fríggjadagur 1. juli 2005síða 24

24 Nr. 123 - 1. juli 2005 Vit mundu vera fleiri, sum fingu handan bankatoskin frá Han- usi hjá Nornasi í rangastrúpan hetta nú so famøsa galla- kvøldið í Norður- landahúsinum. Alt so sera væl fyriskipað, tænastan í heims- klassa, skráin løgd sum tað sømir seg, táið útlendskir odd- vitar vitja og gastron- omiin á so høgum støði, at drotninga- vitjanin fyri árum síðani, táið havhestar- nir fóru sum gummi- bóltar eftir borðinum og syftust uppi undir ljósakrúnunum, eins og høvdu teir fingið eitt nýtt lív, næstan var farin í gloymsk- una. Fyri eina stund í hvussu er. Kortini verða orðini hjá Katr- ini hjá Kristiani í Kví- vík tó seint gloymd, táið hon eftir at hava nartlað sær eina flís av eini nátabringu, við felliknívinum hjá manninum, og eftir at hava tugt og jaglað sollaleðrið í einar tíggju minuttir, segði tey ódeyðiligu orðini: »Veit ikki hvat tit gera, men nú svølgið eg.« Tórbjørn Jacobsen Matinum bagdi onki hetta mánakvøldið, men politiski kosturin, sum snildisliga var flættaður inn í hátíðina, var herskin at svølgja, í hvussu er hjá andstøðuni á tingi, sum ongan lut eigur í hesum politiska sorgarleik- inum, har viljaleysir menn hava avreitt tjóðarinnar rættindi, uttan somikið sum at fáa ein verð av flatbønum afturfyri. Margretha tykist vera eitt skilafólk, rímiliga vitborin eisini, og hjá flestu føroy- ingum er kongshúsið ikki stóri trupulleikin, soleingi hendan støðan er veruleiki, at danska statsmaktin tví- heldur um føroyskar ognir, dygt stuðlað av ríkistrællun- um í Javnaðar, - Sambands- og Fólkaflokkinum. Tó er tað undrunnarvert at hon ikki kubbaði kontroversi- ella sekvensin, sum ríkis- kallarnir høvdu sníkt inn í røðuna, og sum eyðvitað mátti gerast ein kíli í pol- itisku skipanini í Føroyum. Finnur Helmsdal og Høgni Hoydal eru menn sum ríða sama dag sum teir saðla. Skjótir á knappunum. Og hetta varð sum at stinga frens. Alt hitt tvørpolitiska sambandsorkestrið er farið upp at gala. Og ímeðan Al- fred Olsen, Anfinn Kalls- berg, Jóannes Eidesgaard, Jóhan Petersen, Olav Ene- moto, Jóhan Dahl o.a. nísta sum útløgukøttar í føstu, er málið vorði eitt slag av ein- um vandetta ímillum danska kongshúsið og Tjóðveldis- flokkin. Og tað verður ong- in leikur fluttur í tí talvinum. Pr. definitión. Táið kongs- húsið ikki fær farið inn í ein partapolitiskan dialog. Har- við hvørvur tað orðaskiftið av sær sjálvum og tað mest áhugaverda í miðlunum gjørdist so, at formaður Tjóðveldisfloksins ikki unt- ist við at súpa í seg av royala herskapsborðinum umborð á "Dannebrog" - og varð uppeksponeraður sum ridd- arin av tí leivdu breyðflísini. Eitt avboð til ein nátt- verða? Hví gjørdist tað nú meginsøgan á hesi drotn- ingaferðini? Hví verða ljós- kastararnir ikki varpaðir inn í reversini á tjóðskapar- hetjunum, sum nú ganga lagghallar av donskum sildasalati, kongsins teknar, premieraðir fyri sítt góða starv, í royndini at gøllhalda føroyska matrikkulin í donsku ríkisskipanini? Hugsi, at tað var Karl Marx sum segði hesi vísu orðini: "Søgan endurtekur seg altíð. Fyrstu ferð sum sorgarleikur. Aðru ferð sum skemtileikur." Hann mundi neyvan vita hvussu ósvita- liga rætt hann hevði, táið hugt verður at føroyskum fullveldispolitikki og pol- itisku viðurskiftunum ímill- um Føroyar og Danmark. Í 1946 vrakaði føroyska fólkið uppskotið hjá donsku stjórnini um eina heimastýrisskipan - og valdi loysing. Politisku flokkarnir í Føroyum lupu saman við donsku stjórnini frá sínum lyftum. Danska stjórnin gjørdi saman við føroyskum polit- ikarum ein sonevndan "Ny- ordning", ið var sama heimastýrisskipanin, sum varð vrakað á fólkaat- kvøðuni 14. September. Øll segl vóru sett fyri at billa føroyingum inn, at hetta var eitt politiskt nýbrot - hóast talan var um greitt aftur- stig, í mun til tær heimildir, ið Løgtingið hevði vunnið sær stríðsárini. Ongin ivast í, at føroyska fólkið valdi greiðan meiri- luta fyri fullveldi á