mikudagur 20. september 2000síða 5

8 9 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 180 - 20. september 2000 Nr. 180 - 20. september 2000 Viðmerking: Eg fari beinanvegin at siga, at tá ið Hanus Kamban sigur í grein frá 13. september í bløðunum, og eg siteri: Sum støðan er í Føroyum í løtuni, hava listafólk einki stað, hagar tey kunnu senda sínar umsóknir, t.e. ongan virkandi mentunargrunn. (Sitat endað) Hetta er ikki satt, tí júst nú hevur Mantunargrunnur Føroya Løgtings havt fund og stuðla fleiri mennandi og góðum listafólkum! At Hanus Kamban so ikki hev- ur fingið nakað frá grunni- num, ja tað er bara harmi- ligt! Og Fjølrit er eisini virkandi grunnur, sum stuðlar! Nú lastar og niðurgerð hesin Hanus Kamban alt virksemi hjá Mentunar- grunni Føroya Løgtings seinastu 22 árini, og sigur, at hann hevur skrivað (cit- at): so at siga lønarleyst! Ikki fyrr enn fyri fáum døgum síðani fekk eg at vita, at hesin sami Hanus Kamban er hin sami Hanus Andreasen, og er mín spurningur tí til henda mann: Hvør hevur onga løn fing- ið - Hanus Kamban ella Hanus Andreasen? So nýtur Hanus Kamban eitt dømi við júst heiðraða rithøvundanum Jóanes Nielsen, sum verður tikin fram sum pengamaskina, og sigur um seg sjálvan livandi í oyðimørk, og eg siteri: Hjá mær, eins og hjá teimum flestu í mínum bólki, er støðan tann øvuta. (Sitat enda) Og vit kunnu leggja aftrat, at støðan hjá Hanusi Kamban er tann øvuta tí hjá Jóanesi Nielsen! Tá ið Hanus Kamban sig- ur, at eg sum skrivandi mað- ur livi í somu oyðimørk sum hann og sama »bólki«, so skal eg upplýsa mentamál- aráðharranum, at tað geri eg ikki! Frá 1994 og til dagin í dag gav eg 8 bøkur út! So eg veit ikki, hvønn »bólk« Hanus Kamban sipar til, men tað kann hugsast at verða bólkurin við Hanusi Kamban, Róa Patursyni, Ebbu Hentze og øðrum landskassariknum høvund- umum í Havn, sum ikki hava annað at skriva um enn onnur, sokallaðir limir í Int- errós?! Og eg fari eisini at við- merkja nýggju kunngerðina til Mentunargrunn, tá ið hon verður kunngjørd, tí tá henda nýggja skipan kemur í gildi, tá verður ikki tespi- ligt hjá okkum høvundum sum búleikast uttan fyri Havnina! Tá ið Hanus Kamban skal fáa 3 ára legat úr Mentunargrunninum uppá 700.000 krónur, tá verður ikki nógv eftir í grunninum at stuðla øðrum við, tað sigur seg sjálvt! Nú sigur kanska onkur, jamen øll skrivandi hava møguleika at søkja um 3 ára legat. Men øll hava ikki møguleika at fáa tað! Tá ið »bólkurin« hjá Hanusi Kamban kemur framat nýggja Mentunargrunni- num saman við Mentamál- astýrinum, tá er einki sum eitur rithøvundur á bygd longur! Lesi svarið frá nýggja mentamálaráðharranum í Dimmu leygardagin til henda sama Hanus Kam- ban, so síggja tit hvønn veg tað gongur! At ein menta- málaráðharri orðar seg so- leiðis á so ódiplomatiskum støði, sum Torbjørn Jacob- sen ger, sigur mær sera nógv! Og eg taki ikki hædd fyri, at nýggi mentamála- ráðharrin júst hevur tikið við starvinum sum lands- stýrismaður, tí Torbjørn Jac- obsen veit væl, hvør ætlanin er við nýggja Mentunar- grunninum! Seinastu tíðina hava jú fullveldis skaldini fingið stórar peningaupp- hæddir frá landsstýrinum, og