mánadagur 31. januar 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 21 - 1. februar 2000 Tingbólkarnir skulu kunnast um uppritið JOHN JOHANNESSEN – Hergeir Nielsen hevur nú, sum formaður í uttanlands- nevndini, fulla ábyrgd av uppritinum til samráðingar- nar við donsku stjórnina. Tí er tað eisini hann, ið ger av, hvør skal kunnast um upp- ritið. Hetta er svarið frá løg- manni, tá vit spyrja hann, um hann hevur tikið støðu til fyrispurningarnar frá andstøðulimunum í uttan- landsnevndini, um í hvønn mun teir kunnu kunna ting- bólkar sínar um málið. Formaðurin í uttanlands- nevndini heldur tað vera sjálvsagt, at limirnir í uttan- landsnevndini leggja inni- haldið í uppritinum fyri flokkarnar. Men hann held- Formaðurin í uttanlandsnevndini heldur tað vera sjálvsagt, at limir nevnd-ar- innar kunna tingbólkar sínar um uppritið til ríkisrættarligu samráðingarnar ur kortini stóran mun vera á at kunna flokkarnar um innihaldið og at lata aðrar limir í flokkunum, enn lim- irnir í uttanlandsnevndini kaga í ritið. Mugu kunnast Hergeir Nielsen ásannar, at málið um ríkisrættarligu støðu Føroya er eitt ógvu- liga týdningarmikið mál, og tí ber ikki til hjá limunum í uttanlandsnevndini at taka støðu til málið, uttan at ráð- føra seg við flokkar sínar. Men Hergeir Nielsen heldur tað kortini framvegis vera skeivt, um aðrir limir í flokkunum, enn uttanlands- nevndarlimirnir, sleppa at lesa uppritið. – Talan er í løtuni um at leggja eina strategi í einari ætlan ímillum tvey lond, og tí er tað ógvuliga týdning- armikið, at fólk virða hug- skotini frá landsstýrinum, sum standa í uppritinum. Fólk eiga at virða trúnaðar- stemplið, sigur hann. – Talan er um eitt mál, ið landsstýrið metir vera so mikið álvarsamt, at tað skal viðgerast í trúnaði. Hesa meting taki eg til eftirtektar, og fari eg ikki at bróta ta álit, ið er givið mær í hesum máli, við at lata onnur enn limirnar í uttanlandsnevnd- ini síggja ritið. Kortini staðfestir formað- urin í uttanlandsnevndini, at tað er í sjálvsagt, at limir nevndarinnar kunna og ráð- geva seg við flokkar sínar um uppritið, áðrenn teir taka støðu í málinum. Men hann leggur stóran dent á, at munur er á at kunna um málið og at lata onnur lesa ritið. Skilir ikki grundgevingarnar Formaður Javnaðarfloksins hevur somuleiðis, sum Ed- mund Joensen, formaður Sambandsfloksins, víst á, at neyðugt er at ráðføra seg ið tingbólkarnar um hetta álv- arsmál. Og hann heldur, at fyri tað skal bera til at ráð- føra seg, er neyðugt, at ting- bólkarnir sleppa at síggja ritið. – Eg síggi onga meining í, at vit bara skulu práta við tingbólkar okkara um mál- ið, uttan at hava nakað at tosa út frá. Hetta ber jú ikki til. Tískil vóni eg, at vit fara at fáa loyvi at lata tingbólk- arnar sleppa at síggja inni- haldið í ritinum, sigur Jó- annes Eidesgaard og leggur afturat, at tað verður ein væl fyrireikaður Javnaðarflokk- ur, ið fer at viðgera málið um ríkisrættarligu støðuna. Nyrup tegir Danski forsætisráðharrin vil einki siga um tað, sum er komið fram um uppritið til ríkisrættarligu samráðingarnar JOHN JOHANNESSEN Eins og í Føroyum eru í Danmark í løtuni fyrireik- ingar til samráðingar um støðu Føroya í danska rík- inum. Danir leggja stóra