mikudagur 18. oktober 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 200 - 18. oktober 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Edvard Joensen Stefan í Skorini Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Hjørdis Árnadóttir Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Internet: www.sosialurin.fo Sosialurin Oddagrein Ein ólukkulig støða ALLUR heimurin bíðar í spenningi eftir, at okkurt skal spyrjast burtur úr samráðingunum í Egyptalandi um ólukkuligu støðuna í Ísrael. Ein ólukkulig støða er tað, tí hon tykist so fastløst og ómøgulig at koma burtur úr við góðum. Hon fær okkum at hugsa um „norðurírskar tilstandir“, har ein atsókn ella gerð førir við sær eina aðra. Tað er sum skrúvan uttan enda: ein óendalig røð av atsóknum og hevndaratsóknum móti hvørjum øðrum, ísraelar móti palestinum og øvugt, har eygað fyri eygað terminologiin ræður. TAÐ er neyðugt at fara aftur í søguna til tess at skilja hetta málið - til uppruna Ísraels og til krav/rætt palestinar- anna til sítt egna land. Friðartilgongdin í Miðeystri hevur gingið væl og hevur tað við samráðingum og dialogi eydnast at fáa partarnar at binda frið. Men nú palestinar loksins vildu seta dagin fyri stovnsetan av einum palestinskum stati kom kuril í. Palestinar øðrumegin halda, at teir nú hava bíðað leingi nokk og hava teir eisini sett krøv fram um, at Jerusalem verður teirra høvuðsstaður. Ísraelar hinumegin vilja uppá ongan hátt lata Jerusalem frá sær, og teir nokta at samráðast, soleingi palestinar brúka harðskap. Men um somu tíð sum tosað verður um ein ein palestinskan stat og um framtíðina hjá Jerusalem halda ísraelar fram við at byggja nýggjar bústaðir í økjum, sum palestinar siga seg eiga. Hetta skapar sjálvandi frustratiónir og endar tað í eljustríði, har børn og ung tveita grót eftir væl vápnaðum ísraelskum løgreglumonnum og hermonnum, sum skjóta aftur við vandamiklum gummikúlum. UPPREISTURIN, sum palestinar, hava sett í gongd, verður av ísraelum uppfataður sum veruligt kríggj. Palestinar hinumegin kenna seg provokeraðar til at vísa á sína ónøgd, og tað at meira enn 100 palestinar eru deyðir ger støðuna nærum óloysiliga. Tað syrgiliga er, at hesin uppreistur hevur givið høgrakrefturnum vind í seglini, soleiðis, at stjórnin við tí meira moderata ar- beiðaraflokkinum nú kennir seg noydda til at taka víð- gongdar jødar sum Sharon, slaktaran frá Chatilla-flótta- leguni í Libanon á sinni, við í stjórnina. Sohvørt royndir verða gjørdar at fáa partarnar aftur til samráðingar- borðið, royna teir viðgongdu á tí palestinsku síðuni at gera alt fyri at seta kílar í. Og soleiðis heldur hetta ólukkuliga stríð fram. TAÐ er ikki lætt hjá okkum her heima at taka støðu í hesum málinum, nú teir víðgongdu hjá báðum síðum eru um at stjala myndina. Tá er jú øll vón úti fyri eini loysn. Tí - hvat man enn heldur um ísraelar og palestinar og søk teirra, so er bert ein gongd leið burtur úr hesum trupulleikum, og hon er hóvligi samráðingarvegurin. At brúka harðskap og seta ultimativ krøv førir ikki til nakað. Tí hava vit brúk fyri hóvligum leiðarum á báðum síðum. Vit hava eisini brúk fyri einum amerikonskum forseta, sum framhaldandi roynir friðarleiðina, og har roynir at skilja báðar partar. Tíanverri kann núverandi støðan gera, at vit fáa ein víðgongdan amerikanskan forseta væl stuðlaðan av