týsdagur 26. september 2000síða 5

8 9 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 184 - 26. september 2000 Nr. 184 - 26. september 2000 Ólavur í Beiti Í vi›merkingunum til upp- skot Sambandsfloksins um brennioljuavgjaldi›, sigur Marjus Dam, at Sambands- floksins hugsan er, at ta› er ein ney›ugur og uppiborin lætti, hvørt einasta húski, borgari og arbei›spláss fær vi› samtykt av hesum upp- skoti. Um mi›aln‡tslan hjá húskinum av olju er 4000 litrar um ári›, ver›ur lættin hjá mi›alhúskinum 480 kr. seinastu 3 mána›irnar í ár. Ár 2001 fellur gjaldi› frá 3.200 kr ídag til 960 kr um ári›. Í ár 2002 fellur oljuav- gjaldi› burtur eftir hesum uppskoti›. Og sambært uppskotin- um, lækkar oljuavgjaldi› vi› 40% í ár. Sí›an ver›ur ta› aftur lækka› vi› 30% í ár 2001. Sí›stu 30% fella burtur pr. 1 januar ár 2002, og ver›ur lógin um brenni- oljuavgjaldi› tá tikin av. Spekulasjón – Sum stø›an er hjá lands- kassanum, er møguleiki at lætta um hjá føroyinginum vi› at taka av oljuavgjaldi›. Ta› fer at bøta um trivna›in í einstaka heiminum, eins og ta› fer at lætta um hjá mongum arbei›splássi, i › ikki fær oljuavgjaldi› end- urrinda›. – Sambært hesi lóg eru ta› nærum bara privat og smávirkir, i› gjalda oljuav- gjald. Allur annar ídna›ur og virkir fáa oljuavgjaldi› endurgoldi›. Eftir okkara tykki vil hetta uppskoti› beina burtur hendan skeiv- leikan, i› væl skiljandi kann skunda undir spekulasjón á økinum. Sambært uppskotinum hevur Toll og Skatt uppl‡st, at nettoinntøkan av oljuav- gjaldinum er 60 milliónir um ári›, ella 5 milliónir pr. mána›. – Ta› hevur sera stóran t‡dning fyri Sambands- flokkin, at borgarin sleppur lættari, vi› at oljuavgjaldi› fellur burtur. Vit í Sam- bandsflokkinum vóna, at løgtingsmenn arbei›a sam- an í hesum máli, so ta› gerst meira liviligt hjá vanliga føroyinginum. Vit vóna tí, at uppskoti› ver›ur samtykt, sigur Marjus Dam í vi›- merkingunum. Eftir 1. vi›ger› er upp- skoti› beint í fíggjarnevnd- ina. Ólavur í Beiti Jenis av Rana hevur spurt almanna- og heilsumálará›- harran, hví børnini í Su›ur- streymi fjór›a ári› á ra› eru uttan skúlalækna? Í vi›merkingunum, sigur Jenis av Rana, at umlei› 40% av landsins skúlabørn- um búgva í Su›urstreymi. Tá hesi í 1994 fingu skúla- lækna, var› ta› eftir 4 ár utt- an slíkan, og eftir at fleiri landsst‡ri, vi› einari undan- før›slu fyri og a›rari eftir, høvdu víst frá sær at søkja eftir slíkum. Bara eftir á- haldandi áheitanum og tr‡sti frá m.ø. b‡rá›num, har undirrita›i leg›i upp- skot fram vi› áheitan á landsst‡ri› um at søkja, søkti landsst‡ri›. Úrslit var› beinanvegin, umsóknir komu, og lækni var› settur. – Eftir 3 ár í skúlalækna- starvinum gavst hesin og sí›ani tá hevur, eins og fyrst í 90’árunum, ein lands- st‡risma›ur fyri og annar eftir brúkt allar hugsandi umberingar fyri ikki at veita børnunum hesa fyribyrg- jandi og lívsney›ugu hjálp- ina. Seinastu fer›ir undirrit- a›i her á Løgtingi hevur spurt, hevur læknafelagi › veri› n‡tt sum undanfør›sla - eingin sáttmáli sigst vera orsøkin. – Hetta ábyrgdarloysi má fáa ein enda - beinanvegin! sigur Jenis av Rana. Kenna sína ábyrgd Og ví›ari sigur løgtings- ma›urin, at hægsti politiski myndugleikin má vera sína uppgávu vaksin og kenna sína ábyrgd. Skúlalækna- arbei›i› kann ikki yvirmet- ast, ta› er fremsta fyribyrg- ingartiltak fyri heilsu skúla- barnanna. Ta› hvílir tí ein álvarslig ábyrgd á einum landsst‡ri, sum ikki røkir og prioriterar hesa uppgávuna millum tær fremstu. – Eingin umbering kann rættvísgera, at 40% av Før- oya børnum ikki hava ta trygd, sum ein reglulig kanning hjá skúlalækna gevur, og sum onnur fram- komin lond síggja sum fremstu almennu skyldu. Tí eigur landsst‡ri beinanvegin at seta l‡sing í blø›ini eftir skúlalækna, og eg loyvi mær at ivast í, at naka› læknafelag fer at for›a fyri at loysa tey ivamál, sum annars kundu ver›i› brúkt sum grundarlag undir fram- tí›ar umberingum, sigur Jenis av Rana í vi›merking- unum. Mána›arliga útgjaldi› frá Samhaldsfasta til pensjonistar, sum í løtuni er 594 krónur, hev›i komi› upp á 1.260 krónur um mána›in, um uppskot Javna›arfloksins ver›ur samtykt Ólavur í Beiti Uppksot Javna›arfloksins, sum Vilhelm Johannesen leg›i fram í farnu viku, er nú fari› í Fíggjarmevndina til vi›ger›ar. Vilhelm Johanne- sen hevur skoti› upp at seta oljuavgjaldi› úr 80 oyrum ni›ur í 50 oyru og at oljuav- gjaldi› skal í Samhalds- fasta, so pensjonistarnir fáa meiri enn ta› dupulta úr grunninum mána›arliga. Í vi›merkingunum til uppskoti›, sigur Vilhelm Jo- hannesen, at seinastu tí›ina er markna›arprísurin á olju stø›ugt hækka›ur. Í farnu viku bar útvarpi› tey tí›indi, at um gamla skipanin vi›- víkjandi avgjaldi á brenni- olju, hareftir avgjaldi› var› regulera› upp og ni›ur, alt eftir um markna›arprísurin á olju var høgur ella lágur, framvegis hev›i veri› í gildi, so hev›i oljuprísurin veri› 22 oyru lægri, enn hann í veruleikanum er. Javna›arflokkurin heldur tí, at avgjaldi› á brenniolju er heilt órímiliga høgt, og mælir vi› hesum uppskotin- um til, at fasta avgjaldi› ver›ur lækka› úr 80 oyrum fyri liturin ni›ur í 50 oyru fyri liturin. Risastórt avlop Og ví›ari sigur Vilhelm Jo- hannesen, at tann 31. august 2000 hev›i landskassin fingi› kr. 45.545.165 inn, sum stava beinlei›is frá av- gjaldi á brenniolju sambært galdandi lóg. Um hetta tal ver›ur framrokna› til árs- skifti›, ver›ur samla›a inn- tøkan sambært lógini gó›ar 70 mió krónur. Harav fara útaftur gó›ar 10 mió. krónur til afturrindan sambært regl- unum um afturrindan av av- gjaldinum til fiskiskip og a›ra vinnu. – Um uppskot Javna›ar- floksins ver›ur samtykt, kemur hendan inntøkumet- ingin sjálvandi ikki at halda, men hinvegin ver›ur rokna› vi› risastórum avlopi á fíggjarlógini fyri 2000 – einum avlopi, sum eftir øll- um at døma fer at ver›a munandi hægri, enn rokna› var› vi›, tá fíggjarlógin fyri verandi fíggjarár var› sam- tykt. Avlei›ingin av, at hetta uppskoti› ver›ur samtykt, ver›ur tí, at risastóra avlop- i› hjá landskassanum í hes- um fíggjarárinum ver›ur naka› minni. Lutfalsliga er talan bara um eina sera lítla upphædd. 30 oyru ni›ur Í fjør mælti Javna›ar- flokkurin til, at avgjaldi› í framtí›ini skuldi fara í Sam- haldsfasta. – Javna›arflokkurin hev- ur rokna› út, at ver›ur olju- avgjaldi› sett til 50 oyru fyri liturin, gevur hetta 50 mió. kr. um ári›. Um vit so ganga út frá, at Samhaldsfasti rind- ar tey 90 prosentini av hesi inntøkuni út aftur til pen- sjónistarnar, so svarar út- galdi› av hesum til 45 mió. kr. Tali› av móttakarum er 5.500. Árliga vildi hetta giv- i› tí einstaka fólkapensjón- istinum gó›ar 8.000 kr. aft- urat. – Mána›arliga útgjaldi›, sum í løtuni er kr. 594,00, ver›ur vi› hesum økt vi› kr. 666,00 solei›is, at ta› kem- ur upp á kr. 1.260,00 um mána›in. Samstundis lækk- ar oljuprísurin hjá pensjón- istum - og øllum ø›rum - vi› 30 oyrum fyri liturin, ta› merkir, at 1000 litrar av olju gerast heilar 300 krónur bíl- igari, sigur Vilhelm Jo- hannesen m.a. í vi›merk- ingunum til uppskoti›. Taka av oljuavgjaldi› í stigum Marjus Dam úr Sambandsflokkinum hevur skoti› upp at lækka brennioljuavgjaldi› í stigum, til ta› fellur burtur 1. januar 2002 Fjór›a ári› á ra› uttan skúlalækna Eingin umbering kann rættvísgera, at 40 prosent av Føroya børnum ikki hava ta trygd, sum ein reglulig kann- ing hjá skúlalækna gevur, sigur Jenis av Rana í vi›merkingunum til fyri- spurning Jenis av Rana hevur spurt landsst‡rismannin í almanna- og heilsumálum, hví børnini í Su›urstreymi fjór›a ári› á ra› eru uttan skúlalækna? Oljuavgjaldi› ni›ur á fimti oyru Sambandsflokkuri n leg›i í seinastu tingsetu fram upp- skot um at taka av brennioljuav- gjald i› í einum. Nú skal ta› fyrst ni›ur 40 prosent og komandi ár 30 prosent. 1. januar 2002 skal ta› fella burtur Vilhelm Johannesen hevur skoti› upp at lækka brenni- oljuavgjaldi› úr 80 oyrum fyri liturin ni›u í 50 oyru fyri liturin STEFAN Í SKORINI Fuglfirðingurin Álvur Hansen hevur seinastu tvey árini arbeitt við at lata eina slíka stovu upp í heimbygd- ini. Nústaðni eru ætlanir hansara vorðnar veruleiki, og mikudagin kunnu fólk støkka inn á gólvið fyri at síggja nýggju hølini og heilsa uppá eigaran og ein- asta starvsfólkið í Álva- skoti, Álv Hansen. Móttøk- an verður mikudagin mill- um klokkan 15 og 17. Hann hevur arbeitt á Klaksvíkar Sjúkrahúsi síðan 1996, tá hann varð útbúgvin fysioterapeut. Nú er hann so farin at arbeiða fyri seg sjálvan. Álvur sigur, at hann hevur leingi havt hug at byrja fyri seg sjálvan, men ikki hevur verið møguligt at lata stovuna upp fyrr enn nú. - Eg havi leingi havt hug at byrja eina viðgerðar- stovu, og eg meti, at tað er tørvur á eini slíkari stovu í Eysturoynni, sigur Álvur, og hann leggur afturat, at tað er møguleiki fyri at stov- an kann bera seg. Frammanundan er bara ein slík stova í Eysturoynni, og hon er í heilsumiðstøðini í Runavík. Álvaskot er ein privat