mikudagur 21. september 2005síða 16

16 Nr. 179 - 21. september 2005 Alheimsupphiting – ella óvanliga heit ár: Hitin á landgrunninum ongantíð Síðan 1991 hevur Fiskirannsóknarstov- an mátað hitan á sjó- num við Oyrargjógv og ongantíð áður, síðan hesin mátingar byrjaðu, hevur miðal- hitin verið so høgur síðan á sumri 2003. Hinvegin var summ- arið 2004 tað næst heitasta. Eisini var veturin 2002-2003 tann heitasti hetta tíðarskeiðið. Á Fiski- rannsóknarstovuni duga tey tó enn ikki at siga, um økti hitin í sjónum er ein avleið- ing av alheims upp- hitingini, tí aðrar kanningar vísa, at sjógvurin eisini var óvanliga heitur árini 1959, 1960 og 1961 SJÓVARHITI Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Fiskirannsóknarstovan sig- ur, at sjógvurin, sum er inn- ast á landgrunninum, lut- víst er avbyrgdur frá sjó- num uttanfyri. - Hetta hevur við sær, at hesin sjógvur ikki líkist sjónum uttanfyri. Eitt nú er hitin á landgrunninum næstan altíð lægri enn hitin uttanfyri. Sjógvurin innast á landgrunninum, innanfyri 100-150 metrar, er umleið eitt stig kaldari enn sjógv- urin úti á. Tað er eitt so- nevnt hitamót, sum skilir sjógvin inni á frá tí ytra sjónum, og í hesi greinini er tað sjógvurin, sum er innanfyri hetta hitamót, sum verður umrøddur. Hesin sjógvur er væl blandaður, tí hitin er næstan tann sami allastaðni innan fyri mótið á landgrunnin- um, serliga í norðraru helvtini. Úti á er sjógvurin heitari vestanfyri land- grunnin enn eystanfyri. Karin Margretha Larsen, sum starvast á Fiskirann- sóknarstovuni, vísir á, at umframt henda munin mill- um sjógvin úti á og inni á, er eisini munur á, hvussu hitin broytist við dýpi. Árstíðarbroyting - Á landgrunninum er nógvur røringur í sjónum, og hann er tí sera væl blandaður. Tað hevur við sær, at hitin er hin sami úr vatnskorpu og niður á botn. Orsøkin til hetta, sigur hon, er harða sjóvarfallið inni á grunnum, sum alla tíðina blandar sjógvin. Hinvegin er sjóvarfallið ikki so hart úti á, og tí kann sjógvurin har verða lag- skipaður við heitum sjógvi í erva og køldum í neðra. - Hitin í sjónum hevur eina regluliga árstíðarbroyt- ing, har sjógvurin er kald- astur í februar ella mars og heitastur í august ella sep- tember. Munurin millum summar og vetur liggur um eini 4 stig, sigur hon. Lagt verður aftrat, at árs- tíðarbroytingar í sjógvi og luft vera stýrdar av, hvussu nógv sólin skínur, og hvussu høgt sólin stendur á himli. - Men hitin í luftini ávirkast nógv skjótari av sólini, og luftin ger sítt til at hita ella køla sjógvin. Mát- ingarnar vísa, at hitabroyt- ingin í luftini millum summar og vetur er størri enn í sjónum, nevniliga umleið 8 stig. Sjógvmát- ingarnar eru gjørdar við Oyrargjógv og luftmáting- arnar í Havn. Um veturin er hitin í luftini minni enn í sjónum, men um summarið er hitin í luftini hægri. Hetta merkir, at longu tíð- liga um summarið, tá ið luftin er vorðin heitari enn sjógvurin á landgrunnin- um, verður hiti fluttur úr luftini í sjógvin. Ikki avbyrgdur heilt Karin Margretha vísir á, at í august, tá ið summarið fer at halla, byrjar luftin at kólna aftur – og tá ið so luft og sjógvur eru líka heit, hitnar sjógvur ikki meira, men fer aftur at kólna. - Av tí, at luftin kólnar skjótari enn sjógvurin, verður sjógvurin um vet- urin kóldur av luftini, legg- ur hon aftrat. Luftin kølir tó ikki bara sjógvin inni á, men eisini úti á, og her er rættiliga stórur munur. - Inni á er sum kunnugt rættiliga grunt, og tí er lutfalsliga nógv minni av sjógvi inni á enn úti á. Tá ið røringur kemur í sjógvin úti á um veturin, eitt nú av vindi, blandast hesin sjógv- ur heilt niður á 400-500 metra dýpi, so tað er sjálv- sagt, at her er meira sjógv- ur, ið skal kølast. Tí megnar luftin at køla sjógvin inni á meira enn sjógvin úti á. Aðrastaðni í greinini er nevnt, at hitamunurin á sjó- num inni á landgrunninum á sumri og vetri er umleið 4 stig, men úti á er munurin bert eini 2 stig. Úti á er hetta tó bert galdandi, um miðalhitin verður roknaður úr vatnskorpuni og niður á umleið 100 metra dýpi. - Hóast eitt hitamót er millum sjógvin inni á og sjógvin úti á, er sjógvurin inni á ikki heilt avbyrgdur. Sjógvurin blandast sjálv- sagt nakað, og tá ið lutfals- liga lítið av sjógvi er inni á, kann sjógvurin uttanífrá gera mun og ávirka hitan í sjónum á landgrunninum, sigur hon. Hitin setir met Nú sjóvarhitin á landgrunn- inum hevur sett met, er tað kanska freistandi at halda, at nógv umrødda alheims- upphitingin eisini er farin at ávirka viðurskiftini við Føroyar. - Fyribils eru tað tó bara trý ár, ið hava verið óvan- liga heit, og tí ber ikki til at staðfesta enn, um talan er - Hetta tíðarskeiðið, vit eru í nú, er ikki tað heitasta, vit vita um. Sambært máting- unum í Mykineshólmi vóru árini 1959, 1960 og 1961 eisini óvanliga heit – og um- leið líka so heit sum árini 2002, 2003 og 2004. Hetta er ein orsøk til, at vit ikki kunnu siga, um tey trý sein- astu árini eru ein avleiðing av alheimsupphitingini, hóast fleiri hitamet eru sett hesi árini, sigur Karin Margretha Larsen