hetta bara stendur við og versnar so hvørt Mentamál- astýrið og mentamálaráð- harrin koma meiri og meiri inn í mentanina! Og ikki at gloyma Út- varps- og Sjónvarpsnevnd- irnar, sum settar vórðu her- fyri av táverandi mentamál- aráðharra og Mentamála- stýrinum, men sum seinni vórðu avdúkaðar, tíbetur! Hetta er fullveldis gongd- in á mentunarliga økinum, men henda gongd er ikki bert galdandi innan fyri mentan, hetta verður fram- tíðin á øllum økjum! At enda fari eg at spyrja mentamálaráðharran, um Hanus Kamban hevur gjørt nakra avtalu við mentamál- aráðharran um at fáa stróran fullveldis stuðul, tí soleiðis er orðaljóðið og andin bæði í brævinum hjá Hanusi Kamban og aftursvarinum hjá mentamálaráðharra- num? Ólavur í Beiti rithøvundur Minningarorð um Regin Henriksen, Sørvágur f. 6. mai 1980 – d. 14. mai 2000 Brádliga bórust boð- ini um bygdina, Reg- in hjá Dalla varð deyður. Bert 21 ára gamal. Soleiðis byrjaðu minningarorðini um beiggja okkara, sum doyði í 1977. Aftur í dag standa vit hjálparleys og spyrjandi: Hví Regin okkara Regin! Ja, tað vardi meg ei, at tað kundi henda enn einaferð. Mín hugur er hjá tær Rannvá góða, og mangur man standa spyrjandi, hví lagnan kann verða so hørð við nøkur, men einki svar vit finna. Fyrst tín tvillingsbeiggi og nú tykkar høgt elskaði sonur, sum eisini fekk navnið Regin. Bert 20 ára gamal. Nú fýra mánaðir eru farnir, grætur hjarta mítt enn. Mínir tankar eru hjá tykkum øllum góða Rannvá, Jákup, Beinta og Dánjal. Tit hava mist eitt tað dýrabarasta, tit áttu. Regin var ein sera góður og stillur drongur, og var hann til stóra gleði fyri tykkum og okkum øll, hesa alt ov stuttu tíð, honum untist at liva. Hugur mín leitar eisini til tín góða manna og Jóhannes abban. Tað vóru sera tung boð at frætta, at tú, Regin góði, ikki var ímllum okkum meira, bert eina viku eftir, at tú hevði hildið tín 20 ára føðingardag. Tú vart so glaður fyri dagin, sum mamma tín hevði givið tær, og vit høvdu tað sera hugnaligt, men at vit ikki skuldu síggjast aftur, mostur og tú, er ikki til at skilja. Longsulin eftir tær góði er nívandi, og so tað, at hugsa um tíni kæru, sum eftir sita. Nú Regin er farin, er mangt og hvat at minnast aftur. Tað, sum sermerkti Regin var hansara stilla og tolna lyndi. Altíð góðsligur og trúfastur. Hesir eginleikar góvu honum nógvar góðar vinir, sum so sára sakna hann í dag. Eftir at Regin hevði fingið prógv í 10. flokki, fór hann sum mangur annar unglingi til skips. Sigldi trúfastur 2 ár við djúpvatnstrolaranum »Vesturskini«. Tað kom skjótt til sjóndar, at Regin hevði góða sjónatúr og var nærlagdur og álítandi í arbeiði sínum. Regin legði framtíðarætlanir sínar og valdi at fylgja fóta- sporum faðirs síns, og fór í smiðjulæru hjá J. K. Joensen í Miðvági. Hetta var eitt yrki, sum hann hevði stóran tokka og hegni til og eitt arbeiðspláss, sum hann var sera glaður fyri. Saknurin er so stórur eftir teg góði. Eg tori næstan ikki at ímynda mær tað tómrúm, sum er í gerandisdegnum hjá tykkum í Sørvági, men eitt er vist, at tit eiga góð og rík minnir eftir Regin. Vita skulu tit Rannvá og Jákup og systkini, at tað eru mong, sum