týsdagur 12. juli 2005síða 14

14 Nr. 131 - 13. juli 2005 VINNUSÍÐU- KRONIKKIN Signar P Heinesen Búskaparliga støðan í land- inum kann mátast í ognum, inntøkum, inntøkum lands- kassans, arbeiðsloysi o.ø. Vit hava í seinastuni hoyrt almennar frágreiðingar, sum meta búskaparligu støðuna í Føroyum i løtuni at vera rímiliga góða, aðrar met- ingar eru eitt sindur daprari. Men skræll er ikki talan um. Fyri at siggja, hvussu trupult tað mangan tykist vera at meta um búskapar- ligu framtíðina, kunnu vit eitt nú hava í huga, hvussu almennu frágreiðingarnar um útlitini í alivinnuni vóru í ár 2000. Hvussu nógvar al- mennar frágreiðingar rokn- aðu tá við einum skrælli í vinnuni? Men búskaparliga støðan í dag er mangan ein frukt av strategisku støðuni í gjár. Í tí perspektivinum sást kreppan í alivinnuni longu rættiliga týðuliga í 1998-99 og hómaðist helst árið fyri. Tí eins og tann búskaparliga støðan kann metast meir ella minni neyvt, soleiðis kann tann strategiska støðan eisini metast. Tann mest týðandi spurningurin er, hvussu leiðslan í samlaðu skipanini hongur saman, heilt frá ov- asta politiska valdi út til tann einstaka, sum røktar ali- fiskin. Tað, sum vit sóu í 1998-99 var, at tann ítøkiliga vitanin, sum var í skipanini, kom ikki til høldar í ítøki- ligum avgerðum og tiltøkum á týðandi økjum. At síggja hetta var nøktandi fyri at meta um strategisku støðuna innan alivinnuna - og harvið búskaparligu útlitini. Strategiska støðan í Føroyum í dag Løgmaður hevur blást í lúður, at Føroyar skulu vera millum heimsins fremstu lond í 2015. Helst er stundin væl vald. Um nakrar av mín- um metingum eru so nøk- unlunda eftirfarandi, skulu vit helst eini 10 ár aftur í tíðina fyri at finna seinastu ferð, eitt realistiskt høvi var at broyta strategisku støðuna í Føroyum. Tað sigur eitt sindur um tann tíðarhori- sont, talan er um í strateg- iskum høpi fyri eitt land. Boðað er frá eini "Strategi 2015" ætlan og kann tað helst vera rættiliga skilagott. Spurningurin er bert, hvat stendur í eini slíkari ætlan. Landsstýrið kann sjálvsagt seta í verk meir ella minni desperatar ítøkiligar menn- ingarætlanir; tað kann seta í verk meir ella minni desp- erat "almenn" "privat" "vinnulig" "matadorspøl"; og landsstýrið kann gera so mangt annað, sum í strateg- iskum høpi fær yvirskriftina "Vi gør det uanset hvor klogt", har avgerðarmegin er stór, men lítið skil er í grundarlagnum (E.Johnsen, Strategisk analyse og synt- ese, 1993). Ella sagt við øðrum orðum, at fiksar loysnir og gandaorð sleppa ígjøgnum skipanina upp til hægsta avgerðarstað. Trupulleikin við slíkum vælmeintum tiltøkum er, at í einum strategiskum kyks- endi verður úrslitið av hes- um, at long tíð og nógv orka verður brúkt millum nógv væl meinandi - og helst eisini evnarík - fólk, men til fánýtis. Slík tiltøk hava tað við at festast í minni okkara sum enn ein roynd, sum miseydnaðist. Ítøkilig átøk skulu gerast. Spurningurin er bert, í hvørjum samanhangi. Hvør ger hvat, nær, hví og við hvørjum endamáli? Upp- gávan hjá ovastu politisku leiðsluni er fyrst og fremst at skapa eitt strategiskt fóta- festi - og so er spurningurin, hvat tað ítøkiliga