hósdagur 10. november 2005síða 17

Nr. 216 - 10. november 2005 17 000 pund á 35 línum! rættiliga kunnu koma før­ oyingum til góðar í tíð­ um, tá ið afturgongd er í føroysku vinnuni, tí tá kunnu vit ”supplera” við keyptari rávøru úr okkara grannalondum. ­ Eg haldi, at hetta kann koma at fáa ótrúliga stóran týdning fyri okkara vinnu, serliga okkara fiski­og alivinnu. Hann helt, at føroyingar nú aftur kunnu byrja at droyma um tann tilfeingisdepil, sum vit hava tosað so nógv um í fleiri ár. ­ Vinnan hevur bíðað eftir hesum, og nú er so møguleikin skaptur – at fiskur kann keypast úr øðrum londum og seljast aftur sum føroyskur fiskur við tollfrælsi. Løgmaður segði seg vóna, at kummuleringsavtalan fer at skapa stabilitet og fremja vøkstur, nú ein so stórur marknaður liggur opin fyri okkum. Trý dømir Herluf Sigvaldsson greiddi frá tí tekniska partinum av avtaluni og vísti á trý einfald dømir um, hvussu avtalan kemur at virka í praksis. Fyrsta dømið snúði seg um eitt føroyskt virki, sum keypir íslendskan fisk. Fiskurin verður skorin í portiónir í Føroyum og paneraður. Við­ gerðin er nøktandi á tann hátt, at meirvirkingin liggur í Føroyum. Hesin fiskurin fær føroyskan uppruna og kann seljast við tollfrælsi. Næsta dømið er eisini eitt føroyskt virki, sum keypir íslendskan fisk. Fiskurin verður skorin til flak. Í einum parti av framleiðsluni er viðgerðin ov lítil, og virðis­ økingin minni enn virðið á rávøruni. Í hesum førinum varðveitir vøran íslendska upprunan. Í einum øðrum parti av framleiðsluni er við­ gerðin eisini ov lítil, men virðisøkingin í Føroyum er kortini størri enn virðið á rávøruni, og tí fær vøran føroyskan uppruna. Triðja dømið snýr seg um eitt føroyskt virki, sum keypir íslendskan fisk. Hesin fiskurin verður als ikki viðgjørdur, men verður útfluttur heilur. Í hesum førinum varðveitir fiskurin íslendska upprunan. Í øllum trimum førunum gevur kummuleringsavtalan stórar fyrimunir, tí fiskurin kann seljast í londunum, sum eru við í avtaluni, við tollfrælsi – og annars undir teimum treytum, sum viðkomandi lond hava í avtaluni. Triðjalandstollurin er sum nevnt við nýggju avtaluni millum londini vorðin søga. Samsavnan av uppruna Við undirskrivingini í morgun eru Føroyar nú formligur partur í Alevropisku­Mið­ jarðarhavsskipanini um samsavnan av uppruna (Pan­ Euro­Med). Sonevnda Pan­Euro­Med skipanin fevnir um ES, EFTA og miðjarðarhavslondini. Fyritreytin fyri, at ein vøra kann skifta uppruna er tó, at londini frammanundan hava eina fríhandilsavtalu. Sostatt kann vinnulívið í Føroyum nýta frumreglurnar um samsavnan av uppruna mótvegis 28 londum – teimum 25 ES­londunum umframt Íslandi, Noregi og Sveits. Eftir samráðingar við fríhandilspartarnar hjá Føroyum eru einsljóðandi frumskjøl samtykt og sett aftrat øllum handilssátt­ málum, sum Føroyar hava við onnur lond. Skipanin um samsavnan av uppruna hevur fleiri tættir, sum vinnulívið í Før­ oyum kann nýta. Ein av meginreglunum í skipanini er sum nevnt, at vørur kunnu skifta uppruna millum lond í skipanini. Tað ber til at keypa rávøru úr øllum londunum í skipanini, tilvirka