jødalobbiuni. Er tað nakað, sum heimurin ikki hevur brúk fyri, so er tað ein republikanskur forseti í USA, sum einvíst leggur seg á kósina hjá teimum viðgongdu jødunum. Heimurin hevur brúk fyri einum amerikonskum forseta, sum heldur høvdið kalt í slíkum máli. Tí skal tað vera vón okkara, at Al Gore verður eftirmaður Clintons og førir víðari hóvligu kósina. MÁLIÐ er kanska nógv meira vandamikið enn flestu okkara hugsa. Tí tað er so eldfimt. Hóast palestinar eingi vápn hava, so hava teir ein muslimskan heim, sum stuðlar søk teirra. Hetta er at meta sum ein nógv sterkari vápn enn tann vælútgørdi ísraelski herurin. Vil heil illa til, so kann hetta stríð elva til eitt heimsumfatandi stríð millum muslimar og so onnur, har tað serliga verða bretar og amerikanarar, sum koma at kenna sviðan, men eisini allur Vesturheimurin, um arabar fara at brúka oljuna sum vápn. Tað er tí øll orsøk til at vísa hóvsemi og framhalda dialogin. Av royndum vita vit, at sera nógv verður skrivað, tá val er í hondum. Tí hev- ur blaðleiðslan gjørt av, at innsent politiskt tilfar í samband við kommunu- valið komandi verður av- markað í longd til eina A4 síðu í vanligari skrift - ella áleið 3.000 tekn - saman við andlitsmynd av val- evninum. Øll valevni er kortini vælkomin at skriva í Sos- ialinum, men tilfar, ið ikki lýkur treytirnar, kemur ikki í blaðið. Blaðleiðslan Treytir fyri valgreinar Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Fax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Tað átti ikki at komið brád- liga á meg, at Alex Sólstein fylti 70 í ár. Eg vitsti, at hann sá dagsins ljós í 1930. At hann hevði føðingardag út á heysti, var eg eisini greiður yvir. Nú er hjá mær at taka úr rúgvuni av dygdum og evnum, hesin sprelski og lættlynti unglingi hevur. Tað gerst ikki í eini stuttari føðingardagsgrein. - Tó fari eg at royna at seta nøkur orð á prent. Alex er eitt produkt av náttúruni, sum fevnir Klaks- víkina. Hesi høgu og vøkru fjøll við sjógvi bæði í norð- an og sunnan hevur í hans- ara verumáta havt síni árin á hann. Hann er áhugaverdur og lívligur frásøgumaður. Vit minnast eisini, tá hann var kórleiðari í Klaksvíkar Sangfelag, tá hann við lív og sál leiddi kórið. Sum hornblásari er hann altíð í oddinum, og eingin ivast, tá hann blæsur, hvørjar tónar hann ætlar sær at skapa. Fiólin er hansara hjarta- barn, og tað er tí einki løgið í, at hann var ein av stovnar- unum av Føroya Symfoni- orkestri, har hann er for- maður. Mentamaður av musikalskari ætt Av og á havi eg sammet Alex við ein einsaman renn- ara, tá eg hugsi um hann við fiólini, sum einasti violin- istur her millum fjøllini. Her hevur hann sitið, staðið, gingið, (ja kanska eisini runnið) og vant við fiólini og hevur ígjøgnum árini verið ein habilur fiólspæl- ari. - Eg giti, at hann av og á - eins og rennarar - hevur kent seg einsaman, men at hetta hevur fylt væl í lívi hansara er eingin ivi um, og úrslitini hava verið góð. Katrin hevur verið Alexi ein góð kona. Hon er frynt- lig, rólig og eingin ivi er um, at henda kombinasjón- in hevur verið børnunum sera áhugaverd og hevur eisini gjørt tey dugnalig á ymiskum økjum. Dótturin Birgit er búsett í Bretlandi, og hevur búð har í mong ár. Afturat teimum evnum tey annars hava fingið, hava synirnir verið Klaksvíkar Hornorkestri góðir stuðlar. - Eg kundi hugsað mær, at Katrin onkuntíð