viðgerðarstova, sum Álvur Hansen sjálvur eigur og rek- ur. Ætlanin er ikki at leggja seg eftir einum ávísum bólki, men at taka allar kundar við ymsum brekum. Álvur Hansen sigur, at ar- beitt verður mest eftir læknaávísing, har ein lækni vísir til fysioterapeut. Í slík- um førum verður helvtin goldin av sjúkrakassanum. Annars kann tað vera ov dýrt hjá fólki at ganga til fysioterapi, um ein partur ikki verður goldin av sjúkrakassanum. Fakfelagið hjá fysioterap- eutunum hevur ein sáttmála við sjúkrakassarnar, sum Álvur hevur søkt um at sleppa við í. Tað er ikki heilt frítt at lata slíka stovu upp, og ikki fyrr enn loyvið er fingið, er hesin møguleikin opin. Álvur hevur júst nú fingið loyvi at virka undir STEFAN Í SKORINI Nógv ymiskt verður á skránni, teir dagarnar stevnan verður. Umframt bíbliutímar verður eisini nógvur tónleikur at hoyra. Tíggju ymiskir bólkar fara at spæla og syngja á stevnuni. Nevnast kann Vox, sum var við á Gospelfestivalinum í Norðurlandahúsinum í fjør. Trúðboðarar hjá Heima- missiónini fara at hava bíbliuundirvísingina. Til ber hjá luttakarunum at velja seg inn á teir tímarn- ar, sum síggja mest áhuga- verdir út. Umframt vanligu undir- vísingina verður eisini ser- lig undirvísing fyri gentur og dreingir. Í „Gentukrók- inum“ verður tosað um ymisk evni, sum eru við- komandi fyri gentur. Um gleði og ótta, kenslir og sjálvsvirðing. Hesin tími er bara ætlaður gentum, og tí hava dreingir og foreld- ur onga atgongd. Á sama Álvaskot í Fuglafirði Mikudagin letur upp nýggj fysioterapiviðgerðarstova í Fuglafirði. Tað er Álvur Hansen, sum stendur aftanfyri nýggju stovuna Ungdómsstevna í Klaksvík Heima Missións Ungdómur setir í heyst- frítíðini øllum ungdómum stevnu í Klaks- vík, har bíbliuundirvísing og tónleikur fara at seta sín dám á stevnuna hátt verður eisini ein áhugatími fyri dreingir, sum kallast „Dreingja- hornið“. Umframt alt hetta verða eisini nógv frí- tíðartiltøk á skránni. Nógv hava longu tekn- að seg, og tí ræður um at bera skjótt at fyri at fáa pláss á teimum tímunum, sum hava størst áhuga. Eini 100 hava longu boð- að frá luttøku. Heima Missións Ung- dómur skipaði fyri líkn- andi tiltaki fyri tveimum árum síðani, og tá vóru 350 ungdómar savnaðir á Giljanesi. HMU hevur roynt at kunna um tiltakið á ymiskan hátt, og í løtuni ferðast Jan E. Petersen, sum er nýggjur hjálpartrú- boðari, runt til allar skúlar í landinum við faldarum. Landsungdómsstevnan, sum vanliga er nevnd LUS, er fyri øll ung úr 7. flokki og uppeftir. ÓLAVUR Í BEITI Nú er so kunngerðin um Mentanargrunnur Landsins komin og smb. kunngerðini kann Mentanargrunnur Landsins eftir umsókn stuðla bóka- og fløguútgáv- ur upp til 30% av útgávu- kostnaðinum. Smb. kunngerðiniu verð- ur Mentanargrunnur Lands- ins stjórnaður av nevnd við 5 limum, sum landsstýris- maðurin í undirvísingar- og mentamálum tilnevnir. Landsstýrismaðurin til- nevnir 5 varalimir. Tveir av nevndarlimunum og tveir av varalimunum skulu til- nevnast