hósdagur 22. september 2005síða 14

14 Nr. 180 - 22. september 2005 Mynd: Reuters Væntar semju um Barents- havið Í mong ár hava norð- menn og russar verið ósamdir um, hvussu teir skulu býta Barentshavið og ikki minst undir- grundina sínamillum, men nú sigur russiski tilfeingismálaráðharrin, at hann væntar eina skjóta semju um málið. - Eg vænti, at vit kunnu fáa eina semju við norðmenn um eitt hálvt ár ella so, segði Juri Trut- nev á einari frálandaráð- stevnu í Sk. Pætursborg. Í summar samdust stjórnirnar í Oslo og Moskva um at taka sam- ráðingarnar um býtið uppaftur, eftir at tær hava ligið stillar í fleiri ár. Í veruleikanum hava lond- ini verið samd um at lata málið liggja, og tí er at kalla einki hent tey sein- astu umleið 30 árini, skrivar Nordlys. Teir tríggir flokkarnir, sum nú samráðast um at skipa stjórn í Noregi, hava sagt, at teir fara at leggja størri dent á at fáa greiði á viðurskiftunum í Barentshavinum. Tað kemst ikki minst av tí ovurhonds stóra oljuríki- døminum í økinum. Kann skriva søgu Eydnast tað javnaðar- kvinnuni Helen Clark at skipa stjórn í Ný Sæ- landi, skrivar hon søgu, tí so er hon tann fyrsti javnaðarpolitikarin har síðani seinna heimsbar- daga, sum er stjórnar- leiðari í trý valskeið á rað. Val var í Ný Sælandi seinasta vikuskiftið. Ar- beiðaraflokkurin hjá Helen Clark fekk 40,7 prosent av atkvøðunum og tann borgarligi and- støðuflokkurin 39,6 pro- sent, so í tinginum er bara eitt umboð á muni millum flokkarnar. Ar- beiðaraflokkurin hevur stýrt sum minnilutastjórn tey seinastu árini og ætlar at halda fram, men tað krevur, at hann fær stuðul frá einum av hinum flokkunum. Nógv bendir á, at tað verður tann nýggi flokk- urin hjá ný sælendska upprunafólkinum, sum fer at tryggja stjórnini hjá Helen Clark tann neyðuga meirilutan. Maorarnir, sum uppruna- fólkið eitur, gjørdu av at stovna egnan flokk fyri at fáa størri lut í framburð- inum í samfelagnum. Eitt nú er arbeiðsloysið mun- andi størri ímillum upp- runafólkið enn tað hvíta fólkið, og tey hava heldur ikki somu útbúgvingar sum meirilutin av fólkin- um. Vandsmikil mýggjabiti Asiatiskir heilsumyndug- leikar vilja vera við, at meiri enn 1.000 fólk eru deyð av einari sjúku, sum tey fingu, eftir at mýggjabitar høvdu bitið tey. Í Nepal hava mynd- ugleikarnir staðfest, at har eru minst 271 fólk deyð av sjúkuni, og í India er talið 783. Talan er um eitt slag av heilabruna, sum elvir til nógvan fepur, krampa og spýggju. Sjúkan tók seg av álvara upp fyri einum hálvum ári síðani. Hon stavar frá svínum, og tað eru mýggjabitar, sum bera hana við sær og smitta fólk. Tað ber væl til at viðgera fólk ímóti sjúkuni, men trupulleikin er, at sjúkrahúsini eru ov illa útgjørd, og harafturat hava tí ov lítið av heili- vági, skrivar AP. Tað eru serliga børn, sum fáa sjúkuna. Soleið- is er eisini í India, men sambært heilsumálaráð- harranum í landspartin- um Uttar Pradesh hevði tað verið alt ov dýrt at koppsett øll børnini har ímóti sjúkuni. Tað hevði kostað einar 350 milli- ónir krónur, og tað er tríggjar ferðir meiri, enn landsparturin brúkar til heilsumál um árið, skriv- ar AP. Stillar ikki upp Tá tann kendi danski sjónvarpsmaðurin Claus Borre fyrr í ár fór úr starvinum í Danmarks Radio, segði hann, at hann hevði gjørt av at stilla upp fyri flokkin Vinstra í Keypmanna- havn á kommunuvalinum í november. Men tað verður av ongum. Sambært Politiken hevði Claus Borre biðið flokkin um hjálp til at heingja valplakatir upp, men svarið var nei. Tað vil tann 60 ára gamli Borre ikki góðtaka, og hann heldur manna- gongdina hjá flokkinum vera løgna. - Fyrst biðja tey meg stilla upp. So kravdu tey, at eg skuldi gjalda 15.000 krónur fyri pla- katirnar. Nú krevja tey, at