leygardagur 11. juni 2005síða 27

Ein altjóða gransk- arabólkur hevur nú sett saman heimsins sunnastu máltíð. Hendan máltíðin minkar um hjarta- karsjúkur við 76 pro- sentum. Roknað verð- ur við, at menn kunnu økja livitíðina við umleið 7 árum og kvinnur við umleið 5 árum Máltíðin verður kallað polymáltíðin. Men gransk- ingin byrjaði kortini við nøkrum heilt øðrum, nevni- liga hugskotinum um at gera eina polytablet. Royndir gjøgnum nógv ár hava víst, at ávis evni hava gagnliga ávirkan á heils- una. Tí gjørdu tveir enskir læknar eina kanning, ið umfataði 750 aðrar kann- ingar og har 400.000 fólk høvdu verið við í kann-ing- arroyndunum. Teir komu til, at best varð at gera eina tablet, sum skuldi virka "móti øllum" sjúkufyri- brigdum. Hon skuldi posi- tivt ávirka kolesterolstøðið, blóðtrýstið, homocystein- støðið og blóðplátufunk- tiónina. Við hesum kundi ein minka um talið av hjartatilburðum, blóðtøpp- um í heilanum og øðrum hjarta- æðrajúkum við út- við 80 prosentum. Sambært granskingini skuldi ein triðingur av teimum, sum tóku polytablettina, fáa 11 ár longri livitíð í meðal. Ein máltíð móti øllum sjúkum Ein annar granskarabólkur fekk síðan hugskotið at gera heimsins sunnastu máltíð. Í staðin fyri at leita eftir ymsum gagnligum kemiskum evnum leitaði bólkurin eftir gagnligum evnum í vanligum mati. Royndir hava nevniliga eisini víst, at nógv evni, sum eru í vanligum mati, hava gagnliga ávirkan á heilsuna. Granskarabólk- urin úr Niðurlondum, Belg- ia og Australia fór at leita eftir hesum gagnligu evn- um. Teir vildu gera eitt alternativ, sum ikki er kem- iskt framleitt, sum smakkar væl, og sum ger sama gagn sum polytablettin, hvat viðvíkur minking av hjarta- æðrasjúkum og leinging av livitíð. Eitt krav var, at hvør einstakur partur skuldi hava eina ávísiliga sjúkumink- indi ávirkan. Frukt, fiskur, sjokoláta og vín Altjóða granskarabólkurin sigur í British Medical Journal frá, at hann hevur nýtt sama framferðarhátt sum enski bólkurin, og nýtti vitanina frá somu kanningarroyndunum. Úr- slitið av kanningunum var, at ein máltíð av frukt, fiski, sjokolátu, grønmeti, mandlum, víni og hvítleyki hevur sera stóra sjúkufyri- byrgjandi ávirkan. Hon virkar sjúkufyribyrgjandi móti øllum hjarta- æðra- sjúkum og virkar av somu orsøk lívsleingjandi. Niðurstøðan frá kanning- unum var, at mannfólk, sum eta eina dagliga poly- máltíð økja livitíðina 6,6 ár og livitíðin uttan hjarta- og æðrajúkur leingist við 9 árum. Konufólk, sum eta eina dagliga polymáltíð kunnu leingja sær lívið við 4,8 árum og livitíðina uttan hjarta- æðrajúkur við 8 árum. - British Medical Journal/Aftenposten Nr. 109 - 11. juni 2005 27 Heilsa & lívsstílur Heilsa maggi@sosialurin.fo Heimsins sunnasta máltíð Lítil svøvnur økir um matarlystin At longdin á svøvninum ávirkar stoffskiftið er væl kent millum læknar. Í Chicago varð ein kanning gjørd av tveim- um hormunum "leptin", sum tálmar matarlystin, og "ghrelin", sum økir um matarlystin. Tey, sum lúttóku í hesi kanning, svóvu fýra tímar hvørja nátt í tvær nætur. Úrslitið bleiv samanborið við, tá tey somu fólkini svóvu í 10 tímar. Tað vísti seg, at lítil svøvnur minkaði um hormonið, sum tálmar matarlystinum og veks- ur um hormonið sum økir um matarlystin. Úrslitið vísir eisini, at lítil svøvnur ger at per- sónurin kennir seg svangan og fær betur matarlyst, serliga er hetta galdandi fyri kaloriuríkan mat við høgum karbohydrat innihaldi. Granskarar kjakast nú um mangul upp á svøvn er ein risikofaktor og um fiti-farsóttin í USA hevur samband við at fólk har í miðal sova 1-2 tímar minni, enn tey gjørdu fyri 40 árum síðan. Kelda: Den norske lægeforening Heimsins sunnasta máltíð (Dagligur skamtur) 150 ml av víni 114 g av fiski (4 dagar um vikuna) 100 g av myrkari sjokolátu 400 g av frukt og grønmeti 27 g av feskum hvítleyki 68 g av mandlum Leskilig máltíð við frukt og grønmeti á Tórshavnar Sjómansheimi Mynd: Bárður