er troytt, tá Alex venur uppá tað mesta! Tað er kanska einki at siga til, at har eru góð musikalsk evnir. Alex er sonur Palla Sólstein, ið hevði góða rødd sum kirkjusangari, og í hina ættina, frá mammuni Birgithe, er Alex í ætt við Waagstein. Vit, sum minn- ast Sámal Petersen sum lærara í sangi, vita eisini, at hesin var mammubeiggi Alex. Í tríggjar mánaðar høvdu vit í millumskúlanum Alex Sólstein sum lærara í týsk- um. - Tað er einki at taka seg aftur í, at hann lá í odd- inum sum nærlagdur lærari, og hansara evnir sum peda- gogur vóru heilt ómetalig. Annars gjørdist tað ein heilt nýggj tíð í skúlanum, tá Alex og aðrir ungir lær- arar tóku við starvi í Klaks- víkar Skúla, og vit næm- ingar, sum tá gingu í fjórða flokki, fingu sanniliga okk- ara sak fyri, bæði í fimleiki og í øðrum lærugreinum. - Hetta vóru veruliga nýggjar tíðir. Alex er ein vitandi menta- maður og hevur tí heilt náttúrliga á ein ella annan hátt verið við í flestu ment- anarátøkum, eitt nú í út- gávuni av Hugnalig jól, og hann var so sanniliga ein av teimum sum legði støði undir Rukkulakkan. Skapti respekt Hansara lívsverk gjørdist skúlin. Alex søkti skúlastjóra- starv við Klaksvíkar Skúla- verk í 1961 bert 30 ára gam- al. Hann fekk hetta starvið og gjørdist við hesum, mær kunnugt, yngsti skúlastjóri í danska kongaríkinum. Sum lærari og seinni skúlastjóri kann sigast um Alex, at hann skapti respekt og greiddi at halda uppi ein- um góðum morali. Sum skúlastjóri bert 30 ára gamal kundi eg hugsað mær, at hann av og á fekk trup- ulleikar við eldru lærarun- um, ið høvdu lagt síni lek og sínar ræsir, sum ikki vóru lættar at broyta. - Men hann greiddi hetta væl. Hann var stundisligur, kendi hvørt einasta barn við navni, og sum rættur peda- gogur og hirði dugdi hann at síggja, hvar evnini hjá børnunum lógu. Í seinni árum hava vit báðir havt eitt gott samstarv - onkuntíð hava samrøður- nar okkara millum kanska gingið í so lívligar ella agressivar - men eg skal siga um Alex, at vit hava altíð kunna vent aftur hvør til annan, har vit hava verið samdir um, at her í Klaksvík skal skapast nakað. Klaksvíkar Býráði ein hollur stuðul Hann hevur verið Klaks- víkar Býráði ein ótrúliga góð hjálp, tá vit hava fingið fremmandar gestir. - Ofta, tá eg aftur havi møtt hesum fremmandafólki, minnast tey fram um annað hendan áhugaverda frásøgumannin Alex Sólstein. - Hann hevur JÁKUP MØRK Danski-mentunargrunnurin hevur í tíðindaskrivi boðað frá, at grunnurin hevur játt- að Christinu Siggaard, Hor- tonomlesandi, úr Keyp- mannahavn legat til eina námsferð í Føroyum. Víðari upplýsir grunnur- Ein seinkað heilsan nú Alex Sólstein fylti sjeyti verið Klaksvíkini ein góður guide, sum tað nú eitur á góðum føroyskum. Eg havi eisini í seinastuni sett hann saman við øðrum í eina nevnd, sum eg ikki skal koma nærri inn á her. Her hevur hann eisini ging- ið inn í arbeiðið við stórum áhuga. Góðu Alex og Katrin. Sum eg segði at byrja við, so er torført at taka úr rúgv- uni av teimum góðu gávum, Alex hevur fingið. - Tú hev- ur fingið loyvi at brúka hesar. Tú og tit kunnu takka Gudi, bæði fyri góðar gávur, heilsu og eitt inniligt familjulív. Tað er so nógv. Alex, ein hjartans tøkk skal ljóða frá mær fyri ta hjálp, tú hevur verið mær og Klaksvíkar Býráði øll hesi mongu ár, eg havi sitið sum borgarstjóri, og ynski frá mínari síðu er, at