vøruna og útflyta hana við tí upp­ runanum, sum stendur fyri størsta virðínum í lidnu fram­ leiðsluni. Í avtaluni eru ásetingar um, hvussu nógv ein vøra má tilvirkast/ virðisøkjast fyri at skifta uppruna. Varðveitir ein vøra sín uppruna, skal hon útflytast eftir teimum handilsligu treytunum, sum landið, haðani vøran er, hev­ ur. Loyvt er eisini at nýta vørur úr triðjalondum, t.v.s. londum, sum ikki eru við í skipanini, í eini framleiðslu. Her má markvirðið tó ikki fara upp um 10%. Sum meginregla verður hetta roknað út eftir virðinum á lidnu vøruni. Treytin fyri, at triðjalandsvøra kann nýtast er, at hon er partur av eini framleiðslugongd. Tað er Tollvaldið í Føroy­ um, sum hevur eftirlitið við, at treytirnar fyri samsavnan av uppruna verða fylgdar. Londini Londini í skipanini eru: Føroyar, ES, Noreg, Ísland, Sveits, Liktinstein, Bulgaria, Rumenia, Turkaland, Algeria, Egyptaland, Ísrael, Libanon, Marokko, Sýria, Tunis, Vestari Áarbakki og Gasa­geirin. Føroyar kunnu samsavna uppruna við hesi lond: Ísland, Noreg, Sveits og ES (Belgia, Háland, Luxemburg, Týskland, Frakland, Italia, Danmark, Bretland, Írland, Grikkaland, Portugál, Spania, Svøríki, Finland, Eysturríki, Póland, Ungarn, Slovenia, Kekkia, Slovakia, Estland, Letland, Litavia, Kýpern og Malta. Sosialurin hitti hann í bát­ inum stutt eftir, at teir høvdu lagt til bryggju. Lagið var gott, og uppi á bryggjuni tók landfor­ maðurin, Jens Olsen, ímóti stampunum, sum saman við tí nógva fiskinum fyltu nógv upp í bátinum. Í lastini, sum var á tremur, høvdu teir 14 kør, fýra kør stóðu full á dekkinum, og haraftrat høvdu teir leysan fisk á dekkinum. So nógv rúgvaði fiskurin upp í bátinum, at teir vóru noyddir at biðja ein annan bát, sum eisini var á útróðri hendan dagin, um at læna sær kør, og haðani fingu teir fýra kør aftrat, sum heldur ikki var nóg mikið til at rúma øllum fiskinum. Páll sigur, at øll línan var egnd við feskari og livandi gággu, sum ongantíð hevði verið fryst, og tað vísti seg, at teir, sum egndu frysta gággu, fingu munandi minni. ­ Vit keypa gágguna av Oyri, og samanbera vit prísin við prísin á høgguslokki, er bíligari at egna við gággu, sigur hann. Tá ið tveir mans eru á báti, er vanligt, at tann eini stendur við rulluna, meðan hin kryvur. Rúgvan, sum Páll og Janus fingu við Trygva mikudagin, er líka stór sum ein vanlig seta hjá einum stórum línu­ báti, sum hevur fleiri enn 10 mans umborð. Hetta merkir, at tað hev­ ur verið nógv at kruvt hjá manninum, sum hevur staðið við pavnin, og nógv arbeiði hevur verið av at fingið fiskin í lastina. Veðrið var gott mikudagin, men sum dagurin leið, frísk­ aði hann vindin av suðri, sum seinni gekk upp í útsynning. Páll Højgaard sigur, at báturin var so tungur, at sjógvurin stundum gekk um rútarnar, tá ið teir komu inn um Borðuna. ­ Men alt gekk væl, og blíðkar hann veðrið aftur í morgin, sum vit vænta, at hann ger, fara vit avstað aftur í morgin, segði bátsformaðurin miku­ kvøldið. Páll Højgaard hevur gjørt nógvar góðar útróðrardagar við bátinum, Trúgva, men hesin dagurin man vera ein hin besti Mynd: Vilmund Jacobsen