hugsa um tykkum og taka lut í sorg tykkara. Má Harrin styrkja tykkum í hesi sváru sorgartíð. Æra verður minnið um Regin. Mostur Eg vil loyva mær at enda við sanginum sum omma Regin, Brynhild hevur yrkt: Eydna góð á fold varð givin mær at ognast heimið gott, har, hvar góðsemja og blídni altíð hava valdið átt. Faðir móðir væl meg vardu hildu allar sorgir vekk, so at eg, ta tíð eg livdi, sum á blómugøtu gekk. Tit í Harrans hús meg bóru, lærdu meg at kenna Gud, og at tann, sum trýr á Jesus, fær í himli góðan lut. Tí var lív mítt her ein gleði, Tryggheit, friður fylgdi mær, til nú Harrin heim meg kallar, tí mítt lívsskeið runnið var. Ongin veit, hvat lívið bjóðar; kanska fekk eg besta lut, tí at eg á ungum aldri sloppin eri heim til Gud. Deyðans myrkur skjótt fær enda, og eg síggi dagin, tí fyri mær ein nýggjur heimur bíðar aftan fyri ský. Halló allir býráðslimir. Nú stundar til kommunuval. Hóast at tað allarhelst kem- ur óvart á tykkum, so ivast vit onga løtu í, at tit eru glað um hesi boðini tit nú fáa frá okkum: ” SURPRISE ! Vit í Foreldrafelagnum ætla fram til valið hvørja viku alment at eftirmeta avrik tykkara á barnaansingar- økinum. Og hví fara vit at gera tað? Jú - tí at hesu- ferð skal barnaansingin ikki bara verða valagn !!” Hatta vóru tey góðu tíð- indini. Tey ringu tíðindini eru – og lat tað verða sagt beinanvegin - tað sær ikki for gott út hjá tykkum. Hvørja viku fram til valið skulu vit ymsar síður av barnaansingartrupulleika- num, og í dag skulu vit hyggja nærri at bíðilistu- num. Afturlítandi ber til at siga, at aftaná eitt áhaldandi trýst frá foreldrum og Foreldra- felagnum, ásannaðu tit til endans, at ikki komst utt- anum at fáa nakrar al- mennar og objektivar reglur fyri hvussu børn skuldu sleppa av bíðilistanum og inn á stovnarnar. Tit kundu ikki í longdini liva við eini rúgvu av frustreraðum og illum borgarum, sum øll fortaldu og hoyrdu søgur um hvussu ein skuldi gera yvirfyri býráðnum fyri at fáa sítt barn inn á stovn. Tað var nokk meiri av møði enn føði, at tit komu til ta ásann- ina. Ásettar vórðu megi- nreglur um bíðilistan, upp- tøkutreytir og hvussu býráð- ið skuldi kunnað foreldrini um hetta. Vónir vóru fyri, at nú fór at ganga betri við hesi tænastu mótvegis borg- arunum – men gakk – har hendi einki. Grundgeving býráðsins var tann, at regl- urnar ikki kundu takast í brúk fyrr enn eitt serligt telduforrit varð útvegað. Býráðið trúði vónandi ikki uppá eina tekniska loysn á barnaansingartrupulleika- num? Bíðað varð í einum bland- ingi av tolni og spenningi, og dagurin upprann eisini, tá ið telduforritið varð tikið í nýtslu. Tað var beint undan summarfrítíðini í ár, og tað merkti, at tá ið børnini hesa- ferð (summarið 2000) skuldu takast inn á stovn, so var tað við hjálp av m.a. hesum telduforriti. Men vit foreldur og borg- arar í Havn sóu ongan mun á mannagongdini, tí at hug- burður býráðsins til barna- ansingartrupulleikan var einki broyttur – gomul vøra í nýggjum pakkitilfari. Tí hvat varð gjørt á hesum sinni? Akkurát tað sama sum undanfarin ár. Í ”nattens mulm og mørke” vóru brøv send út til tey foreldur, sum høvdu fingið børn síni inn