hetta samstarvið heldur fram. Harrin signi bæði teg og øll tíni. Bestu heilsanir Jógvan við Keldu in, at eingin umsókn var innkomin úr Føroyum, um stuðul til námsferð í Dan- mark. Komandi ár verður mót- takarin av legatinum al- mannakunngjørdur 3. sep- tember, og skulu umsóknir til hetta vera grunninum í hendi innan 1. juni 2001. Eingin føroysk umsókn EDVARD JOENSEN Mánadagin komu 11 eyst- urslavonsk flóttafólk við flogfari úr Danmark til Før- oya. Tey búgva í løtuni á Runavíkar Sjómansheimi. Talan er um tvær familjur, og tveir leysar, ungar menn. Í aðrari familjuni eru maður og kona við tveimum børn- um. Í hini familjuni eru somuleiðis maður og kona við tveimum børnum, um- framt ein 11 ára gomul syst- ir mannin. Teir báðir støku menninir eru ávikavist 22 og 24 ára gamlir. Jákup Pauli Olsen, ið hevur verið ein teirra, sum hevur arbeitt við at fáa hesi fólkini til Føroya, sigur, at hóast tey nú eru komin hig- ar, og tykjast væl nøgd við tað, hevur tað tikið alt ov langa tíð at koma so langt. Hann sigur, at tað tykist, sum hesi fólkini eru sera væl móttikin. Tað, hann dugir at síggja, hava tey bara møtt útrættum hondum í Føroyum, sigur hann. Mánakvøldið vóru tey sam- an við hinum eysturslavon- unum, sum komu úr Dan- mark í fyrra umfari. Og tey fólkini hava verið til ómeta- liga stóra hjálp, nú hesi seinnu komu. Støðan í Danmark var fastlæst, sigur Jákup Pauli Olsen. Fólkini fingu noktað friðskjól í Danmark, men sluppu til Føroya eftir eini gamlari lóg, sum framvegis er í gildi í Føroyum, men ikki í Danmark. Loyvi at koma til Føroya fingu tey, eftir at føroyskar fyritøkur høvdu játtað teimum arbeiði og okkurt at búgva í. Í løtuni tykist tó eitt sind- ur trupult at fáa nakað at búgva í á eystara armi við Skálafjørðin, har fólkini nú eru. Jákup Pauli Olsen sig- ur, at tey tí fyribils verða hýst á Runavíkar Sjómans- heimi. Tey eru eitt sindur ymiskt fyri málsliga, nú tey koma hendanveg. Onnur familjan er rættiliga væl fyri. Tey hava havt eina skipaða tilveru í Danmark. Børnini hava gingið í skúla og duga heilt væl danskt. Eitt sindur verri stendur til við hinari familjuni. Har duga tey vaksnu als einki danskt mál. Maðurin dugir ikki eitt orð av enskum, meðan konan so dánt klárar eina samrøðu. Børnini siga seg skilja eitt sindur av donskum, men duga ikki at tosa tað kortini. So har verð- ur eitt sindur torførari at koma ígjøgnum, sigur Jákup Pauli Olsen. Seinastu flótta- fólkini komin Tey seinastu av teimum eystur- slavonsku flóttafólkunum, sum søktu innferðar- og arbeiðsloyvi í Føroyum, komu higar mánadagin Dagrøktarmammur fáa munandi lønarhækking ÁKI BERTHOLDSEN Seinastu dagarnir eru stór framstig gjørd í royndunum at fáa dagrøktarmammum kring alt landið betri og tryggari sømdir at arbeiða undir. Tað hevur annars gingið strilti at fáa sáttmála fyri hendan bólkin á arbeiðs- marknaðinum, men nú er rættiligt glið komið á. Føroya Arbeiðarafelag gjørdi herfyri sáttmála fyri dagrøktarmammurnar í Kollafirði. Og nú er eisini sáttmáli gjørdur fyri dagrøktar- mammurnar í Hósvík. Annars hevur Føroya Ar- beiðarafelag strongt á at fáa samráðingar við tey bæði kommunufeløgini um sátt- mála fyri dagrøktarmamm- urnar. Mánadagin var fundur við Býarfelagið um sátt- mála fyri dagrøktarmamm- urnar í kommununum, sum eru limir har. Talan er um dagrøktar- mammurnar í Vági, á Tvør- oyri, í