løg- tingsvalinum í 1998. Í 2002 og 2004 somuleiðis. Men áðrenn samráðingarnar um fullveldissáttmálan nakran- tíð byrjaðu, í 1999, bjóðaði táverandi forsætismálaráð- harri Danmarkar, Poul Nyr- up Rasmussen, føroyingum ein "Nyordning indenfor Rigsfællesskabet" ístaðin. Hyggjuráðini mundu vera, at føroyingar skuldu sleppa at halda fram við at skeld- ast um nakrar smávegis yvirtøkur, skuldu sleppa við dønum út í altjóða sam- ráðingar ímeðan Danmark togaði allar sínar heimildir innaftur og staðfesti sítt fullveldi yvir Føroyum. Uppskotið varð uttan himpr kolldømt og aftur- víst. Av góðum grundum vildu Tjóðveldisflokkurin, Fólkaflokkurin, Sjálvstýris- flokkurin og Miðflokkurin ikki nerta donsku nálganina við eini eldtong. Seinri umsetti Sambandsflokkurin tó danska útkastið til før- oyskt (helst við góðari hjálp úr Danmark), gjørdi tað til eitt politiskt barn hjá sær, og rópti tað "Nýskip- anaruppskotið". Tað kollektiva politiska minnið er stutt, men øll munna hóast alt minnast, at táverandi løgmaður Føroya, Anfinn Kallsberg, boðaði frá, at hann ongantíð fór at góðtaka nakra avtalu, sum bygdi á, at vit høvdu meldað okkum inn í danska ríkið, tí sum hann segði, Føroya fólk hevði allan avgerðarrætt í Føroyum. Sama grund- gevingin var brúkt táið hann sleit samráðingarnar við donsku stjórnina, og somuleiðis tá ið hann nakað eftir tað avlýsti fólkaatkvøð- una. Sum hann segði: "Við eini fólkaatkvøðu er stórur vandi fyri, at vit føroyingar verða trýstir og hóttir til at lima okkum inn í tað danska ríkið." Nú, seks ár seinri, er "Ny- ordningen" hjá Poul Nyrup Rasmussen og harvið "Nýskipanin" hjá Sam- bandsflokkinum sett í gildi. Her er ikki eitt komma flutt síðani Nyrup lanseraði hugskotið av fyrstan tíð, og ongin hevur spurt fólkið í Føroyum, hvat tey munna halda um "nýggja" politiska grundvøllin, sum í bráð- skundi varð ekspederaður ígjøgnum Løgtingið og Fólkatingið - fyri kortum. Ájú, søgan enturtekur seg so sanniliga. Fyrstu ferð sum sorgarleikur. Aðru ferð sum skemtileikur. Og hetta er tragikomiskt skemt á høgum støði, nú fremsti forsprákarin fyri "Nyordn- ingen", er sami løgmaður, Anfinn Kallsberg, sum fyri fáum árum síðani staðfesti alment, at hetta fór hann aldri at geva seg undir. Nú er hann vorðin riddari av Dannebrog saman við Bjarne Djurholm. Hesin seinri hevur síðani hann kom í landsstýrið, fyri seks árum síðani, ikki gjørt ann- að enn stríðst ímóti før- oyskum fullveldi og virkað fyri "Nyordningen" hjá donsku stjórnini. Kosmet- iskt hevur Anfinn av góð- um grundum roynt at hildið eina fasadu, sum tóktiskt meira national enn hon hjá heimastýrismanninum úr Kollafirði, men nú krakel- eraði alt og Fólkaflokkurin hevur endaliga yvirgivið seg fyri áhaldandi danska trýstinum í stjórnarskipan- armálinum. Sambands- vongurin í høvuðsstaðarøk- inum søkti at nationala her- mótinum, í Norðoyggjum og í Eysturoy - og sigraði, so tað stendur eftir. Í ár 2000 vitjaðu donsku kongshjúnini eisini í Før- oyum. Tá boðaði Anfinn Kallsberg, táverandi løg- maður, danska Ríkisum- boðnum frá, at ongir ridd- arakrossar skuldu býtast út undir vitjanini. Sjálvur hevði hann fingið boðið riddarakrossin, men sum hann tá tók til: "Eg fari ong- antíð at taka av tilboðnum um at gerast riddari av Dannebrog. Eg standi jú á odda fyri einum meiriluta, ið ynskir fullveldi í land- inum." Jú, skemtiligt kann tað tykjast at vera, men er tað nú so skemtiligt táið til stykkis kemur? Tíanbetur eru søgan og skjalagoymslur kannaðar Høgni Hoydal - riddarin – Nú er Anfinn Kallsberg vorðin riddari av Dannebrog saman við Bjarne Djurholm. Hesin seinri hevur síðani h ímóti føroyskum fullveldi og virkað fyri »Nyordningen« hjá donsku stjórnini. Kosmetiskt hevur Anfinn av góðum hon hjá heimastýrismanninum úr Kollafirði, men nú krakeleraði alt og Fólkaflokkurin hevur endaliga yvirgivið bandsvongurin í høvuðsstaðarøkinum søkti at nationala hermótinum, í Norðoyggjum og í Eysturoy - og sigraði