á stovn. Hini – t.v.s. øll tey, ið einki bræv fingu – løgdu annað- hvørt postmannin undir at hava forkomið brævinum frá býráðnum (býráðið hevði jú lovað at hesuferð var heilt víst, at barnið slapp inn) – ella roknaðu tey út (einki bræv = einki pláss) at ei heldur hesaferð varð nakað pláss til Lítla palleba ella Lítlu marsonnu. Og hvat gjørdu vit foreld- ur so? Jú annaðhvørt ringdu ella fóru omaná býráðið fyri at fáa uppklárað hvat var hent. Men har var eingin at hitta vegna summarferiu. Ei heldur á hesum sinni hevði býráðið dirvi at møta sínum borgarum, tá ið mest brúk var fyri tí. Hvat var í vegin hjá bý- ráðnum fyri at kunna borg- arar sínar, soleiðs at sleppast kundi undan óvissuni og harvið eisini illum og frustr- eraðum borgarum? Tær nýggju reglurnar ásettu at tað skuldi gerast. Tað kundi verið lýst í bløðum, útvarpi, heimasíðuni hjá Býráðnum og einhvør – óansæð um børnini sluppu inn ella ei – átti at fingið eitt bræv við eini persónligari kunning um júst teirra støðu. Á tann hátt hevði býráðið sloppið undan at altíð at skulla hopa aftur eftir hali undan sínum borgarum. Neyðarbrævið, sum bý- ráðið hóast alt aftaná sendi til øll, ið eru uppskrivaði á bíðilista, um at børnini sleppa inn á stovn í august 2001 ella 2002, er ein rein undanførðsla. Tí útsøgn- irnar í brøvunum, eru ikki knýttar at veruleikanum, men er heldur eitt úrslit av telduforritinum og umboða ynskitankar. Tað er ikki nokk hjá bý- ráðnum at staðfesta, aftaná at hava vitja eina oljuráð- stevnu í Stavanger, at ein komandi oljuvinna fer at seta krøv til kommunur um eitt nú eina góða barnaans- ing, og síðani koma heim og vóna at trupulleikin loysir seg av sær sjálvum. Kanska er orsøkin tann einfalda, at býráðnum vænt- ar førleika og dirvi til at loysa trupulleikan umframt ein politikk á økinum – ein politikk, ið verður gjøgn- umførdur í verki. Men fallið ikki í fátt góðu býráðslimir! Vit í Foreldra- felagnum skulu nokk áhald- andi minna tykkum á upp- gávuna, sum er sera einføld: ”Loysið ansingartrupulleik- an eina ferð med alla”. Hetta var tað vit høvdu at frambera í hesum umfari - „We’ll meet again“ Høgni í Stórustovu Vinarliga Foreldrafelagið P.s. Í næstu viku ætla vit at fara at hyggja nærri at av- gerð tykkara um discount- barnaansingina, sum tit á ótrúligan hátt hava rótað tykkum út í. Uha – tað sær heldur ikki for gott út við tí. Kamban, penganeyð, viðurkenning og lygn Opið bræv til Tórshavnar Býráð Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo Ta› var rættiliga har›ført nor›an fyri mánakvøldi›. Fleiri ska›ar hendu, serliga har skri›ur lupu Ein skri›a stongdi mánakvøldi› Elduvíkarvegin. Vegurin var stongd- ur eina løtu, men skjótt var koyrandi aftur. Skri›an leyp úr fjallinum og fór heilt á sjógv. Menn frá Landverkfrø›- inginum fóru beinanveg til arbei›is fyri at fáa lati› uppaftur, og ta› var hampiliga skjótt, at koyrandi var› aftur. T‡sdagin vóru teir í gongd vi› at rudda, solei›is at millum anna› bil- verjan, sum farin er, eisini kann gerast aftur. Eisini í Oyndarfir›i var stórt skri›ulop, sum byrgdi vegin av. Hetta lopi› var væl størri enn ta› á Eldu- víkarvegnum, siga teir