fríggjadagur 30. september 2005síða 39

Eftir at hava verið í Føroyum og havt skeið fyri føroyskum fysioterapeutum, rópar danski ítóttar- fysiologurin Morten Zacho varskó, tí før- oyingar roykja alt ov nógv, koyra ov nógv í bili og eta ov ósunnan mat HEILSA Í sambandi við at Almanna- og Heilsumálaráðið arbeið- ir við at gera eina fólka- heilsuætlan við tí endamáli at betra um lívsgóðskuna og fyribyrgja fólkasjúkum, høvdu fysioterapeutar í Føroyum fingið danan Morten Zacho, cand. scient. ítróttarfysiologur, til Føroya at hava skeið í vikuskiftinum 16. til 19. september 2005. Skeiðið nevnist "Motion på recept", og endamálið er at fyribyrgja lívsstílssjúk- um við t.d. at læknin vísir til fysioterapeutar, sum seta fólk í gongd við venjing og at broyta vanar. Við lívs- stílssjúkur meinast sukur- sjúka typa2, høgt blótrýst, yvirvekt/fiti, hjarta/æðra- sjúkur og sjúkur í vøddum og beingrind. Fysioterapeutarnir siga, at tað er umráðandi at ar- beiða fyrbyrgjandi og vera við til at forða fyri, at før- oyingar fáa somu lívsstíls- sjúkur, sum gerast alt meira vanligar í vesturheiminum. Vivíkjandi at motionera er boðskapurin, at vit við at røra okkum ein tíma um dagin (t.d. ein góðan og skjótan túr har pulsurin fer upp) eru vit við til at fyri- byrgja, at vit fáa hesar lívs- stílssjúkur, og vit fáa eitt betri og longri lív við meira yvirskoti í tí dagliga. Upp- aftur betri er, um vit afturat tí tímanun dagliga, tvær ferðir um vikuna í 20 minuttir íðka eitthvørt, sum fær pulsin at hækka mun- andi og gera okkurt sum styrkir vøddarnir. Tilboðið í Danmark "Motion på recept" er ein læknaávísing til fysiotera- peut ella venjingarmistøð fyri tey, ið eru í einum vandabólki og sum ikki klára at íðka sjálvi. Vant verður undir vegleiðing í 4 mánaðir, og síðan skulu tey sjálvi halda áfram vi hes- um. Føroyingar, út úr bilunum! Morten Zacho sigur annrs um Føroyar, at vit hava eitt sera vakurt land, og fólkið tykist at hvíla í sær sjálvum meira enn man sær í nógv- um øðrum størri samfeløg- um. Á heilsuøkinum verða gjørd ymisk tiltøk, bæði við motión og við hægri av- gjøldum á ósunnum mati. Hóast hetta heldur Mort- en Zacho, at tað er neyðugt at rópa varskó. Fyri tað fyrsta er tað roykingin. Han sigur seg ikki hava vitjað nakað land, har tað verður roykt so nógv sum í Før- oyum. Eitt er, at tey vaksnu roykja, men nógv av teim- um ungu og sjálvt børn roykja. Hann heldur at roykjara- lungur og lungnakrabba- mein er avgjørt ikki ein mentunararvur, sum tað sømir seg at geva víðari til síni børn. Føroyingar, út úr bilun- um! skuldi verið eitt av slagorðunum hjá okkum føroyingum, sigur Morten Zacho, sum heldur at før- oyingar koyra alt ov nógv í bili. Hóast nógv búgva nær- hendis teirra arbeiðsplássi og tætt við barnaskúlarnar, sær tað út til, at næstan øll nýta bilin sum flutningstól. Hann veit væl, at veðrið ofta er vánaligt um veturin, men við góðum vetrarklæð- um, er veðrið eingin um- bering. Eitt annað sum ørkymlar Morten Zacho í samband við tey ungu, er stóra nýtsl- an av ósunnum mati, sum t.d. burgarum, pizza, chips og sodavatni. Hetta er ser- liga ringt fyri tey ungu, tí nógv av teimum eisini roykja, koyra skutara ella verða koyrd í bili. Fyrr, tá føroyingar høvdu kropsliga hart arbeiði, var tað í ordan at teir ótu feitt- ríkan mat, men í dag, tá flestu føðivørurnar eru inn- fluttar og hava eina vána- liga feittsamanseting, er feittinnihaldið ein stórur trupulleiki. Hetta saman við sodavatni og at fólk eru óvirkin er tann perfekta uppskriftin upp á typu 2 diabetis. Um føroysku myndug- leikarnir, foreldur og fólkið sum heild, ikki gera nakað við hesar trupulleikar, kunnu føroyingar longu nú kalkulera við eini eksplo- derandi heilsufíggjarætlan, sigur Morten Zacho. Nr. 186 - 30. september 2005 31 Heilsa & lívsstílur Heilsa maggi@sosialurin.fo Motion på Recept: Zacho rópar varskó Morten Zacho, cand. scient. og ítróttarfysiologur, ið helt skeiðið "Motion på recept" rópar varskó, tí føroyingar roykja alt ov nógv, koyra ov nógv í bili og eta ov ósunnan mat Mynd: Marjun Poulsen