leygardagur 22. oktober 2005síða 44

Nr. 202 - 22. oktober 2005 Niels Halm, stjóri í Norðurlandahúsinum Hvørja bók lesur tú í løtuni? – Eg lesi altíð fleiri bøkur sam- stundis. Í løtuni eri eg í ferð við fyrsta part av sjálvævisøguni hjá Bob Dylan, Krøniker; Andersen: En biografi bind 2 eftir Jens Andersen; John Kenneth Gail- braith: his life, his politics, his economics, og so eri eg júst liðugur við ævisøguna Mærsk, manden og magten. Í juli mánað fekk Norðurlanda- húsið 1 mill kr frá A.P. Møller og Chastine Mc-Kinney Møller grunninum til almenn endamál. Pengarnir verða brúktir til at um- byggja stóru høllina, sum verður tikin í brúk leygardagin. Tá fer Tórshavnar Manskór at hava konsert í høllini, áðrenn teir fara víðari á sangferð í Íslandi. Er tað onkur bók, tú minnist serliga væl? - Ja, Huset Buddenbrook eftir Thomas Mann. Tá eg var undir útbúgving var er sera upptikin av, hvussu familjan hevur ment seg í 20. øld. Í hesum sambandi var Huset Buddenbrook, frá fyrst í 20. øld, ein ótrúlig lesiuppliving. Kjarnin í skaldsøguni er, at teir modern- aðu individualistarnir eru orsøkin til, at húsið Buddenbrook gongur til grundar. Har teir eldru patriarkarnir vóru nøgdir við at eita Johann, vera keypmenn og gifta seg við teimum gentunum, páparnir funnu teimum, byrjar tað yngra ættarliðið at fáa sær onnur nøvn og hava aðrar kensl- ur og tráanir. Tey droyma um at útbúgva seg innan eitt fak, sum hevur teirra áhuga, og at arbeiða í tí yrkinum restina av teirra yrkisleið. Stutt sagt: Tey droyma um at realisera seg sjálvi. Hvør var tí fyrsta lesiuppliving? - Eg minnist ikki heilt, men tað hevur heilt víst verið okkurt, mamma mín las fyri mær. Eg haldi tað var eitt av ævintýrunum hjá H.C. Andersen. Hvørja bók vildi tú ynskt, tú hevði lisið? - Ulyssus eftir James Joyce er ein av teimum bókunum, eg eri byrj- aður at lesa, men sum eg tíverri mátti sleppa, tí hon kortini ikki fangaði meg. Tað harmar meg, tí bókin er jú eitt meistarverk innan heimsbókmentir. Hondina á hjarta - lesur tú altíð eina bók lidna? – Nei. Tað eru nógvar bøkur, eg ikki fái lisið lidnar, serliga krimibøkur, sum eg annars lesi rættiliga nógvar av. Sum oftast eru tað bøkur, eg finni á flogvøllinum, men har teksturin á bakpermuni ikki heldur, tað hann lovar. Ella at eg fari í gongd við onkra aðra bók, tá eg komi heim. Bøkurnar og eg Norðurlendsk realisma Herfyri kom árliga tíðarritið Nordisk Litteratur, sum verður ritstjórnað av Jógvan Isaksen. Nordisk Litteratur 2005 er skip- að í tveir partar. Tann fyrri um- fatar ummælir av øllum verkun- um, sum vórðu innstillað til Norðurlanda Bókmentavirðis- lønina í ár. Eygnamørk eftir Tórodd Poulsen verður ummæld av Jórunn Sigurðardóttir, sum meinar, at yrkingasavnið er tað besta hjá Tóroddi higartil. "Savn- ið er heilskapað, men yrkingin er enn ávegis - nakað, sum ger savnið áhugavert og marglitt, men ikki so fyndugt.", verður millum annað sagt. Seinni parturin av tíðarritinum viðgerð hesuferð endurføðingina av realismuni í norðurlendskum bókmentum. Greinarnar spenna vítt og viðgera alt frá Herman Bang til sjálvævisøguna hjá dýnukonginum Lars Larsen. Í hesum partinum av ritinum umrøður Kim Simonsen før- oyska realismu í greinini "Litte- rær realisme og vitalisme i færøsk litteratur". Fyri tey, ið eru kunnug við metingarnar hjá Kim av føroyskum bókmentum, er ikki so nógv nýtt at frætta í greinini. Í eini heldur provoker- andi niðurstøðu grunar Kim, um tað í veruleikanum eru danir (Krasilnikoff og Nebelong), sum eru teir størstu føroysku sam- tíðarrealistarnir. Um so er, kundi ein her ynskt onkrar uppfylgj- andi tankar um, hvør munurin millum eina føroyska og eina danska føroyska samtíðarskald- søgu so kann hugsast at vera. Nordisk Litteratur 2005 fæst hjá Nordisk Ministerråd me@norden.org og kann eisini takast niður á www.nordic-literature.org Børn - nei takk! John O’Farrel, The best a man can get, Umsett: Henrik Andersen, Det bedste en mand kan få, Borgen, 2005 So er enn ein ensk mannlig anti- hetja endað í botnleysu familju- suppuni í bókini Det bedste en mand kan få. Hetta er fyrstu ferð enski journalisturin John O’ Farrel verður útgivin á donskum, og sjálvt um bókin upprunaliga kom út í 2000, er lítið broytt hjá ørkymlaða familjupápanum. Høvuðspersónurin Michael Adams ger jinglar til lýsingar- filmar, og býr í London saman við trimum vinum. Halda vit, inntil tað vísir seg, at Michael faktiskt hevur konu og trý børn, sum hann skal eitast at búgva saman við. Hann tímir bara ikki serliga væl at vera saman við familjuni, har hann mest sum kennir seg sum træl. So hann billar konuni inn, at hann arbeiðir dag og nátt í sínum studio. Í veruleikanum liggur hann og dovnast, spælir teldu- spøl, drekkur øl og etur junk food saman við vinunum. Sum hann sigur: Smá børn eru keðilig. Tað eru tey also! Sjálvandi má okkurt henda. Og tað ger tað eisini, tá vit sum frá líður hoyra útgávuna hjá konuni av søguni. Men áðrenn og aftaná er bókin rættiliga undirhaldandi við sínum fynduga, ónda, bretska humori. Vit kenna hetta slagið av ensk- um antihetjum eftirhondni frá filmum og bókum. Men Michael tykist hóast alt munandi meir menniskjaligur enn teir ein- státtaðu nørdarnir, vit hava sæð í til dømis bókunum hjá Nick Hornby. Mest minniliga bókin, Niels Halm, stjóri í Norðurlandahúsinum, hevur lisið, er stórverkið Huset Buddenbrook eftir týska skaldið Thomas Mann Mynd: Jens K. Vang Ritstjórn: Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo