi, hóast prísurin á olju er farin til himmals. Sostatt sleppa brúkararnir hjá SEV við skrekkinum, hóast útreiðslurnar hjá SEV til olju næsta ár eru tvífald- aðar afturímóti 1998. SEV brúkar rættiliga nógva olju til at reka elverk- ini við og tí hevur verið fryktandi fyri, at teir met- høgu oljuprísirnir eisini fóru at føra til, at SEV fór at hækka SEV prísirnar. John Danielsen, fíggjar- leiðari hjá SEV, sigur, at SEV hevði væntað høgar oljuprísir. Men kortini eru prísirnir hægri enn mett var á fíggjar- ætlanini. Fíggjarætlanin hjá SEV fyri komandi ár varð løgd longu í mai mánaða í ár. – Komandi ár høvdu vit væntað at brúka 38,4 milli- ónir til olju komandi ár. – Men sum prísirnir eru nú, verða útreiðslurnar til olju einar átta milliónir hægri, ella einar 46 milli- ónir komandi ár. Hetta verður tvær ferðir so nógv sum SEV brúkti til olju í 1998, tá ið hesar út- reiðslurnar vóru 23,3 milli- ónir. Í fjør brúkti SEV 25,5 milliónir til olju og í ár verða oljuútreiðslurnar upp á 40 milliónir. Lækkaðir hvørt ár Men fíggjarleiðarin hjá SEV sigur, at hinvegin verður streymprísurin á- virkaður av oljuprísinum á tann hátt, at nú fer tað neyvan heldur at bera til at lækka prísin. –FSostatt fer oljuprísurin at ávirka prísin í longdini, tí hann fer ikki at vera so lágur, sum hann annars kundi verið. – Annars hava vit lækkað Vit sleppa við skrekkinum Nú hevur verkfallið í Kollafirði skjótt vart í tríggjar vikur. í farnu viku var fundur í Kollafirði fyri dagrøktarmammur úr øllum landinum og tær lýsti starvsfeløgum sínum fullan stuðul. Mynd: J.Kr. Vang prísirnar hvørt ár tey sein- astu árini. Men næsta ár hava vit gjørt av at varð- veita somu prísir sum í ár, og sostatt lækka teir ikki komandi ár. Fíggjarleiðarin sigur, at hann væntar ikki, at sum oljuprísurin er í løtuni, fer Fíggjarstøðan hjá SEV er so mikið góð, at tað verður ikki neyðugt at hækka streymprísin, hóast oljuprísirnir eru farnir í topp tað at gera tað neyðugt at hækka streymprísin. –Hinvegin fer tað sjálv- sagt at gera ársúrslitið hjá SEV verri enn væntað. Men tað hevur SEV eisini rúm fyri, tí næsta ár er mett at SEV fór at hava 16 milli- ónir í rakstraravlopi. Sostatt hevur felagið eitt sindur av luft og teir Teir hækkandi oljuprís- irnir fara sostatt „bara“ at føra til sær, at avlopið fer at lækka niður í einar átta milliónir komandi ár. Í ár fer roknskapurin hjá SEV akkurát at javnviga, tað kemur partvís av tí høga oljuprísinum. Men tað kem- ur eisini av, at SEV hevur havt óvanligar útreiðslur í ár av at skifta rørini til el- verkið í Botni í Suðuroy út.