orku í at kunna seg um tað, sum fyriferst í Føroyum í løtuni, og áhugin er stórur fyri tí tilfari, føroysku fjølmiðlar- nir finna fram um uppritið, landsstýrið hevur latið uttanlandsnevndini til við- gerðar. Men danski forsætisráð- harrin, Poul Nyrup Rasmus- sen, vil als einki siga um tað, sum fyriferst í Føroyum í løtuni. Hann er eins fá- mæltur, sum føroysku pol- itikararnir eru í løtuni, tá tosað verður um samráðing- arnar um ríkisrættarligu støðuna. Poul Nyrup Rasmussen Javnaðarflokkurin á landsfund um sjálvstýrismálið Javnaðarflokkurin gjørdi á floksleiðslufundi um vikuskiftið av, at hald- ast skal ein eyka landsfundur fyrsta dagin um ríkisrættarliga spurningin JOHN JOHANNESSEN Um vikuskiftið hevði Javn- aðarflokkurin floksleiðslu- fund, har spurningurin um viðgerðina av ríkisrættarliga spurninginum var til við- gerar. Á hesum fundi varð gjørt av at hala ein eyka lands- fund í Havn í hesum mán- aðinum, har eittans mál skal vera á dagsskránni. Málið verður ríkisrættarligi spurn- ingurin. Meingin við landsfundin- um er, sambært formanni floksins, at vanligu limirnir í Javnaðarflokkinum skulu sleppa at gera vart við sína hugsan um hetta álvarsmál. Eisini ætlar leiðslan í Javn- aðarflokkinum sær at brúka nógva orku uppá at kunna limirnar um sína greiðu støðu til viðgerðina av sjálvstýrisspurninginum, sigur Jóannes Eidesgaard. Formaðurin í Javnaðar- flokkinum sigur tað vera eina heilt náttúrliga upp- gávu fyri at tryggja fólka- ræðið, at Javnaðarflokkurin letur limir sínar koma fram við sínum sjónarmiðum í einum slíkum álvarsmáli. Spurdur, um Javnaðar- flokkurin heldur hendan landsfundin fyri javna út ósemjur í flokkinum sjálv- stýrismálinum, svarar Jó- annes Eidesgaard, at ongar slíkar ósemjur eru. Megnar arbeiði Hergeir Nielsen sigur seg vera fegnan um, at tað nú er komið so langt í málinum um ríkisrættarliga spurning Føroya, at uppritið til sam- ráðingarnar við donsku stjórnina nú eru komnar í uttanlandsnevndina til við- gerðar. – Landsstýrið hevur gjørt eitt megnar arbeiði í hesum máli. Nógv góð hugskot eru komin á borðið, og eg fegn- ist um ta stóra arbeiðið, Høgni Hoydal hevur lagt í hetta mál. Hann hevur verið tann stóri arbeiðshesturin, ið hevur staðið aftanfyri løgmann undir allari við- gerðini, sigur Hergeir Niel- sen. Uttanlandsnevndin hevur fund um samráðingarupp- ritið mikumorgunin. Hetta verður fyrsta ferðin, nevnd- in fer at viðgera uppritið. Hergeir Nielsen vil sjálv- sagt einki siga um innihald- ið í uppritinum, men hann váttar, at tað av innihaldin- um, ið higartil er likið út, er rætt. Hergeir Nielsen, formaður í uttanlandsnevndini, heldur tað vera sjálvsagt, at tinbólkarnir verða kunnaðir um uppritið, men hann heldur ikki, at teir skulu sleppa at lesa tað vil heldur einki siga um, hvussu danir fyrireika seg til samráðingarnar, men sum skilst, eru fyrireiking- arnar farnar í gongd. Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Niclas Johannesen Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Nú mugu politikar- ar taka seg saman VIT hava nú í eina tíð hoyrt og lisið um torføru og syrgiligu støðuna hjá Strand- faraskipum Landssins. Stovnurin, sum meira enn nakar annar almennur stovnur verður brúktur í tí politiska ping-pong spælinum, stendur nú á einum álvarsligum og vandamiklum vegamóti, fyri ikki at siga gravarbakkanum. Skipini sleppa skjótt ikki at sigla longur, tí trygdin er ikki í lagi. Undantøkini hava hópað seg upp, men nú ber ikki longur til at útseta tørvandi og lívsneyðugar ábøtur og umvælingar fyri ikki at siga heilar skipaútskiftingar. VIT minnast øll, hvussu undanfarni stjórin royndi at fáa fleiri midlar til stovnin, soleiðis at hann kundi lúka nútíðar tørv og krøv. Og nú endurtekur søgan seg og hoyra vit verandi stjóran rópa neyðarróp, men tað tykist ikki sum nakar hoyrir hann, hóast nettupp løgtingsmenn - fyri ikki at tala um landsstýrismenninar - áttu at verið tey fyrstu at innsæð, hvussu álvarslig støðan er. Kanska nettupp Strandferðslan er tann almenni stovnurin, sum allir landsins borg- arar minst kunnu vera fyriuttan. Tí átti tað at verið ein sjálvfylgja, at hesin stovnurin heldur enn at verða spardur í hel fekk tær játtanir, sum eru neyðugar fyri at kunna virka bara so nøkunlunda. Herfyri bað SL um loyvi at hækka prísin á ferðaseðlum eftir at løgtingið við undirtøku úr Tinganesi hevði sýtt fyri at hækka játtanina til stovn- in. Hetta var kortanei. Nú skal Smyril skjótt í dokk, og í hesum sambandi skal leigast annað skip. men heldur ikki tað eru pengar til. Vit skilja støðuna hjá bæði fyrrv. stjóra og tí verandi, sum hava havt eina nærum ómøguliga uppgávu at røkja. TAÐ er nú uppá tíðina, at tingmenn taka seg saman og at landsstýrið heldur uppat leggja fótonglar fyri almennum stovnum, soleiðis at teir verða ambuteraðir. Her kunnu vit eisini nevna sjúkrahúsini. Tað sigur seg sjálvt, at okkurt ruggar ikki rætt, tá tingmenn fyrst nokta SL tær játtanir, sum eru neyðugar fyri at fasthalda og betra um tænastuna - fyri harnæst at krevja av sama stovni, at hann skal varð- veita og betra verandi tænastustøði. Ann- ars skilja vit ikki landsstýrismannin í fíggj- armálum, sum við sínum stranga fíggjar- politikki er við til at syndra og undirgrava okkara mest týðandi almennu stovnar. Herfyri rósti hann sær av, at landsstýrið hevði lagt eina milliard til síðis. Samtíðis hevur hann lagt kvørkratak um týðandi almennar stovnar, sum við bit og slit hava ment seg. Heldur landsstýrið fram á henda hátt tekur landsstýrið teppið undan sínum fullveldisætlanum. Leiðslan í Sambandsflokkinum - ein forðing fyri menning Í seinastuni hava leiðarnir og teirra viðhaldsfólk í Sambandsflokkinum verið so dúgligir at skriva í bløð- ini. Skrivingin er helst ætlað sum eitt íkast í fullveldis- kjakið, men er meira átøk runukasting. Og sum sambandsmaður heldur man seg fáa ógvuliga lítið fóður hendavegin, tí skrivingin hjá sambands- leiðarunum gongur mest út upp á at fortelja javnaðar- monnum, hvat ið teir áttu at gjørt ella skulu gera. Ógvu- liga lítið - fyri ikki at siga einki - um, hvat ið Sam- bandsflokkurin hevur at lata fyri at loysa hesar trupul- leikar, sum hann sjálvur hevur verið við til at leggja støði undir. Soleiðis var um dagarnar ein grein, sum reisti spurn- ingin um støðufesti er tað sama sum at fara í baklás. Svarið er helst ja, tá ið tað snýr seg um ein part av Sambandsflokkinum, men í staðin fyri at svara hesum áhugaverda og kanska eitt sindur filosofiska spurningi, so velur greinskrivarin at viðgera Javnaðarflokkin úr einum enda í annan av greinini. Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin hava í hvussu so er tað felags, at teir eru ríkisfelagsskaps- flokkar og áttu tí sum so- leiðis eisini at kunna drigið eina línu í hesum spurningi. Teir eru samdir um, hvat ið markið gongur. Teir eru langt á vegnum eisini samd- ir í búskaparligum, sosial- um, vinnuligum og mentun- arligum málum og skulu tí heldur ikki hava trupulleik- ar í at arbeiða saman á hes- um økjum. Eins og aðrir flokkar hev- ur Sambandsflokkurin gjørt sítt uppskot til hvussu okk- ara ríkisrættarligu viður- skiftir skulu vera framyvir. Hetta varð sent í húsini í sinari tíð og so heldur man, at alt er sára gott. Einki upp- fyljgandi arbeiði ella fund- arvirksemi fyri at greiða nærri, bert okkurt hissini róp frá onkrum tingmanni um, at nýskiparnaruppskot- ið er loysnin. Í staðin fyri at nýta alla sína orku uppá at egleiða Javnaðarlokkin átti leiðslan í Sambandsflokkinum á- haldandi at greitt frá, hvat ið liggur í sambandsupp- skotinum og hvat ið Sam- bandsflokkurin vil. Men her er steindeytt. Sjálvur kann eg taka undir við hvørjum stavi í hesum uppskotinum nevnt Nýggjar Tíðir, men ávirkanin úti í samfelagnum er millum lítil og eingin, tí eingin frá leiðsluni fylgir hesum upp. Sjálvur var eg sum ting- maður longu í 1995 við til at royna at fáa í lag eina við- gerð av hesum fyri sjálvir at seta dagsskránna fyri við- gerðina av ríkisfelagsskaps- viðurskiftunum. Sjálvt um vit helst vóru ein meiriluti í tingbólkinum, sum hevði hug at fara undir at viðgera hesi mál, so var tað bannað av leiðsluni at taka nógv av hesum, sum nú verður skot- ið upp, upp á tunguna og tann nógv umrøddi servi- etturin varð alt fyri eitt havdur á lofti, um onkur vágaði sær. Vit høvdu eisini tá møgu- leikan fyri at taka undir við einum javnaðaruppskoti um at seta niður eina nevnd til at kanna møguleikarnar fyir at seta eina nevnd at kanna tey ríkisrættarligu viður- skiftini - ein sokallað stjórn- málanevnd. Hevði Sam- bandsflokkurin tikið undir við hesum uppskoti, so høvdu tenninar verið trektar úr øllum fullveldistosi í nógv ártíggir framyvir, tí so hevði ríkisrættarspurning- urin verið viðgjørdur í ríkis- felagsskapshøpi og ikki sum ein spurningur um full- veldi ella ikki. Men gakk. Servietturin kom upp og har var einki at gera, sum sam- gongan skuldi halda áfram. Í staðin varð Sambands- flokkurin nú drigin eftir hár- inum til at koma við onkr- um sum tann síðsti av øllum flokkunum. Tá var kósin longu sett av hinum flokk- unum og ávirkanin hjá Sambandsflokkinum gjørd- ist minimal eins og hon framvegis tykist at vera. Eg royndi í eini grein í heyst at vísa á, at Sam- bandsflokkurin og Javnað- arflokkurin við øllum tí, sum teir hóast alt eru felags um, eig at finna saman um at senda boð eftir Fólka- flokkinum, tí við hesum trimum flokkunum sum grundarlag kundi tað sæð út til, at man kann fáa tað breiðastu og longst varandi semjuna á ríkisrættarliga spurninginum. Men henda møguleikan tykist Sam- bandsflokkurin at leggja gift fyri við sínum áhaldandi á- lopum á Javnaðarflokkin. Eg meti ikki, at leiðslan hevur baklandi við sær