hjá Landsverk- frø›inginum. Í Nor›urstreymoy vóru eini fleiri lop. Á Víkar- og Tjørnuvíkarvegnum lupu skri›ur. Og í Saksun var rætti- liga umfatandi lop. Har hendi eisini størri ska›ar á br‡r og úthús, eins og nógvur bøur liggur undir í runu og gróti. ej Kunningarfundur um vistfrø›iliga framlei›slu var t‡sdagin á Búna›- ardeplinum í Kollafir›i. Sagt var› frá ymsum møguleikum innan vistfrø›iligan landbúna› Edvard Joensen Kollafir›i: Føroyingar eiga at gera meira vi› vistfrø›i- liga framlei›slu, halda summir búna›armenn. Eis- ini í Føroyum eigur at ver›a gjørt meira vi› hesa fram- lei›slu. Vistfrø›iligur landbúna›- ur er stutt og greitt at brúka ta›, natúran gevur. Vanlig tø› heldur enn handilstø› og so framvegis. A›rasta›ni ver›ur alt møguligt dyrka› vistfrø›i- ligt. Til dømis var› bo›i› vistfrø›iligt kaffi á kunning- arfundinum. Ta› er eitt felags útnor- rønt samtak, sum stendur fyri hesi kunningarverkætl- anini, sum nú er farin í gongd. Nora (Nordisk At- lantsamarbejde) stu›lar verkætlanini. Meginfelag Búna›ar- manna, MBM, hevur tiki› stig til tiltaki›. Eirikur Tor- valdsson, stjóri í MBM, seg›i, at ta› var eftir fyri- spurning, at MBM yvirhøv- ur fór undir at arbei›a vi› evninum. Onnur lond hava fastan málsetning fyri, hvussu nógva vistfrø›iliga fram- lei›slu, tey skulu hava. Før- oyingar hava einki, seg›i hann. Ta› var ikki nóg gott, var› mett, og tí er MBM fari› upp í hetta samstarvi›, sum nú er fingi› vi› Ísland og Grønland. Gunnar Á. Gunnarsson stjóri á Íslendska kanningar- stovninum TÚN, seg›i, at ta› er heilt natúrligt, at før- oyingar, íslendingar og grønlendingar ganga saman um hesa verkætlanina. Hesi londini hava vi›urskifti, bæ›i landbúna› og onnur, sum líkjast rættiliga nógv. Vit eiga at ásanna, at vit eru lítil í altjó›a høpi og ikki ganga so nógv eftir nøgd heldur enn eftir dygd. Vit brúka luttvíst minst líka nógv kunsttø› og sproytuevni, sum onnur lond. Men vit standa langt aftan fyri eyropeisku lond- ini, tá talan er um vistfrø›i- liga framlei›slu, Og ta› kunnu vit ikki lata sita á okkum, helt hann. Vit standa fyri vaksandi innflutningi a›rasta›ni frá, seg›i Gunnar Á. Gunnars- son. Har er nógv vistfrø›ilig vøra ímillum. Og brúkarin gerst alt meira tilvitandi. So skulu vit vera vi› í tí kapp- ing, sum her ver›ur, er ney›ugt, at vit eisini dyrka okkara egnu vistfrø›iligu vørur. Men ta› stendur heldur ikki so heilt illa til vi› vist- frø›ini í Føroyum kortini. Tann føroyska landbúna›- arvøran, føroyingar eta mest, er kanska sey›akjøt. Og ta› er sanniliga vist- frø›iligt, helt stjórin á Royndastø›ini, Peter Haahr. Verri stendur til vi› mjólkini, helt hann, og ásanna›i, at har er ney›ugt at gera naka› skjótt, um vit ynskja at selja vistfrø›iliga mjólk. Spurningurin er so bara, hvat brúkarin ynskir, og her skal vinnan eisini vera vakin og duga at síggja, hvat markna›urin vil hava. Aftur til ta› natúr- liga Bjørn Patursson er føroyskur limur í arbei›sbólkinum, sum kunnar um vistfrø›iligan landbúna› Mynd: Edvard Joensen T‡sdagin vóru menn hjá Landsverkfrø›inginum og rudda›u eftir skri›ulopi á Elduvíkarvegnum Mynd: Edvard Joensen Illve›ur nor›anfyri