er? Strategisk leiðsla Sami E. Johnsen hevur skil- markað hugtakið strategisk leiðsla og fyri at halda seg til hansara upprunaligu orðingar, ljóðar hendan skilmarkan á donskum: "Strategisk ledelse består i at generere summen af de egenskaber, som er nød- vendige og tilstrækkelige til aktivt at udvikle eksist- ensgrundlaget for en strat- egisk enhed." Fyri at fáa nakra ítøkiliga meining í hendan setningin, mega vit eisini hava eina fatan av, hvat ein strategisk eind er: "En strategisk enhed kan defineres som en organ- isme, der udøver en sådan mission, at den kan leve og udvikle sig i samspil med dens omgivelser." Sæð frá landsstýrisins sjónarmiði er tann strateg- iska eindin alt landið. Um tað er ein eind. At vera í strategiskum kyksendi merkir ítøkiliga, at landið hongur ikki saman. Menn- iskjalig orka, vitan, initiativ og átøk fara fyri skeyti. Veruleikin, sum einstakling- ar og fólk, sum taka lógva- tak saman, kenna á sær er, at einki ber til. Luftin fer úr ballónini, dýrt keypt vitan røkkur ikki til tey fólk, sum hava hana fyri neyðini, initi- ativið fánar og átøkini hanga ikki nóg væl saman til tess at skapa nakra menning. Tann mentanin, sum Palli- ba er ein partur av, veit full- væl, hvat strategisk leiðsla er í praksis. Kanska eru orðini ikki tey somu, sum tey her verða sett fram, men í teirri mentanini legði skilamaðurin - sum hevði álit millum manna - til, og hvør einstakur legði ta orku í uppgávuna, hann var mentur. Í felag rukku tey málinum. Við orðunum hjá E. Johnsen kunnu vit siga, at tey "genererer summen af de egenskaber, som er nød- vendige og tilstrækkelige til aktivt at udvikle eks- istensgrundlaget ... i sam- spil med dens omgivelser." Trupulleikin hjá Palliba var - og er - at hann er lítil- látin. Gomlu V4 sendingar- nar høvdu eisini ein Fossa- dun. Mentanin, sum Fossa- dun er partur av, hevur ikki roynt at taka tøk móti til- verunnar margfeldi. Fossa- dun hevur tikið avgerðir og trýstir tær ígjøgnum "uan- set hvor klogt". "... i sam- spil med dens omgivelser" gevur onga meining fyri Fossadun. Hann hevur síni egnu virði, roynir av øllum alvi at " udvikle eksistens- grundlaget... i krig med dens omgivelser" - og skilir ikki, hví eksistensgrundar- lagið bert svinnur. Í samrøðuni millum Palleba og Fossadun hevur Palleba lyndi til at gloyma, at hjallurin hjá honum kanska má dvína fyri onkr- um átaki, sum hevur øðr- visi perspektiv - og Fossa- dun hevur lyndi til at gloyma, at tann uppgávan, sum hjallurin loysti í gjár, skal eisini loysast í morgin. Eitt høvi Sum nevnt meti eg tað ikki vera nakra sjálvfylgju, at sitandi løgmaður hevur ein ítøkiligan møguleika at gera ein mun - sum munar. Tað eru so mangir veruleik- ar, innanlands sum uttan- lands, sum løgmansem- bætið ikki røkkur, men sum tó skulu vera til staðar, fyri at støði kann leggjast undir einum strategiskum fóta- festi, har vit eru komin okkum út í kyksendi. ... at skapa strategiskt fótafesti Høvuðsuppgávan hjá landsins stýri er at fasthalda landinum sum eina strateg- iska eind, at gera landið møguligt at stýra og leiða "... i samspil med dens omgivelser". Høvuðsupp- gávan í løtuni er at koma burturúr einum strategisk- um kyksendi og fáa strate- giskt fótafesti. Um mínar metingar eru nøkunlunda eftirfarandi, hevur sitandi løgmaður ein ítøkiligan møguleika at fáa Føroyum strategiskt fótafesti aftur. Harafturat vita vit rætti- liga væl, hvussu vit skipa neyðugu aktivitetirnar Eingin strategi uttan risiko og eingin strategi uttan at binda størsta partin av fólkinum til uppgávuna. Tann skipan, sum strateg- isku aktivitetirnir skulu set- ast í verk undir, skal tí vera soleiðis sett saman, at flestu okkara kenna hana sum okkara frá fyrsta degi. Hetta skal skiljast heilt ítøkiliga. Alarin í Suðuroy og banka- kvinnan í Vágoy, útróðrar- maðurin í Norðuroyggjum og krambakallurin í Sandoy - øll skulu hava ein ítøki- ligan møguleika, í størri ella minni mun, at vera við at lyfta uppgávuni. Samstund- is skulu aktivitetirnir spjaða risiko, tí vit vita fyri vist, at mangt verður gjørt skeivt. Uppgávan er at gera minst møguligt til fánýtis - og at seta á, har møguleikin fyri skjótast møguligt at røkka ítøkiligum úrslitum er størstur. Fyri høvuðsøkini í vinnuni vita vit eisini nøk- unlunda, hvar frægast er at seta á. Og røkka úrslitum ... uppá styttri og longri sikt uttan at dúva uppá hepnið eina. Hepnið skal til við- hvørt, men tað kann vera ein svikafullur arbeiðs- felagi. Eins og vit í 1998-99 sóu rættiliga greitt, at skræll stóð fyri framman í alivinnuni, men sóu ikki, hvør tann ítøkiligi dropin var, sum fekk bikarið at flóta yvir og nær, soleiðis síggja vit í dag rættiliga greitt, hvørjir aktivitetir skulu til fyri at fáa eitt strategiskt fótafesti í føroyskari vinnu og undir hvørji skipan. Bíða vit eftir at síggja, hvørjir aktivitetir ítøkiliga koma at hepnast og nær, tá koma vit at bíða leingi. Landsins stýri og Palliba Tað nyttar lítið, um landsins leiðsla fyrireikar seg væl at fara uppá gólv og landsins ovasta embæti skipar, um ikki hini á gólvinum taka undir við kvæði og stevi, sláa ringin. Tað nyttar lítið, um fólkið stendur og bínir, tí hesin dansurin verður helst av ongum, soleiðis sum so mangur annar var av ong- um. Tey strategisku tøkini kunnu samanberast við føroyska dansin - tað eru nógv fólk, sum tilsamans fáa ein góðan dans burturúr. Í strategiskari leiðslu skipar tann eini ella tey fáu - sum hava álit millum manna - kvæðið, men hvør einstakur hevur sín lut í leiðsluupp- gávuni. Meðan Palleba kvøður niðurlagið, umhugs- ar skiparin næsta ørindi. Ørindi míni í hesi grein eru at siga, at eg havi ein varhuga av, at vit kunnu gera okkum til reiðar at trína dansin aftur - so kann tað vera, at mangur hevur gloymt bæði niðurlag og kvæði, men tað kemur. At onkur stingur seg upp, tekur mikrofon í hond og roynir at skipa sítt egna kvæði, meðan dansurin gongur, mega vit eisini liva við. Búskapur og strategi - støða og framtíðarútlit Tey strategisku tøkini kunnu samanberast við føroyska dansin - tað eru nógv fólk, sum tilsamans fáa ein góðan dans burturúr. Í strategiskari leiðslu skipar tann eini ella tey fáu - sum hava álit millum manna - kvæðið, men hvør einstakur hevur sín lut í leiðsluuppgávuni. Meðan Palleba kvøður niðurlagið, umhugsar skiparin næsta ørindi