í hesum - og tað so langt frá. Og um eg havi rætt í tí, ja, so eigur okkurt at vera gjørt á komandi landsfundi í Sambandsflokkinum fyri at skifta leiðsluna út, so hon ikki longur er ein forðing fyri at vit fáa ta fyri flokkin bestu loysnina á ríkisrætt- arliga økinum. Men ein skal helst vera varin við at koma við tílík- um uppskotum, tí av ver- andi leiðslu verður hetta at skjóta onnur valevnir upp skýrt sum kvett, hóast for- mansval er fast punkt á skránni til landsfundin. Í øðrum flokkum kalla tey tað demokrati. Og fókafloks- skrímslið verður hálað so framaftur sum tann besta verndin fyri verandi leiðslu. Tann, ein elska tyktar hann. Tað er út frá heusm eg kortin ifari at ditta mær til at heita á sambandfólk um at umhugsa henda spurningin og alment at við- gera hann. Sambandsflokk- urin hevur so nógv sterkt at byggja á, at hann eisini skal tola eitt alment orðaskifti um hesar spurningar. Tað er eisini neyðugt, at tað verður gjørt alment, tí tað er ikki einum og hvørjum beskorið at koma upp ígjøgnum ver- andi floksleiðslu við slíkum falstrúartonkum. Og hetta er stórt spell fyri tær nógvu góðu yngri kreftirnar, sum vóru á veg í flokkinum, men stórt sæð eru sovnaðar aftur - køvdar av afturhalds- myrkri. Mín niðurstøða er, at ver- andi leiðsla er ein stórur meinbogi m.a. fyri at finna loysnir á ríkisrættarliga øki- num. Hon forðar eisini fyri loysnum á øðrum økjum. Tí eigur hon at vera skift út og onnur, ið røkja áhugamál floksins betri, at vera sett í staðin. Higartil hevur leiðslan í Sambandsflokkinum verið ein gáva til fullveldisætlan- ina. Hetta eigur at verða broytt t.d. við at velja eina aðra leiðslu á komandi landsfundi hjá Sambands- flokkinum, sum er síðst í mars mánaða. Hetta eigur at verða gjørt við einum sakligum orðaskifti bæði al- ment og á landsfundinum og uttan at ljót orð verða kastað eftir teimum, sum stilla onnur valevnir upp ella eftir sjálvum valevn- unum. Sambandsflokkurin átti at verið sentralur í viðgerðini av teimum ríkisrættarligu viðurskiftunum. Lands- fundurin eigur at syrgja fyri, at flokkurin aftur fær henda leiklut. Gøtu 31.01.2000 Atli Hansen Árðið í fjør var eitt gott ár hjá alivinnuni. Nøgdirnar eru vaksnar ár frá ári, sjúk- utrupuleikarnir hava veri minkandi, og seinasta árs- fjórðing í 1999 vóru prísir- nir á laksi metgóðir. Á laksa-døgunum, sum í farnu viku vóru í Trond- heimi spáddi Lars Liabø, at prísirnir í ár í miðal fara at liggja 1 krónu omanfyri árið í fjør. Lars Liabø frá Kontali, gerð hagtøl og kanningar innan aling og hann var fyri stuttum í Føroyum og helt ein fyrilestur. Fáður kennir meira til gongdina innan al- ingina enn hann, so tá Lars spáar um gongdina, plagar hald at vera í, skrivar Vinn- uhúsið. 2 kr. hægri Lars Liabø væntar, at prís- irnir 1. hálvár 2000 fara at liggja um 2 kr hægri enn í fjør, meðan prísgongdin seinra hálvár verður meira lík 1999. Eisini metir hann, at sølan av laksi kann økjast út yvir prísin. Í Noreg hevur gongdin ver- ið, at alararnir hava havt størri inntøkumarginalar, meðan sølufyritøkurnar hava havt minkandi inntøk- ur pr. kg. Í 1999 var inntøk- umarginalurin hjá sølufyri- tøkunum 1,96 Nkr pr. kg, meðan hann var 2,18 árið fyri. Laksaprísurin enn hægri í ár