mikudagur 21. september 2005síða 2

2 Nr. 179 - 21. september 2005 Fáa hjálp úr Fraklandi Franska løgreglan tók fyrradagin seks menn, sum eru skuldsettir fyri at hava roynt at fáa ungar franskar muslimar til Irak at berjast ímóti teim- um amerikonsku her- deildunum har. Fambært fronskum fjølmiðlum hava trygdar- tænasturnar arbeitt leingi við málinum, tí síðani á heysti í fjør hava mynd- ugleikarnir lagt til merk- is, at sjáldsama nógvir ungir muslimar eru farnir úr Fraklandi til Sýria- lands og haðani víðari til Irak. Í juni bleiv ein mað- ur tikin, tá hann kom aftur úr Sýrialandi til Fraklands, og tá varð sagt, at løgreglan hevði funnið ymiskt bumbu- tilfar í viðføri hansara. Fronsku myndugleik- arnir hava gjørt av at halda eyga við monnum, sum koma aftur úr Sýrialandi og Irak, tí hildið verður, at teir kunnu hava samband við yvirgangsfelagsskapir. Sjálvt um Frakland var ímóti krígnum við Irak, hava tær fronsku trygdar- tænasturnar arbeitt tætt saman við teimum til- svarandi tænastunum í USA og Bretlandi, skriva fronsku bløðini. Vil ikki eta Tann kendi bretski ráns- maðurin Ronald Biggs, sum situr í einum fongsli í Bretlandi, er farin í hungursverkfall. Ronald Biggs gjørdist kendur um allan heim, tá hann saman við øðrum rændi meiri enn 30 milli- ónir krónur úr einum bretskum toki í 1963. Biggs fekk 30 ára fong- sul, men tað eydnaðist honum at flýggja til Brasil 15 mánmaðir seinni. Har gifti hann seg við einari brasilskari kvinnu, og tað gjørdi, at teir brasislku myndug- leikarnir kundu ikki senda hann aftur til Bretlands. Í 2001 gjørdi hann kortini av at fara heimaftur, og síðani hevur hann sitið í fongsli. Biggs, sum nú er 76 ára gamal, søkti herfyri bretsku stjórnina um grið, men tá hann um vikuskiftið fekk at vita, at málið verður ikki við- gjørt enn, gjørdi hann av at fara í hungursverkfall. Sonur hansara, Michael Biggs, sigur við Sky News, at pápin er illa fyri likamliga, og at hann tí ikki tolir at svølta seg leingi. Fekk lívlangt fongsul Ein serdómstólur í Irak hevur dømt Ayman Sa- bawi lívlanga fongsuls- revsing, eftir at hann varð funnin sekur í at hava hjálpt uppreistrarmonn- um við pengum, so teir kundu keypa bumbur til bardagan ímóti ameri- kanarunum. Dómurin hevur vakt ans, tí Ayman Sabawi er sonur ein hálvbróður fyrrverandi irakska for- setan Saddam Hussein, og hetta er fyrstu ferð, at iraksku myndugleikarnir hava felt dóm ímóti ein- um skyldmanni hjá fyrr- verandi forsetanum. Hann og pápin blivu tiknir fyrr í ár, tá irakskar trygdardeildir gjørdu húsarannsóknir í býnum Tikrit, haðani Saddam er ættaður. Stjórnin í Bagdad hev- ur samstundis boðað frá, at Ayman Sabawi skal aftur í rættin, tí hann er ákærdur fyri ymisk onn- ur brotsverk, sum hann skal hava játtað seg sekan í, skrivar Reuters. Mill- um annað er hann ákærd- ur fyri at hava lagt fleiri milliónir dollarar undir seg, tá skyldmaður hans- ara ráddi fyri borgum í Irak. Oljustuðul Norska oljufelagið Hydro hevur latið lærda háskúlanum í Bergen níggju milliónir norskar krónur í stuðuli. Hydro hevur leingi havt samstarv við deild- ina Centre for Integrated Petroleum Resarch á lærda háskúlanum í Bergen, og í síðstu viku skrivaðu partarnir undir eina nýggja samstarvs- avtalu, skrivar Bergens Tidende. Leiðslan á CIPRI sigur við blaðið, at pengarnir frá