eftir tilmæli frá Listafólkasambandi Føroya. Nevndin umsitur sjálv- støðugt játtanina á fíggjar- løgtingslógini og aðrar inn- tøkur. Starvsløn Viðvíkjandi starvsløn, so er endamálið við starvslønun- hesum sáttmála og kann tí- skil fara undir egna viðgerð- arstovu. ÁLVaskot Álvur Hansen er væl nøgd- ur við hølini, hann hevur fingið. Tey liggja væl fyri miðskeiðis í bygdini. Tað var annars ikki so lætt at finna eini hóskandi høli í Fuglafirði. Handilslívið er í vøkstri, og tí var torførari at finna høli. Álvaskot er nú í sama bygningi, sum teldu- cafein Vega og Toy- og Tógvhandilin eisini húsast. Navnið Álvaskot hevur Álvur sjálvur funnið fram til. Hann hevur verið í sam- band við Føroyamálsdeild- ina, har hann fekk fleiri góð uppskot. Hann kom tó sjálv- ur fram til tað best hóskandi navnið. Álvaskot merkir tað sama sum millum mannað verður kallað hald í rygginum, heksaskot ella lumbago. Í bókini »Gomul Føroysk Heimaráð« eftir fyrrverandi eiðislækna R.K. Rasmuss- en, sum Føroya Fróðskap- arfelag gav út í 1959, stend- ur um orðið álvaskot: –QÁlvaskot er tað sum á donskum eitur hekseskud. Hetta orðið leiðir hugan á pátrúgv hjá teimum gomlu um, at sjúkan var elvd av álvum, stendur at lesa í bók- ini. Tað er eitt stuttligt, at maðurin aftanfyri viðgerð- arstovuna eitur Álvur. um at geva listafólkum og øðrum, ið takast við men- tanarligt virksemi arbeiðs- náðir í eitt ávíst tíðarskeið at starvast burturav við list- arligum ella øðrum mentan- arligum arbeiði. Starvslønir kunnu verða latnar soleiðis: 1 starvsløn galdandi í 3 ár, 2 starvslønir galdandi í 1 ár umframt starvslønir galdandi í 1 til 6 mánaðar. Starvslønin um mánaðin svarar í upphædd til læraraløn á fólkaskúlans lønarstigi 21, stig 1. Nevnd- in ger sjálv av, hvussu nógv- ar starvslønir verða latnar, tó skal samlaða útreiðslan til starvslønir fyri eitt játt- anarár ikki verða meira enn helmingurin av samlaðu játtanini til Mentanargrunn Landsins. Íverksetanarstuðul Viðvíkjandi Íverksetanar- stuðul, so sigur kunngerðin, at endamálið við íverkset- anarstuðlinum er at stuðla Mentamálaráðharrin tilnevnir allar limirnar Mentanargrunnur Landsins verður stjórnaður av nevnd við 5 limum, sum landsstýrismaðurin í undirvísingar- og menta- málum tilnevnir. Tveir av nevndarlimunum og tveir av varalimunum skulu tilnevnast eftir tilmæli frá Listafólka- sambandi Føroya einstaka skapandi yrkis- listafólkinum, serliga ung- um listafólki. Íverksetanar- stuðulin skal lætta um hjá evnaríkum listafólkum at koma víðari við teirra skap- andi listararbeiði. Íverksetanarstuðul er á kr. 75.000,- árliga, og verður upphæddin árliga lagað til sambært prístalinum hjá Fíggjarmálastýrinum. Íverksetanarstuðul kann bert latast sama persóni eina ferð og í mesta lagi fyri tvey ár. Viðvíkjandi stuðli til ymiskar verkætlanir og stuðul til vanligt men-tan- arligt virksemi sum heild, sigur kunngerðin, at hesin verður latin eftir umsókn til Mentanargrunn Landsins.