leygardagur 20. august 2005síða 15

Í ár eru liðin 35 ár síðan fyrsta føroyska myndaárbókin kom út. Talan er mynda- árbókina – árið ið fór sum Hjalti Skaalum í Havn ritstjórnaði og gav út. Bókin varð givin út árini frá 1970-1980 Í sambandi við at 35 ár eru liðin síðan tann fyrsta av teimum væl umtóktu myndaárbókunum – árið ið fór, varð givin út, greiðir Hjalti Skaalum, sum rit- stjórnaði og gav bøkurnar út, frá um hugskotið aftan fyri hesar bøkur. Hvussu kom hugskotið til at gera myndabókina »Árið ið fór«?. »Eg var búsitandi í Keyp- mannahavn í sekstiárunum. Í 1967 byrjaði eg at gera skrapbók (útklipsbók) við myndatilfari og teksti um hendingar av ymiskum slag – eisini úr Føroyum. Tann fyrsta greinin eg klipti út var um eina hend- ing í Føroyum. Tað var, tá »Smyril«, sum bygdur var á Skipasmiðjuni, fór roynd- artúr. Hetta var í februar 1967. Ein mynd, sum sýnir Smyril fara skúmandi út- eftir Nólsoyarfirði, var saman við greinini. Eg abonneraði upp á Dimmalætting tey seinni árini, eg búði í Keyp- mannahavn, so á tann hátt kundi eg fylgja við hvat hendi í Føroyum, og tað var skjótt at ymiskt áhugavert tilfar kom í skrapbók mína. Í Danmark kom á hvørj- um ári út ein myndaárbók (ella hefti) »Året i billeder« við umleið 100 síðum við myndum og teksti, har størsti dentur var lagdur á myndatilfarið (situatións- myndir) við einum stuttum teksti. Tað kom fyri, at okkurt smávegis tilfar var um hendingar í Føroyum – ein ella tvær síður. Tá helt eg við mær sjálvum, at tað má henda okkurt meira í Før- oyum enn tað, sum pláss var til í hesi bók. Í oktober 1968 fluttu vit aftur til Føroyar. Eg gjørdi framvegis »skrapbók«, men nú lá betur fyri at savna føroyskt tilfar burtur- av. Samstundis føddist so tankin um at gera eina før- oyska myndaárbók eftir sama »konsepti« sum tann danska. Eg byrjaði við at kanna, hvat myndatilfar var at finna hjá føroysku bløðun- um. Fyrst fór eg til Dimma- lætting, har eg hitti Flemm- ing Samuelsen, sum hevði við myndatilfarið hjá Dimmu at gera. Hann var sera hjálpsamur, og hjálpti mær við tí fyrsta myndatil- farinum. Treytin fyri at kunna framleiða eina myndaárbók til ein rímuligan prís, var tann, at møguleikin fyri »offsettprenting« var til staðar og tílika útgerð hevði blaðið »14. Septem- ber« útvega sær stutt frammanundan. Fyrireik- ing til offsettprenting var í stuttum avfotografering av tí tilfarið, sum skuldi prent- ast. Myndirnar vóru positivar og fingu tað stødd, sum ætlanin var frammanundan. Síðan vóru tær límaðar uppá eitt ark, sum hevði støddina á síðunum átekn- að við t.d. 8 síðum. Tekst- urin, ið helst skuldi vera stuttur og greiður, var somuleiðis límaður oman- fyri ella niðanfyri myndina, ella soleiðis sum plássið á síðuni nú einaferð var. Síð- an var alt avfotograferað og eitt negativ framleitt. Hetta negativið varð síðan gjøgn- umlýst niður á eina offsett- plátu, har myndir og tekstur vóru »etsað« niðurá. Off- settplátan varð síðan fest á ein vals, og klárt var at prenta. Kalmar Lindenskov, sum tá starvaðist á »14. Septem- ber«, stóð fyri hesum arbeiðinum. Hugurin dreiv verkið »Árið ið fór« 1970 varð fyrsti árgangur, sum varð útgivin. Eg savnaði tilfar saman ígjøgnum alt árið 1970 og redigeraði hetta til uml. hálvan november. Ætl- anin var so, at umleið hálv- an desember skuldi árbókin verða í sølubúðunum. Hetta var tann fyrsta bókin av sínum slag í Før- oyum, og tá hon endiliga – eina viku seinkað – kom út í umleið 2000 eintøkum, gekk hon sum heitt breyð. Øll eintøkini vóru seld fyri jól, men tað eydnaðist at fáa prenta nøkur eintøk aftrat millum jól og nýggj- ár, soleiðis at tørvurin varð nøkunlunda nøktaður tað árið. Tað var gleðiligt at uppliva tílika móttøku av bókini, og gav hetta íblástur til at halda fram í nøkur ár aftrat. Tað var hugurin til at gera árbókina, sum dreiv verkið, tí tað var ikki tann stóra úrtøkan upp á árs- basis. Tann føroyski markn- aðurin er sum kunnugt ikki nóg stórur til, at tað loysir seg fíggjarliga við tílíkari myndabókaútgávu, men tað var ein ávísur »spenning- ur«, við at gera bókina, tí eg kom í samband við sera nógv áhugaverd fólk tey 11 árini, eg gjørdi mynda- árbókina. Tilfarið til bókina fekk eg fyrst og fremst úr tíðinda- bløðunum – bæði myndir og frágreiðingar, men eg fekk eisini ein part av myndatilfarinum frá foto- grafum og privatfólki. Sjálvur tók eg eisini myndir til árbókina, tá tað bar til, ella tá eg var á staðnum, har nakað hendi. Mær hevur altíð dáma væl at taka myndir, sum kunnu hava ein søguligan týdning. Eg havi altíð havt stóra virðing fyri myndum, tí ein mynd ímyndar eitt eygna- bragd, sum ongantíð kemur aftur«, sigur Hjalti Skaal- um. Útsøluprísurin fyri fyrstu bókina í 1970 var kr. 12,50, og tann seinasta kostaði kr. 29,50 í 1980. Myndaárbók- in var tann fyrsta av sínum slagi, og ongar slíkar bøkur eru gjørdar síðan. Árið eftir, í 1971, kom mynda- blaðið Eygað, og seinni komu t.d. myndabløðini: Nú, Magn og Kolon. Fyri 35 árum síðan: Altíð havt stóra virðing fyri myndum Nr. 157 - 20. august 2005 15 Eg havi altíð havt stóra virðing fyri myndum, tí ein mynd ímyndar eitt eygnabragd, sum ongantíð kemur aftur. ” Hjalti Skaalum við einum eintaki av hvørjari myndaábók, hann gav út árini frá 1970 til 1980, tilsamans 11 bøkur. Bøkurnar komu út í desember og vórðu tí nógv nýttar sum jólagávur og at senda til vinir og kenningar í útlandinum Mynd: Álvur Haraldsen NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t.