Hydro koma væl við, tí teir geva skúlanum munandi betri møgu- leikar at hava granskarar í starvi. Í Hydro eru tey fegin um júst hetta, tí sambært leiðsluni har hevur oljufelagið brúk fyri granskarunum og tí førleika, sum kemur burtur úr arbeiðinum á deildini. UTTAN ÚR HEIMI Maðurin, sum fann nazibrotsmannin Adolf Eichmann og fleiri av feløgum hansara, doyði í gjár DEYÐSFALL Árni Joensen fartekst@mail.dk Simon Wiesenthal var 96 ára gamal, nú hann doyði í Wien. Hann var borin í heim í 1908 í býnum Lviv í Ukraina, sum tá var partur av keisararíkinum Eystur- ríki-Ungarn. Sum ungur lærdi hann til arkitekt, men sum so mangir aðrir jødar endaði hann í týningarlegu hjá nazistunum undir seinna heimsbardaga. Amerikanararnir komu fram á hann í týningarleg- uni Mathausen í mai í 1945, og tá hann var komin fyri seg aftur, fór hann alt fyri eitt undir at jagstra tey, sum høvdu gjørt seg sek í krígsbrotsverki í nazitíðini. Tað eydnaðist honum og medarbeiðarunum á Wiesenthal-stovninum at finna umleið 1.100 krígs- brotsmenn og at fáa teir fyri rættin. Tann best kendi mundi vera Adolf Eich- mann, sum var ein av oddamonnunum aftan fyri jødatýningina hjá nazist- unum. Ein annar var bøð- ilin Franz Stangl. - Wiesenthal var sam- vitskan hjá offrunum fyri jødatýningini, segði Rabbi Marv á Wiesenthal-stovn- inum í gjár. Fólk, sum ætlaðu sær at flyta aftur til New Orleans, noyðast at setast aftur, tí nú er aftur ein ódn á veg VEÐUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Um vikuskiftið gav Ray Nagin, borgarstjóri, fólki loyvi at flyta aftur til summar býarpartar í New Orleans, men nú heitir hann staðiliga á fólk um at verða verandi, har tey eru. Og tey, sum eru í býnum, skulu fara haðani alt fyri eitt. Orsøkin er tann tropiska ódnin "Rita". Teir seinastu dagarnar hevur hon ment seg úti í Atlantshavinum, og veðurmenninir siga, at hon helst fer at versna mun- andi, tá hon fær megi úr tí heita sjónum í Meksi- kanska Flógvanum. "Rita" er ikki so ógvuslig sum "Katrina", ið herjaði New Orleans og økið har um vegir tann 29. august, men hon kann kortini gera stór- an skaða, tá hon kemur inn yvir land. Amerikonsku veðurmenninir siga, at "Rita" ber fyrst við Florida, og at hon síðani fer at halda leiðina fram vestureftir. Sambært veðurmonnunum kann vindferðin koma upp í einar 60 metrar um se- kundið. Tí er vandi fyri, at oljuútbúnaðurin í flógvan- um kann fáa skaða, og tað hevur longu ávirkað olju- prísin, skrivar Reuters. Longu sunnukvøldið lýsti Jeb Bush, guvernørur, statin Florida í undantaks- støðu, og umleið 40.000 fólk har suðuri í statinum fingu boð um at fara heim- an. Jeb Bush ætlar ikki, at tað, sum hendi í New Orleans, skal endurtaka seg í Florida, og hann hevur tí hótt við at biðja tjóðarhirð- ina flyta tey burtur, sum ikki fara við góðum. Ray Nagin, borgarstjóri í New Orleans, segði í gjár, at býurin er als ikki fyri- reikaður til eina ódn afturat, skuldi "Rita" komið tann vegin. Pumpustøðirnar virka ikki nóg væl enn, og byrgingarnar kring býin eru heldur ikki liðugt um- vældar. Aftur vandi á ferð í New Orleans Simon Wiesenthal deyður Simon Wiesenthal var deyðanum nær, tá hann bleiv funnin í týningarleguni Mathausen Mynd: Reuters Soleiðis sær tað framvegis út í New Orleans, og nú er enn ein ódn í Meksikanska Flógvanum Mynd: Reuters