Runavík og í Fugla- firði. Tvær aðrar kommunur eru í Býarfelagnum, Tórs- havnar- og Klaksvíkar Kommuna, men dagrøktar- mammurnar har eru undir sáttmála við Starvsmanna- felagið. Gingu væl Ingeborg Vinther, forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag, sigur, at samráðingarnar við tær fýra kommunurnar í Bý- arfelagnum gingu væl. – Vit komu ikki á mál, men samráðingarnar eru í einum positivum anda. Hon sigur, at fundur er avtalaður aftur í næstu viku og tá væntat hon, at tað fer at eydnast at semjast um ein sáttmála. Tað er mest lønarspurn- ingurin, sum skilir partar- nar. – Men munurin er ikki størri enn so, enn at tað eig- ur at eydnast at finna eina semju. Ingeborg Vinther sigur, at dagrøktarmammurnar hava yvirhøvur verið sera illa løntar og at sáttmálin fer í nógvum førum at bera í sær at tær fáa eina munandi løn- arhækking. Eftir sáttmálanum, sum er gjørdur við Hósvíkar Kommunu, fáa dagrøktirnar Tað er rættiliga komið glið á royndirnar at útvega dagrøktarmammum kring landið betri og tryggari arbeiðsumstøður. Samráðingar verða aftur í næstu viku og tá væntar Føroya Arbeiðarafelag at eitt úrslit spyrst burturúr har nú 3.120 krónur um mánaðin fyri hvørt barnið. Ein triðingur av lønini er skattafríur og er roknaður sum endurgjald fyri mill- ummála til børnini, til at gera tað aftur í húsunum, sum børnini oyðileggja o.s.fr. Tá ið sáttmálin við Býar- felagið er fingin fra hondini, er eftir at fáa sáttmála við kommunurnar í Kommunu- felagnum. Men fundur er eisini av- talaður við Kommunala Ar- beiðsgevarafelagið í næstu viku. Orsøkin til, at sáttmáli er gjørdur fyri dagrøktar- mammurnar í Hósvík fyri seg, er, at Hósvík er ikki limur í nøkrum av teimum báðum kommunufeløgun- um. Og Kollafjørður fer, sum nevnt undir Havnina á nýggjárinum. Tá ið sáttmálarnir við Bý- arfelagið og Kommunufel- agið eru komnir í lag, eru allar dagrøktarmammur undir sáttmála við Føroya Arbeiðarafelag, uttan tær í Havn, Klaksvík, Sørvági og á Skála, sum eru í Starvs- mannafelagnum. Stór framstig eru gjørd í royndunum at fáa sáttmála fyri dagrøktarmammurnar kring landið. Í allarflestu førum ber sáttmálin í sær, at dagrøktarmammurnar fáa eina munandi lønarhækking Hendan seinna familjan hevur havt serligar trup- ulleikar at drigist við, tí tal- an er um blandað hjúnalag. Maðurin er serbi, meðan konan er kroatisk. Tað vilja kroatar als ikki góðtaka, so myndugleikarnir har niðri hava tikið pass hennara við eftirnanavninum hjá mann- inum frá henni, og latið hana fingið eitt annað við gentunavninum á. Av hesum stóðust onkrar smávegis seinkingar í pass- eftirlitinum á flogvøllinum, tí myndugleikarnir onga- staðni dugdu at síggja, at talan var um mann og konu, greiðir Jákup Pauli Olsen frá. Flóttafólkini, sum komin eru hendanveg, hava øll fingið tilboð um at læra før- oyskt í kvøldskúlanum. Skeið í føroyskum verða regluliga hildin fyri vaksin fólk, sum ikki hava føroyskt sum móðurmál. Men Jáup Pauli Olsen væntar, at tað verður harður skúli, tí mál- ini eru so ólík. Her er einki felags millum føroyskt og teirra móðurmál. Men tey hava fingið so mikið gott álit á føroyingum beinanveg, tey komu, at fleiri longu hava teknað seg til málskeiðini, sigur Jákup Pauli Olsen. Seinastu eysturslavonsku flóttafólkini komu til Føroya mánadagin og búgva fyribils á Runavíkar Sjómansheimi Mynd: Jens K. Vang