eg sum 60 ára gamal skal klúgva upp í ljóssteyrar- nar við plakatunum, men tað geri eg ikki. Tí havi eg gjørt av at sleppa uppstillingini, sigur ein misnøgdur Claus Borre við Politiken. Bara tríggjar vikur eftir at ódnin "Katr- ina" oyðilegði stór øki í amerikonsku suður- statunum, er tann næsta á veg. Hon kann gerast líka ring VEÐUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Tann stóri spurningurin er, hvussu nógv "Rita" fer at versna, nú hon er á veg tvørtur um Meksikanska Flógvan, har sjógvurin er rættiliga heitur. Eins og "Rita" bar "Katrina" fyrst við Florida, men tá var hon ein av teim- um veiku ódnunum. Uppi yvir Meksikanska Flógvan- um menti hon seg til eina av teimum hørðu ódnunum og elvdi til ta størstu náttúruvanlukkuna í nýggj- ari amerikanskari søgu. Minst 973 fólk lótu lív, og fólk í tíggjutúsundatali í statunum Louisiana, Mississippi og Alabama mistu hús og heim. 80 prosent av býnum New Orleans stóð undir í vatni, og fólk eru ikki sloppin til hús enn. - Vit kunnu ikki siga, at "Rita" er eitt avrit av "Katrinu", men tær líkjast nógv, og munurin er ikki stórur, segði Frank Lapore á amerikonsku veðurstov- uni í gjár. Enn duga teir ameri- konsku serfrøðingarnir ikki at siga, hvussu ring "Rita" verður, og hvar hon fer at koma inn yvir land. Tær flestu útrokningarnar vísa kortini, at hon verður í flokki trý, tá hon verður miðskeiðis í Meksikanska Flógvanum, men aðrar útr- okningar siga, at hon verður í flokki fýra. Tað er ikki óhugsandi, at hon fer at bera við land á New Orleans-leiðini, men tað er mest sannlíkt, at hon fer inn yvir land í Texas. Ein útrokning vísir, at hon helst fer í land við býin Houston, har 273.000 fólk búgva, og sum júst nú hýsir fleiri túsund av teimum, sum vórðu flutt úr New Orleans. Houston er olju- býur og kann verða sera meint raktur, tí ódnin verð- ur helst upp á tað ringasta, tá hon kemur hagar, siga veðurmenninir. Býarmyndugleikarnir í New Orleans ætlaðu at lata fólk sleppa at flyta heim- aftur hesa vikuna, men George W. Bush, forseti, segði nei. - Vit mugu síggja veru- leikan í eyguni, sjálvt um tað sær út til, at "Rita" fer í land longri vesturi enn "Katrina". Í øllum førum er vandi fyri, at hon kann elva til nýggja vatnflóð í New Orleans, og tað noyðast vit at taka til eftirtektar, segði Bush mánadagin. Bardagarnir eru kyknaðir aftur, samstundis sum partarnir sita við samráðingarborðið SUDAN Árni Joensen fartekst@mail.dk Júst sum tekin vóru um frið í tí borgarakrígsherjaða sudanska landspartinum Darfur frættist frá hørðum bardøgum ímillum upp- reistrarherin SLM og su- danskar stjórnarherin. Leiðslan í SLM kunn- gjørdi í gjár, at uppreistrar- menn hava tikið valdið í einum býi, og at minst 80 stjórnarhermenn lógu eftir- á. Herleiðslan í Khartoum váttaði seinni tíðindini, men vildi ikki siga, hvussu nógvir hermenn vóru falnir. Annars vóru útlit fyri friði í Darfur, eftir at part- arnir herfyri samdust um at fara til samráðingarborðið. Samráðingarnar eru í Nigeria, men mánadagin hóttu uppreistrarmenninir við at rýma, tí teir vildu vera við, at stjórnarherurin hevði lopið á fleiri øki, sum uppreistrarmenninir hava valdið í. Teir játtaðu kortini at halda fram við samráð- ingunum, eftir at teir høvdu fingið vissu fyri, at Afri- kanski Eindarfelagsskap- urin skuldi kanna, hvat veruliga var hent. Summar keldur halda, at tað eru partar av uppreistrarherin- um, sum hava tikið vápn í hendi fyri at forkoma frið- arsamráðingunum. Borgarakríggið í Suður- sudan hevur kostað nógv túsund mannalív, og sivil- fólkið hevur liðið nógv undir krígnum. Fleiri tús- und eru deyð, og fleiri hundraðtúsund eru flýdd frá húsi og heimi. Aftur bardagar í Darfur UTTAN ÚR HEIMI So er tað »Rita«